Серік Нұғыман: Өзіңе-өзің сыншы болмасаң, күнің қараң

Қазіргі қазақ әдебиетіндегі орта буын өкілдерінің бірі, жазушы, сыншы, аудармашы Серік Нұғыманды айтары бар аз қаламгердің бірі десек, қателеспейміз. Кейінгі жылдары прозамызда өзгеше туындыларымен көрініп жүрген ол әдеби атмосферамыздағы бар мен жоқты бағамдай білетін сыншылық қабілетімен де көзге түсіп жүр. Әлемге белгілі бірталай қаламгердің шығармаларын қазақшалаған. Он шақты кітаптың авторы. Біз жазушымен өз шығармашылығы жайында әңгімелесе отырып, осы күнде қазақ әдеби үдерісінде болып жатқан өзгерістердің де сырына үңілдік.

– Серік Үсенұлы, қаламгерлердің ішін­де әу баста өзге саланың маманы бола тұра кейін жазу өнеріне келгендер аз емес. Біздің қазақ ақын-жазу­шы­лары­ның арасында мамандығы бойын­ша философы да, геологы да, метал­лургы да, басқасы да табылады. Сіз де жоғары білімді қаржы-эко­но­мика саласы бойынша алған екенсіз. Әдебиетке қалай қадам бастыңыз?

– Балалық шалалықтың салдары болу ке­рек, менің орта мектептегі оқуым орта­дан төмен болды. Ол кейін, біздің елдегі жүйе­мен айтқанда, ҰБТ-ның нәтижесіне әсер етті. Көптен армандап жүрген көңіл­де­гі жоғары оқу орнына түсе алмадым. Бұйыр­ғанын қанағат тұтып, қаржы-қара­жаттың оқуын оқыдым. Кейін сол ма­ман­дық бойынша жұмысқа тұрдым. Бекер оба­лы кәне, қалада қалуға мүмкіндік алдым. Ар­тынан аңғардық қой, бұл шіркін тір­ші­лік­ке өте қолайлы мамандық болып шық­ты. Айлық жоғары, қосымша беретін тағы бір­аз сыйлық ақшасы бар дегендей. Талай­дың қолы жетпейтін аспандағы жұмыс екен. Шаңырақ көтергенде, көпке созбай баспанасын да берді. Бірақ...
Бірақ солай екен деп, бала күннен бас­­­­талған көкейкесті арман тұн­шы­ғып қалған ба?! Көкіректің бір түпкірінде бұғы­нып жата бермей, кейде бас көтеріп, қол­ға еріксіз қалам алдырып тұрды. Басын­да өлең жазып жүрдім. Ол бір қытай қазақ­тарын­да өлеңге деген қызығушылықтың ша­рықтаған шағы болатын. Өлеңге ғана емес, жалпы сөз өнеріне деген ынта ерекше бол­ды. Соның алдында ғана түрлі саяси айып­пен қудаланып, Тарымға айдалып кеткен үлкен ақын-жазушылардың қайта ке­ліп, өздерінің сүйікті істерімен  емін-ер­кін шұғылдана бастаған, жаппай ізденіске бет бұрған оңды уақыт болатын. Кешікпей екі елдің (Кеңес-Кытай) ара-қатынасының жақ­саруына байланысты шекара ашылып, Қа­­зақстан ақын-жазушыларының шы­ғар­ма­лары көптеп келе бастады. М.Мақа­таев­тың «Қаздар қайтып барады» жыр жинағы жарыққа шыққанда Қытайдағы қазақ поэзиясында үлкен сілкініс болды. Ар­тын­ша Т.Молдағалиевтің, Қ.Мырзалиевтің топ­тама өлеңдері жарияланып, сусап тұр­ған егінге су жіберілгендей айтулы оқиға бо­лып жалғасын тапты. Көп өтпей басқа да ақындармен таныстық. Сөйтіп, банктің есеп-қисабымен жағаластырып, шамамыз жеткенше жазып жүрдік. Тағы бір қызық жай, сол тұста мен жасап жатқан Құлжа қа­ла­сына жан-жақтан келіп, біраз жас ақын­дар жиналып қалды. Жүре келе таныс­тық, Серік Дәуіт, Ыдырыс Әділхан, Сәу­лет Тоқтыбай, Еркін Нұрбай, Тұрсынжан Пәзілханұлы деген жігіттер қатарынан оза шауып, төске өрледі. Кейін ортамызға Ке­рім, бүгінгі белгілі ақын Құл-Керім Еле­мес пен Дәулетбек Байтұрсынұлы келіп қо­сы­лып, қатарымыз қалыңдай түсті. 
Алайда мен сол кезде өзімді үйірінен ада­сып қалған жабағы тайдай сезінетінмін. Өйткені орта бөлек қой. Жұмыс ырғағы бө­тен. Күндіз жаның сүймейтін «қара жұ­мыспен» айналысып кеп, тек кеш батқан соң ғана ақ қағазға төнуге тура келеді. Шар­­­­­шаңқы адамда қайдағы шабыт, көш соңын­да қалған көтерем өгіздей елестетіп жүр­дім өзімді көз алдыма. Сөйтіп, екі ор­тада теңселіп жүріп арада он неше жыл өткен, Бір күні енді бір жағына шықпасам үлкен өкінішке душар болатынымды біліп, шұғыл шешіммен жұмысымды тастап, елге қарай тартып отырдым. Отыздан асқан жа­сыма қарамай, он екі жылымды берген соншама көп уақытта үзіп-жұлып жазған екі прозалық кітабымды ғана арқалап кел­дім.

– Өткен ғасырдың соңында Қытай­дан атажұртыңызға оралдыңыз. Соған дейін қазақ елінде жасалған әдебиет­пен толық таныс па едіңіз?

– Менің әкем әдебиетке өте жақын адам еді, жас кезінде ептеп жазыпты да. Кейін ауылдағы түрлі қызметке жегіліп, тас­тап кетіпті. Бірақ жанынан, жүрегінен тас­тамапты. Көңіл түпкірінде сақтапты. Үй­де үнемі бала кезінде оқыған жазу­шы­лары туралы айтып отыратын. Абай, Мұхтар Әуезов, Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин деген есімдерді мен алғаш сол әкемнің аузынан естіп, құлағыма құйып өс­тім. Бауыржан Момышұлы секілді әде­биетке қатысы жоқ саналатын өзге де қан­шама атақты адамдарды білдім. Сөйт­сем, Бәукең үлкен жазушы екен.
Мен орта мектепті бітіретін жылдары әл­гінде атаған жазушылардың кітаптары бас­падан бірінен соң бірі шығып, кітап дү­кендеріне түсе бастады. «Қазақ солдаты», «Ботагөз», «Қарағанды», «Сын мен шығарма», біраз жылдан кейін «Абай өлеңдері», «Абай жо­лының» төрт томын таласа-тармаса оқы­дық. Содан былай оқимын деген кісіге кі­тап тіпті де көбейе түсті.
Сонымен қатар бұл кезде Қытайдағы саяси ахуалдың жақсаруына ілесіп, бас­пасөз де қарыштап дами бастаған еді. Үш аймақтан үш әдеби журнал ашылып, өлке орталығы Үрімжіден бұрын шығып тұрған «Шұғыла» журналының жұмысы қайта жанданып, оқырмандармен жаңа бейнеде қауышты. Жергілікті қазақ жазушылары­ның шығармалары да жаңа деңгейге кө­теріліп, сапасы арта түсті. Ендігі назар әлем­­ге аударылып, соның нақты көрінісі ре­тінде «Көкжиек» деген, шетел әдебиетіне арналған жаңа журнал жарық көрді. Айта кетуіміз керек, ол басылымға бас редактор болып Әзімхан Тішәнұлы ағамыздың келуі «іздегенге сұраған» дегендей керемет жағ­дай болды. Ағамыз өте сауатты, терең бі­лімді, қытайшаның да жілігін шағып, майын ішкен ғалым адам болатын. Таң­дау­лы дүниелерді теріп жүріп толассыз бере бастады. Қытайдағы қазақ әдебиетінің өр­кен­деуіне бұл журнал өлшеусіз үлес қос­ты десек, еш қателеспейміз.
«Көкжиек» арқылы біз шетел әдебие­ті­мен толық болмаса да, өте жақсы деңгейде танысып отырдық. Бағыт-бағдарын бағам­да­дық, аужайын біліп, шама-шарқын шама­ладық. Сонда көкейге түйген нәрселер осы күндері де көп септігін тигізіп келеді.
Қытай әдебиеті деген де бір күрделі әде­биет. Саяси жүйеден, билік тарапынан көп қақпай, тепіреш көрген әдебиет. Біз есей­ген жылдары қатты ізденіс жасап, кө­шін түзеп алды. Шетел әдебиетінен үлгі ала жүріп, өз бағыт-бағдарын айқындады. Со­ның нақты нәтижесі – қазіргі әлемге әйгілі Мо Ян. Әдебиетке арналған Нобель сый­лығын алып, жер жүзін жалт қаратты. Реті келсе, ол туралы әлі де айтамыз.
Менің білуімше, ұлттық негіз деген қа­шанда маңызды. Сөз өнері үшін тіпті де со­лай. Аса берік болып қалыптасқан дәс­түр­лі қазақ әдебиеті, дәстүрлі қазақ прозасы барша қазақ руханиятының нәр алып тұрар тұнық бастауы. Сол тұмадан ар­мансыз қанып ішкенімізді қай уақытта да мақтан етеміз.

– Жазушылық жолыңызда әлем әде­биетінен болсын, қазақ әдебиетінен бол­сын – шығармашылығы сізге үлгі бол­­ған, сөз өнерінде өз жолыңызды та­бу­ға әсер еткен қандай қаламгерлер бол­ды?

– Әлі қалыптасып үлгермеген жас жазу­шы өсу барысында талай қызық, күрделі жолдардан өтеді. Бұл қиын соқпақта түрлі бұралаңға тап болып, қапияда адасып кетуі де ықтимал. Мұның мысалын әдебиет тари­­­­­хынан көптеп келтіруге болады. Құдды сол секілді, біздің де соқтықпалы соқпақсыз жермен жүреміз деп кедір-бұдырға тап болып, іркілген, кідірген кезіміз болды. Мұ­ның көбі, сірә, адамның жасына бай­ла­нысты болуы мүмкін. Қаламы қатпаған жастау кезімізде біраз қаламгердің әсер-ықпалына ұшырадық қой. Оралхан болғы­мыз келді бойымыздағы жастық жалынын сөндіре алмай. Шыңғыс Айтматовтың шы­ғармаларымен танысқан соң, Шыңғыс болғымыз келді адамзатқа жаңа идеялар ұсынып. Шетелден Хэмингуэй баурады қаһар­ман кейіпкерлерінің ерен ерлігі елі­тіп. Сәл есейіп, ес кірген шақта оқыған  Ә.Нұр­пейісовтың «Қан мен теріндегі» аса қа­нық берілетін ұлттық бояумен бет келген соң барып дүниеде балық сасыған қара қа­зақтан артық ештеңенің жоқ екенін бі­ліп, шорт бұрылып «ауылға» қайттық. Қазір сол қанша түрткілесең де оянбай, жер тү­бін­де қалып қойған қараша «ауылдың» маңын­да жүрміз. Түсінген адамға жеті ата­сынан бермен өзгермей, әуелгі қалпында жа­сап келе жатқан «нағыз қазақ» деген сон­да екен. Ал оның жан дүние деген ұлы «қа­зынасын» қазу үшін, әлемге паш ету үшін түрлі амал-айлалар қолданған Әбіш Кекіл­бев шығармашылығымен танысқан соң, тіпті, басқа жаққа қарағым келмей қалды. Әбекеңнің туындылары жаныма тым жа­қын. Соған қоса Ә.Нұрпейісовты, М.Ма­ғауин­ді, А.Сейдімбекті  атауға болады. Ас­қар Сүлейменов те керемет. Көп қой, қазір­ше есіме түсіп отырғандары осы. Жалпы, маған психологиялық проза көбірек ұнайды. 

– Көптеген прозалық кітабыңыз шық­ты. Бір қызығы, үлкендерге және балаларға арнап бірдей қалам тербей­сіз. Бұл сіздей жазушылық бағыты ай­қын қаламгерге қиын тимей ме? Қа­лай дегенде де ересектерге арнап жа­зу бір бөлек те, балаларға арнап жа­зу бір бөлек емес пе?

– Рас айтасыз, екеуі екі бөлек дүние. Де­­ген­мен ертеден машығы бар адамға жа­зып кету аса қиын емес. Әрине, классика ту­дыру­дың жөні бөлек. 
Мен жас кезімде, арасында әңгіме, бал­ла­дасы бар, балаларға арнап біраз шығарма жазған болатынмын. Елге келген соң досым Құл-Керім Елеместің айтуымен «Балдыр­ған» журналы мен «Ұлан» газетіне бірнеше әңгімемді жарияладым. Ол кейін, сәті түсіп, Құл-Керім досымның себепкерлігімен «Бал­дырғанға» жұмысқа тұруыма үлкен негіз болды. Ары қарай балаларға тұрақты түрде жазып кеттім. Ардақты ағамыз Тұманбай жаз­бауыңа қоймайтын еді. Қатаң қадаға­лай­тын. Соның арқасында бұл күнде «Бал­дыр­ған» журналының прозалық материал­дарын қарайтын білдей редактар, өзіңіз айтпақшы, балаларға арналған үш кітап­тың авторымыз. Алда да қарап жатпаспыз деген ойдамын.  

– Аудармамен де тұрақты айналы­сып келесіз. Сіз аударған шығармалар­дың арасында Нобель сыйлығын ал­ған жазушылар да бар. Олардың шы­ғар­маларын жас қаламгерлердің не­месе қазақтілді оқырмандар талғамын өсіруге пайдасы тисін деп аударасыз ба, әлде әлемге танылған әдебиет май­талмандарының өзіңізге ұнаған туын­дыларын қазақша сөйлетуді мақсат етесіз бе?

– Көңілімнің пернесін басқан осы сұра­ғыңыз­ға берер жауабымды менің шығар­ма­­­шылығымның әр қырына жіті назар салып жүрген ыждағаттылыңыңызға рақ­мет айтудан бастасам деймін. Аударма жа­сай­тыным рас, бірақ өзімді аударма­шы­мын деп айта алмаймын. Өйткені салынып аударма жасаған және аударманың қыр-сырын терең зерттеген адам емеспін. Тек керек болған кезде ғана өтініштерді орын­дау үшін белсене араластым. Телтума дү­ние­лерім тым жаман шықпаған болу керек, әлі күнге ешкім сын-ескертпе жасап көр­меп­ті. Ал тәржіма жасаудағы мақсатқа кел­сек, әрине, арасында жастар да бар, көп­тің игілігіне жараса екен деген ниетте бол­дық. О баста,  елге келудің алдында, бір кә­деге жарап қалар деп, ағылшын тілін үй­реніп жүрген кезде, «жығылсаң нардан жы­ғыл» дегендей әліме қарамай ылғи биік дү­ниелермен арпалыстым. Сондағы қо­лы­ма тигендердің көбі атақты адамдардың түр­лі жиналыстарда сөйлеген сөздері болды. Жай ғана оқып, сыдыртып шықсам, әсері анау айтқандай болмас еді, ал сөзбе сөз теріп шұқшиып аударып шықсаң, жа­дың­да тас болып қалары сөзсіз. Сол оймен біраз нәрсені аударып тастадым. Сұра­ныс­пен емес, өз қалауыммен. Сөйте-сөйте біраз қолжазба жиналып қалыпты. Бірсыпырасы мерзімді баспасөзде жарияланды, қалғанын кейін жазушы Мәлік Отарбаевтың қузауы­мен жинақтап, үстінен қайта қарап, сол бауы­рымның демеушілігімен «Жөргем» атты кітап болып жарыққа шығардық. 
Ал сол тұста басталып, жұмыссыз жүр­ген, қол бос кезде аяқтаған атақты ағылшын жазу­шысы Жейн Остиннің «Тәкаппарлық пен түсінбестік» романын журнал бет­те­рінде болмаса, әлі кітап етіп жарыққа шы­ғарған жоқпын. Көп уақы-тымды сарп етіп, көз майымды тауысқан дүние еді, қала­мақы­мен шығаруға мүм-кіндік туа ма деп мұрсат күтіп жүрмін.  
Әлемге әйгілі қытай жазушысы Мо Янның тырнақалды романы «Қы­зыл гаулияңды» осында бір баспаның ұсы­нысымен тәржімалап бердім. Басылып шық­ты. Электрон нұсқасы «Әдебиет пор­та­лы» сайтында тұр. Оқимын деген адамға толығымен қолжетімді. 

– Сіз тек шығарма жазумен ғана емес, әде­би туындыларды талқылауда да жиі бой көрсетесіз. Мәселен, бұрын «Кітапхана», кейін «Үркер» деген атпен беріліп жүрген, әдеби шығармаларды талдауға арналған бағдарламаға қаты­сып, көптеген белгілі ақын-жазушы­ның шығармашылығы туралы салмақ­ты ойлар айтып жүрсіз, яғни, сыншы­лық қабілетіңіз де көпке белгілі. Ай­тыңызшы, бізде қазір сын қай дең­гейде? Шығарманың жетістігі көп ай­тылып, кемшілігіне келгенде сылап-сипап кетуге әдеттеніп кеткен жоқпыз ба?

– Иә. «Кітапхана» мен «Үркерде» біраз кі­­­­тап­ты талқылауға қатыстым. Барлығы сүйіп оқыған, жаныма жағатын шығар­ма­лар. Ә Нұрпейісовтың «Соңғы парызы», Тұр­сынжан Шапайдың «Қазақтың жаны» кітабы, шетел әдебиетінен И.Буниннің «Ар­сеневтің өмірі» романы және А.Камюдің «Оба» романы қатарлы кітаптар... Оқыға­ны­мды біліп, жүргізуші Жүсіпбек Қорғасбек ағамыз өзі шақырды.
Ал сынға келсек, сын жоқ деп ауызды қу шөппен сүртуге болмас. Дегенмен саны­ның аз екенінде, сапасының бұрынғымен са­лыстырғанда әлдеқайда төмен жатқа­нын­да күмән жоқ. Баяғы З.Серікқалиев те, С.Әшімбаев та кездесетін арнайы тоқталу­лар, терең талдаулар бүгінде көзден бұл-бұл ұшқан. Жетпей жатқандықтан болу ке­рек, жұмысқа кейде жоғары оқу орын­дарын­дағы, институттардағы ғылыммен ай­на­лысып жүрген  әдебиеттанушылар тар­тылады. Бірақ олардікі тек әншейін қара көбейту, шаңға шаң қосу үшін ғана әре­кетке барғандай қызық әсер қалдырады адамға. Көбінде газеттердің кезекті бет тол­тыру үшін жүргізетін сауалнамасына жауап беру, асса белгілі бір мәселе төңіре­гінде көтерілген сұрақ-жауап негізінде сөй­лес­кен сұхбат түрінде көрініс табады. Өз­дерінше әдебиетте қалыптасып отырған қа­зіргі жағдай туралы ойлар айтқан бо­ла­ды, бірақ ол күрделі түйіндер сұхбатпен, бол­маса ұсақ-түйек мақаламен шешіле сал­майды ғой, мәселеге кешенді түрде қа­рау керек. Ал олар оған бармайды. Шаруаға жүрдім-бардым және ақыл айту тұрғысында ғана араласады. Келтірген мысалдарын айт­сақ, тіпті қызық, кезінде бір сәті түс­кен­де оқып алған, не бірге жұмыс істеген, сон­да есінде қалған авторлар есімінің ұзын тіз­бегі бар, ол кісілер бүгінде әдеби үдерісте бар ма, жоқ па – онда жұмысы жоқ, қайта­лап келтіреді де жатады, келтіреді де жатады. Жеке-дара кесек шығармаларды көл­денең тартып, тереңдей талдап, әде­биеттің алға жылжуына септігі тиетін  сүбе­лі пікір ұсынып жатқан ешбірі жоқ. Сөй­тіп жүріп кейде ақты қара деп суды лай­лап кетіп жүргендері де жетеді. Бірақ әде­биеттен танымы таяз сұрақ қоюшы жур­налистерге барлығы жарап жатыр, ала­ды да көпке іркіліссіз ұсына береді.
Сосын қайтеді? Қалың додаға жазушы­лардың өзі араласады қиқулап. Көсілте жазады. Қаламды біліп тұрып сілтесе тағы жақсы, елдің бәрі үлкен ойлар айтып, кесек пайымдар ұсынатын Кекілбайдың Әбіші емес, екі ауыз көтерме сөз айтайын дейді де, мерейлі жас тұсында жазылған мақала болуы да мүмкін, аттың басын еркін жі­бере­ді. Содан барып жаңа сіз айтқан мадақ, мақтаулар көбейеді. Сын, ескертпелер азаяды. Ол әдебиеттің мерейін өсіргеннен гөрі, оқырмандардың онсыз да күпті көңі­лін айнытып, жерітіп тынады. Қалаңыз, қа­ламаңыз, біздің бүгінгі жағдайымыз осы. Де­г­енмен шын ниетпен кірісіп, дұрыс сарап­тап жазылған жақсы мақалалар да кездесіп қалады арасында анда-санда. Со­ны қанағат тұтып, көңілдің жыртығын со­нымен септеп, ары қарай да өмір сүріп жат­қан жай бар...
Бір сөзбен айтқанда, бүгінгі таңда өзіңе-өзің мықты болмасаң, өзіңе-өзің сарапшы, сыншы болмасаң, күнің қараң.

– Әдеби ортада жүрген қаламгерсіз. Үлкендермен де, жастармен де бірдей араласасыз. Демек, бүгінгі әдебиеттің тыныс-тіршілігінен толық хабардар­сыз. Қазіргі қазақ әдебиетінің жетістігі мен олқылығы жөнінде не айтар едіңіз: бізде қандай бағыттарда ілге­рі­леушілік бар, не жетіспей жатыр?

– Қиын сұрақ екен. Бірақ ортаға түскен екен, ауырдың астына түсіп, жалтарып кету де жарамас. Шамам келгенше жауап беріп көрейін. 
Қателесетін болуым да мүмкін, мазмұн­дық жақтан алғанда мен үшін әдебиет әлі де ұлттың жоқшысы, ұлттың тәрбиешісі, оның рухани өсуінің бірден-бір кепілі. Отар­шылдықтың озбырлығын көп көрген, ез­гінің терең зардабынан еркін арылып, есін әлі толық жия алмай жатқан біздей ұлт үшін бұл тым ұзаққа дейін солай болып қа­ла­ды да. Мен жаңалыққа қарсы емеспін. Жа­сырмай-ақ қояйын, өзімді жаңашыл қа­ламгерлердің бірімін деп есептеймін.
Туған сөз өнеріміздің аужайына осы тұр­ғыдан бір назар тастасақ, жаңалыққа деген ұмтылыс басым қазір. Бірақ ұзақ дайын­дықсыз жасалған жаңалық – жаңа­лық болып жарытпайды. Форма өзгешелігі дең­гейінде ғана қалады. Әрине, тұтас шы­ғар­­машылықтағы форманың рөлін жоққа шы­ғаруға болмайды. Ол барлық нәрсенің сырт­та көрініс беретін – көз жауын алатын қа­бығы. Дегенмен өзгеріс тереңдеп барып маз­мұнға жетпей, ештеңенің шекесі қыз­бай­ды. Шын мәніндегі өзгеріс қашанда маз­мұннан басталуға тиіс. Содан барып ол өзіне керекті форманы тудырады. Тұтас мақсат өз орайымен орындалды деген сол. Қа­зіргі жаңашылдарда осы жағы кем соғып жа­тыр. Әлі де оқиға қуу, ертегі құрастыру ба­сым. Мені алаңдататыны, осыған пара­лель тағы бір тенденция жүріп жатыр. Бұл көмескі құбылысты әдебиеттегі ұлтсыздану деп атауға болатын шығар, аты ғана қазақ, басқа белгілерден дым қалмаған қалың жат бейтаныс кейіпкерлер өріп кетіп барады санасы толық қалыптаспаған өрімдей жас қа­зақ оқырмандарына қарай. Арғы жағы­ның не болатынын білмеймін. Бұл – жаңа­лық та, жақсылық та емес.
Әрине, бүгінде әдебиеттің адам сана-сына жасайтын ықпалын ар­тық бағалауға болмайды. Бұрынғыдай тым сұрапыл емес. Әуселесі баяғыда басылған, өлі мен тірінің арасындағы шалажансар хал­де. Ал онда неге алаңдайсыз деген сұрақ туа­ды ғой?
Менің көңіліме қорқыныш ұялата­тыны – аса ұзаққа созылған отар­шыл­дықтың езгісінен кейін әрең жеткен тәуел­сіздік тұсында өзін табу түгіл, жоғалт­қанын іздеуге құлықты емес мәңгүрт елдің одан ары соры қайнаған мәңгүрт ұрпағы өсіп жетіліп, ұлттың рухани ісіне араласа бастады ма деген қауіп. Бетін ары қылсын, со­ның кейбір белгілері әзірдің өзінде қы­лаң бере бастады. Олар үшін өз халқына қа­тысы жоқ, ойдан құраған түкке тұрғысыз оқи­ғалар бас тарта алмастай қызық екен. Ал бабадан қалған ұшан-теңіз көркем тіл – мол байлық артық көңіл бөлуге тұрмайтын арзымас нәрсе. Өз қажетіне жарайтын біраз сөз біледі, болды, сонымен-ақ жаза береді. Абзац сайын тұрыпты, бір ұзақ сөйлемнің ішінде неше қайталанып жатқан сөздер еш айып емес. Өз эстетикамыз бар дейді, болды, ары қарайғы сөзің зая.
Өткендегі ұлылар жасап кеткен ұлттық үлгі, қайталанбас ғажап нұсқалар олар үшін көк тиын, алған бағытымен ілгері тар­та береді. Оларды кейде өзін жаңашыл етіп көрсеткісі келетін бірен-саран үлкен­дер қолдайды, туын көтеріп, солардың жағына шығады. Осыдан соң тоқтатып көр, барған сайын қарқын алып бара жатқан ұлы тасқынды. Іштен тынасың да, қою шаң­дарына көміліп, қала бересің артында. Күн өте келе үйірін түбі табар деген жалғыз үміт қана серігің болып жаныңда қалады.
Абай атам айтқандай, жасы ұлғайған кісі қайғыға қамала беретін болу керек, қа­зір­гі кезде біз байқаған жайлар осылар, көңіл­сіздеу жайттар. Дәтке қуат етерлігі, Құ­дайға шүкір, ұлттық бағытта жазып жүр­ген жас қаламгерлер де кездесіп қалады ара­ларында. Соларды жұбаныш етіп, жүріп жат­қан жай бар.

– Мағыналы әңгімеңізге көп рахмет!

Сұхбаттасқан – Ахмет ӨМІРЗАҚ