Әлемде миллиардтан астам адам темір тапшылығынан зардап шегеді. Алайда олардың көбі ағзасында темірдің азайғанын білмейді. Өйткені темір тапшылығы ұзақ уақыт еш белгісіз өтуі мүмкін, ал әдеттегі қан талдауы оны әрдайым анықтай бермейді. Бұл туралы Euronews жазды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Темір – ағзаға аса қажет минералдың бірі. Ол қан арқылы оттегін тасымалдайтын гемоглобиннің түзілуіне, бұлшықеттердің жұмысына, иммундық жүйеге және энергия өндіруге қатысады.
Ағзадағы темір қоры азайған кезде адам тез шаршап, әлсіздік сезінуі немесе зейінін шоғырландыруда қиналуы мүмкін. Бірақ кейбір адамдарда ешқандай белгі байқалмайды. Уақыт өте тапшылық күшейсе, теміртапшылық анемиясы дамуы ықтимал.
Оксфорд университетінің профессоры Хэл Дрейксмиттің айтуынша, темір тапшылығы өте кең таралғанымен, оның салдарына жеткілікті көңіл бөлінбей келеді.
«Темір жеткіліксіз болса, адамның қуаты да азаяды», – дейді ғалым.
Неге темір тапшылығы бірден анықталмайды?
Мамандардың айтуынша, басты себептердің бірі – дәрігерлердің көбіне гемоглобин көрсеткішіне сүйенуі. Алайда гемоглобин темір қоры айтарлықтай азайғаннан кейін ғана төмендеуі мүмкін.
Ирландиядағы Корк университеттік колледжінің маманы Элейн Маккарти темір тапшылығын ертерек анықтау үшін гемоглобинмен қатар ферритин деңгейін де тексеру қажет екенін айтады.
Ферритин – ағзадағы темір қорын көрсететін ақуыз. Яғни гемоглобин қалыпты болған күннің өзінде ферритин төмен болуы мүмкін.
2026 жылғы қыркүйекте Америкалық гематология қоғамы темір тапшылығын анықтауға арналған жаңа клиникалық ұсыным жариялады. Онда ересектерде, соның ішінде жүкті және етеккірі келетін әйелдерде, ферритин деңгейі 30 нг/мл немесе одан төмен болса, темір тапшылығының белгісі ретінде қарастыру ұсынылған. Бұрын жиі қолданылған шек 15 нг/мл болатын.
Дегенмен сарапшылар ферритиннің барлық адамға бірдей қолданылатын нақты шегі жөнінде ортақ пікір әлі қалыптаспағанын ескертеді.
Оның үстіне ағзада қабыну болса, ферритин деңгейі қалыпты немесе тіпті жоғары болып көрінуі мүмкін. Сондықтан кейбір жағдайда темір тапшылығын анықтау үшін қосымша қан талдаулары қажет.
Темір тапшылығы кімдерде жиі кездеседі?
Темір тапшылығы әсіресе әйелдерде, жасөспірім қыздарда, жүкті әйелдерде және балаларда жиі кездеседі. Сондай-ақ темірге бай тағамдарды аз тұтынатын адамдар мен қан донорларында да тапшылық қаупі жоғары.
Егде жастағы адамдарда темірдің азаюына асқазан-ішек жолдарындағы қан кету немесе созылмалы аурулар себеп болуы мүмкін.
Соңғы уақытта әлеуметтік желілерде «ферритин бет» (ferritin face) деген тіркес танымал болды. Кейбір қолданушылар терінің бозаруы мен шаштың сиреуін темір тапшылығының айқын белгісі ретінде көрсетіп жүр.
Алайда профессор Дрейксмит мұндай сыртқы белгілерге қарап диагноз қоюға болмайтынын ескертеді. Темір тапшылығын нақты анықтау үшін қан талдауы қажет.
Мамандар темір тапшылығын көбіне препараттар арқылы түзетуге болатынын айтады. Бірақ алдымен оның себебін анықтау маңызды. Өйткені темірдің азаюы тек дұрыс тамақтанбаудан емес, ағзадағы басқа мәселелерден де туындауы мүмкін.
Сонымен қатар темір препараттарын дәрігердің кеңесінсіз жоғары мөлшерде қабылдау қауіпті. Темірдің шамадан тыс жиналуы ағзаға зиян келтіруі мүмкін, ал артық дозасы әсіресе балалар үшін аса қауіпті.
Сарапшылардың пікірінше, темір тапшылығын ерте анықтау анемияның дамуына жол бермеуге көмектеседі. Сондықтан әлсіздік, ұзаққа созылған шаршау немесе басқа да күмәнді белгілер байқалса, гемоглобинмен қатар ферритин деңгейін де тексеру мәселесін дәрігермен талқылаған жөн.