Ұйқы адамның шаршағанын басып қана қоймай, бұлшықеттің қалпына келуіне, сүйектің нығаюына және май алмасуына да көмектеседі. АҚШ ғалымдары осы үдерістерді реттейтін ми жасушаларын анықтап, ұйқы мен өсу гормонының арасында бұрын белгісіз болған байланысты ашты. Зерттеу нәтижелері Cell ғылыми журналында жарияланды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Калифорния университетінің Беркли кампусының зерттеушілері ұйқы кезінде өсу гормонының бөлінуін басқаратын жүйені зерттеген. Бұл гормон балалардың бойының өсуіне ғана емес, ересек адамдардың бұлшықеті мен сүйегін сақтауға, қандағы қант деңгейі мен май алмасуын реттеуге де қатысады.
Ғалымдар өсу гормонының ұйқы кезінде көп бөлінетінін бұрыннан білген. Алайда мидың бұл үдерісті қалай басқаратыны және гормонның оянуға қандай қатысы бар екені толық анықталмаған еді.
Мұны зерттеу үшін ғалымдар тышқандардың миындағы жүйке жасушаларының белсенділігін бақылаған. Олар әсіресе мидың гипоталамус деп аталатын бөлігіне назар аударған. Бұл аймақ дене температурасы, аштық, гормондардың бөлінуі және ұйқы мен сергектік тәртібін реттеуге қатысады.
Нәтижесінде өсу гормонының бөлінуін екі түрлі сигнал басқаратыны анықталған. Бірі гормонның бөлінуін күшейтсе, екіншісі тежейді. Олардың белсенділігі адамның ұйқы кезеңдеріне ұқсас әртүрлі күйлерде өзгеріп отырады.
Мәселен, баяу ұйқы кезінде өсу гормонының бөлінуіне кедергі келтіретін сигнал әлсірейді. Ал түс көрумен байланысты жылдам ұйқы кезеңінде жүйке жасушаларының жұмысы басқаша үйлесіп, гормонның бөлінуіне тағы да ықпал етеді.
Бірақ зерттеудің ең қызықты жаңалығы басқа болды. Ғалымдар өсу гормоны тек ұйқының нәтижесінде бөлінбейтінін, оның өзі де мидың оянуға жауап беретін жүйесіне әсер ететінін анықтаған.
Ұйқы кезінде өсу гормонының мөлшері артқан сайын мидың сергектік пен зейінді реттейтін бөлігіндегі жасушалар белсендірек жұмыс істей бастайды. Осылайша гормон ағзаның ұйқыдан оянуға біртіндеп дайындалуына қатысады.
«Ұйқы мен өсу гормоны өзара тығыз байланысты жүйе құрайды. Ұйқының жеткіліксіздігі гормонның бөлінуін азайтады, ал гормон деңгейінің жоғарылауы миды оянуға итермелеуі мүмкін», – дейді зерттеу авторларының бірі Дэниел Силверман.
Ғалымдардың пікірінше, бұл жаңалық ұйқының жеткіліксіздігі неліктен зат алмасу бұзылыстарымен байланысты болуы мүмкін екенін жақсырақ түсінуге көмектеседі. Өйткені өсу гормоны май мен қант алмасуына қатысады, ал оның қалыпты бөлінуінің бұзылуы ағзадағы бірқатар үдеріске әсер етуі ықтимал.
Зерттеушілер болашақта бұл жаңалық ұйқы бұзылыстарын, сондай-ақ Паркинсон және Альцгеймер ауруларымен байланысты кейбір мәселелерді емдеудің жаңа тәсілдерін іздеуге негіз болуы мүмкін деп есептейді.
Дегенмен тәжірибе әзірге тек тышқандарға жүргізілген. Сондықтан анықталған механизмнің адам ағзасында дәл осылай жұмыс істейтіні толық дәлелденген жоқ.
Ғалымдар бұл зерттеу көп ұйықтау арқылы тез арықтауға немесе бұлшықетті өсіруге болатынын білдірмейтінін ескертеді. Оның басты жаңалығы – ұйқы кезінде ми мен гормондардың ағзаны қалпына келтіру және ояту үшін қалай бірлесіп жұмыс істейтінін түсіндіруінде.