Америкалық кәсіпкер Эдди Смит кіші Grady-White Boats компаниясын сату жөніндегі шамамен 400 миллион долларлық бірнеше ұсыныстан бас тартты. 83 жастағы бизнесмен компанияның бақылау пакетін арнайы мақсаттық трастқа өткізіп, алдағы уақытта бөлінетін табыстың басым бөлігін білім беру, денсаулық сақтау және табиғатты қорғау жобаларына бағыттауды ұйғарған, деп хабарлайды turkystan.kz New York Times-ке берген сұхбатында.
Grady-White Boats Солтүстік Каролина штатының Гринвилл қаласында қымбат балық аулау және демалыс қайықтарын шығарады. Компанияны 1959 жылы Глен Грэди мен Дон Уайт құрған. Алайда 1960 жылдардың соңында кәсіпорын ағаш қайықтан шыныталшықты өндіріске көшу барысында қаржылық қиындыққа тап болып, жабылуға жақындаған.
1968 жылы 26 жастағы Эдди Смит әкесінен қаржы алып, есепшілердің қарсылығына қарамастан компанияны сатып алған. Алғашқы жылдары ол бизнесті сақтап қалу үшін аптасына 100 сағатқа дейін жұмыс істегенін айтады. 1970 жылдардың ортасынан бастап сатылым өсе бастаған. Кейін Grady-White АҚШ-тағы танымал теңіз көлігі өндірушілерінің біріне айналды.
Смит компанияны ондаған жыл бойы жеке бақылауында ұстады. Ол сырттан инвестор тартпаған, акцияларын биржаға шығармаған және кәсіпорынды ірі корпорацияға сатпаған. Компанияның қазіргі жылдық кірісі жүздеген миллион доллармен есептелетіні хабарланды.
Эдди Смит бастапқыда бизнесті жалғыз ұлы Криске қалдыруды жоспарлаған. Алайда оның әйелі Джо Эллисон 2020 жылы, ал ұлы 2021 жылы амиотрофиялық бүйірлік склероздан қайтыс болды. Осыдан кейін кәсіпкер компанияның болашағын қайта қарастыруға мәжбүр болған.
Смит компанияны сату мүмкіндігін зерттеу үшін инвестициялық банк жалдаған. Бірнеше сатып алушы Grady-White үшін шамамен 400 миллион доллар ұсынған. Бірақ кәсіпкер жаңа иелер компанияда қалыптасқан еңбек мәдениетін, қызметкерлерге берілетін жеңілдіктерді және табысты бөлісу жүйесін сақтамайды деп қауіптенген.
Grady-White компаниясында шамамен 350 адам жұмыс істейді. Қызметкерлерге зейнетақы жарналары, компания табысынан үлес алу, қаржылық сауаттылық бағдарламалары және кәсіпорын аумағындағы медициналық қызмет сияқты мүмкіндіктер беріледі. Смиттің сөзінше, бизнесті сатудан бас тартуына осы жүйені сақтау ниеті айтарлықтай әсер еткен.
«Бұл компанияның жаны бар. Мен соны жоғалтқым келмеді», дейді кәсіпкер.
Grady-White-тың дауыс беру құқығын беретін акциялары Grady-White Boats Perpetual Purpose Trust деп аталатын мерзімсіз мақсаттық трастқа өткізілді. Бұл ұйым акцияларды тұрақты түрде иеленіп, компанияның тәуелсіздігін, өндірістік қағидаларын және қызметкерлер алдындағы міндеттемелерін қорғауға тиіс. Құрылған құрылым бизнестің болашақта сатылмауын көздейді.
Компанияның дауыс беру құқығын бермейтін қалған акциялары жаңадан құрылған коммерциялық емес ұйымға беріледі. Grady-White бұрынғыдай тауар өндіретін, жұмысшыларға еңбекақы төлейтін және салық өтейтін коммерциялық кәсіпорын ретінде қызметін жалғастырады.
Компанияны дамытуға қайта салынбаған жылдық пайда коммерциялық емес ұйымға аударылады. Кей жылдары оның көлемі ондаған миллион долларға жетуі мүмкін. Қаражат қоршаған ортаны қорғау, денсаулық сақтау және білім беру саласындағы жобаларға бөлінеді.
Траст пен коммерциялық емес ұйымды бір-бірінен тәуелсіз басқару кеңестері басқарады. Эдди Смит олардың құрамына кірмейді. Ол Grady-White-та құрметті бас атқарушы директор ретінде қалып, компанияға кеңес беруді жалғастырады және атқарған жұмысы үшін жалақы алады.
Мақсаттық трасттың кәдімгі қайырымдылық қорынан айырмашылығы бар. Оның негізгі міндеті ақшаны бірден тарату емес, компанияның бақылау құқығын сақтап, бизнестің белгілі бір қағидалардан ауытқымауын қамтамасыз ету.
Компанияның табыс әкелетін акциялары бөлек коммерциялық емес ұйымға тиесілі болады. Нәтижесінде басқару құқығы мен қаржылық пайда екі құрылым арасында бөлінеді. Бірі компанияның миссиясын қорғаса, екіншісі кәсіпорыннан түскен қаражатты қоғамдық жобаларға таратады.
Смит бұл шешімі үшін компанияны сатудан түсетін ақшадан ғана бас тартып отырған жоқ. Оның сөзінше, акцияларды жаңа құрылымға өткізу оған қайырымдылыққа тән салықтық жеңілдік бермейді. Керісінше, траст құруға байланысты бірнеше миллион доллар көлемінде салық төлеуі мүмкін.
Кәсіпкер өзінің байлығының басым бөлігін беру мүмкіндігіне ие болғанын үлкен мәртебе деп бағалаған.
«Маған ұзындығы 200 фут болатын яхта немесе қысты Жерорта теңізінде өткізу қажет емес. Мен Солтүстік Каролинаның шығысында да бақыттымын», дейді ол.
Эдди Смитке мұндай меншік үлгісін таңдауға Patagonia киім компаниясының негізін қалаушы Ивон Шуинардың шешімі ықпал еткен. Шуинар 2022 жылы компаниясының дауыс беретін акцияларын мақсаттық трастқа, ал қалған үлесін коммерциялық емес ұйымға өткізген еді. Patagonia-ның компанияны дамытуға жұмсалмаған пайдасы климат пен табиғатты қорғауға бағытталады.
Смит осы үлгімен танысқаннан кейін балама корпоративтік меншік құрылымдарын әзірлейтін мамандарға жүгінген. Grady-White мәмілесі көлемі жағынан Patagonia-дан кейінгі ең ірі осындай бастамалардың бірі ретінде аталып отыр.
Мақсаттық траст моделі әлемде әзірге кең таралмаған. Алайда ол компанияны мұрагерге қалдыра алмайтын немесе сыртқы сатып алушыға сатқысы келмейтін кәсіпкерлер үшін үшінші жол ұсынады. Мұндай жағдайда бизнес жұмысын жалғастырады, қызметкерлер жұмыс орнын сақтайды, ал компания табысы бір отбасының байлығын көбейтудің орнына қоғамдық мақсаттарға жұмсалады.
Эдди Смиттің шешімі бір реттік қайырымдылықтан ерекшеленеді. Ол белгілі бір соманы қорға аударған жоқ. Кәсіпкер 58 жыл бойы дамытқан компаниясының болашақ табысын тұрақты қаржыландыру көзіне айналдырды. Осы арқылы Grady-White-тың өзі сақталып, одан түсетін пайда жыл сайын білімге, медицинаға және қоршаған ортаны қорғауға қызмет етпек.
