Ересек адамның сәбидің көзіне тіке қарауы оның жаңа сөз үйренуіне ықпал етуі мүмкін. Ғалымдардың зерттеуінше, көзбен байланыс сәби мен ересек адамның ми белсенділігін үйлестіріп, баланың қандай ақпаратты меңгеретінін таңдауға көмектеседі. Зерттеу нәтижелері Nature Communications журналында жарияланды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеуге Ұлыбритания мен Сингапурдан шамамен тоғыз айлық 47 сәби қатысқан. Ғалымдар балаларға әйел адамның үш түрлі жасанды тілде сөйлеген бейнежазбаларын көрсеткен. Әр тілде үш буыннан тұратын төрт сөз болған. Сөздердің ішіндегі буындар белгілі бір ретпен қайталанғандықтан, сәбилер олардың байланысын байқап, сөздердің шекарасын ажырата алатын.
Тәжірибе барысында бейнежазбадағы әйелдің көзі үш түрлі жағдайда көрсетілген: көзге анық көрінетін, жартылай көрінетін және мүлде көрінбейтін. Балалардың ми белсенділігі электроэнцефалография арқылы тіркелген. Ал сөздерді қаншалықты меңгергені олардың таныс сөздер мен мағынасыз буын тіркестеріне қанша уақыт қарағанына қарай бағаланған.
Нәтижесінде сәбилер ересек адамның көзі анық көрінген жағдайда ғана жаңа тілдің сөздік үлгілерін меңгергенін көрсеткен. Олар мағынасыз буын тіркестеріне сөздерге қарағанда орта есеппен 1,22 секунд ұзақ қараған. Ал көз жартылай көрінген жағдайда айырмашылық 0,76 секунд, мүлде көрінбегенде 0,34 секунд болған. Соңғы екі жағдайда үйрену көрсеткіші статистикалық тұрғыдан сенімді болмаған.
Зерттеушілер бұл айырмашылық балалардың экранға қаншалықты ұзақ қарағанына байланысты емес екенін анықтаған. Сәбилер үш жағдайда да бейнежазбаны шамалас уақыт бақылаған. Демек, ақпаратты көрудің өзі оны меңгеруге жеткіліксіз болуы мүмкін. Баланың назарын ересек адамның оған арнайы ақпарат беріп отырғанын аңғартатын әлеуметтік белгілер де маңызды.
Зерттеудің жетекші авторларының бірі, Наньян технологиялық университетінің ғалымы Виктория Леонгтың түсіндіруінше, көзбен байланыс сәбидің назарын аударып қана қоймай, миын ақпаратты қабылдауға бейімдейтін белгі болуы ықтимал. Зерттеушілер ересек адамның ми белсенділігі сәбидің кейінгі ми белсенділігін қаншалықты болжайтынын да тексерген. Мұндай нейрондық үйлесім балалардың сөздерді меңгеру нәтижесін кездейсоқ болжамнан жақсырақ түсіндірген.
Ғалымдар сонымен бірге көзбен байланыс сөйлеу ырғағына сәйкес ми белсенділігінің өзгеруін күшейте ме деген мәселені зерттеген. Алайда бұл көрсеткіш сөздерді үйрену нәтижесін болжай алмаған. Сондықтан авторлар үшін ересек адамның ми белсенділігі мен сәбидің ми белсенділігі арасындағы үйлесім анағұрлым маңызды нәтиже болған.
Ұлыбритания мен Сингапурдан келген балалардың назар аудару ерекшеліктері бірдей болмағанымен, сөздерді меңгеру нәтижесінде елеулі айырмашылық анықталмаған. Зерттеушілер мұны сәбилердің әлеуметтік белгілер арқылы ақпаратты үйрену тетіктері әртүрлі мәдени ортада ұқсас болуы мүмкін деп түсіндіреді.
Зерттеу ата-аналар мен тәрбиешілер үшін де маңызды тұжырым ұсынады. Баламен сөйлескенде оған тіке қарау, атын атап назарын аудару және алаңдататын нәрселерді шетке қою ақпаратты қабылдауына көмектесуі мүмкін. Дегенмен бұл зерттеу күнделікті қарым-қатынасты немесе телефон қолданудың әсерін тікелей тексермеген.
Зерттеудің бірнеше шектеуі бар. Қатысушылар саны аз болған, ал балалар ересек адаммен бетпе-бет сөйлеспей, алдын ала жазылған бейнежазбаларды көрген. Бұған қоса, ми белсенділігінің үйлесімі мен үйрену нәтижесінің байланысы анықталғанымен, оның сөз үйренуге тікелей себеп болатынын дәлелдеу үшін қосымша зерттеулер қажет.
Осылайша, зерттеу сәбидің жаңа ақпаратты меңгеруінде көзбен байланыс маңызды рөл атқаруы мүмкін екенін көрсетеді. Алайда бұл балалар көзге қарамаса, ештеңе үйренбейді дегенді білдірмейді: нәтиже нақты тәжірибе жағдайында және сөздердің белгілі бір үлгісін меңгеру барысында алынған.
