Тұрақтылық пен орнықты даму – ортақ мүдде

27 мамырда Ресей Президенті Владимир Путин Қазақстанға мемлекеттік сапармен келді. Сапар аясында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Владимир Путин екіжақты келіссөздер жүргізіп, екі ел байланысының қазіргі ахуалын, сондай-ақ оны одан әрі дамыту бағыттарын талқылады. Бұдан бөлек, Астанада Еуразиялық эко­номикалық форумның жұмысы бас­талды, оған Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің басшылары қатысты. Ал 29 мамырда Жоғары Еура­зия­лық экономикалық кеңестің оты­ры­сы өтеді, онда өңірлік интеграцияның өзек­ті мәселелері қаралады.

«Өркендеу үшін баршамызға бейбітшілік қажет...»

28 мамырда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев пен Ресей Пре­зиденті Владимир Путин шағын құрамда келіссөз жүргізді. Тәуелсіздік сарайында Қазақстанға мемлекеттік сапармен кел­ген Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинді салтанатты қарсы алу рәсімі өтті.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ре­сей басшысын өзі күтіп алды. Мәр­те­бе­лі мейманның құрметіне Қазақстан Рес­публикасы Әуе қорғанысы күштерінің әскери ұшақтары Ресей туын бейнелейтін ақ, көк және қызыл түсті жолақтардан із тастап ұшты.
Содан соң Қасым-Жомарт Тоқаев пен Вла­димир Путин бір-біріне ресми деле­гация мүшелерін таныстырды. Құрмет қарауылының бастығы рапорт беріп, екі елдің мемлекеттік әнұрандары шырқал­ды. Салтанатты рәсім аяқталған соң пре­зиденттер келіссөз жүргізді.
Қазақстан Президенті Ресей басшы­сына ілтипат білдіріп, елімізге мемле­кет­тік сапармен келгеніне қуанышты екенін айтты.
– Бұл сапардың елдеріміз арасындағы стратегиялық серіктестік пен одақтастық қатынастарды дамыту тұрғысынан мәні зор. Сонымен қатар Еуразия құрлығын­да­­ғы қауіпсіздік пен тұрақтылықты қам­та­масыз етуде де айрықша мәнге ие деп ойлаймын. Өйткені біздің елдеріміз алып Еуразия кеңістігінің өзегі саналады. Осы орайда екі мәселені ерекше атап өткім ке­леді. Біріншісі, елдеріміз ара­сын­дағы стратегиялық серіктестік пен одақ­тастық қатынастардың жеті негізі тура­лы бірлес­кен мәлімдеме. Жеті – қасиетті сан. Құжат өте мазмұнды. Бұл жөнінде бас­пасөз кон­ференциясында толығырақ айтамын. Оны өзім қарап, түзетулер ен­гіз­дім. Атал­ған мәлімдеме екі ел жыл­на­масына маңыз­ды оқиға ретінде енеді деп сенемін. Екін­шісі, Қазақстанда атом электр стан­сасының құрылысына қа­тыс­ты келісімге қол қою. Осы жобаға қол­дау көр­сеткеніңіз үшін Сізге риза­шылығым­ды білдіремін. АЭС құрылысы туралы ке­лісімнің страте­гия­лық мәні жөнінде айта беру артық. Бұл бәріне тү­сінікті. Ортақ бай тарихымыз бар, мә­дени дәс­түрлеріміз бен халықтары­мыз­­дың мен­талитеті бір-біріне ұқсас. Ке­шегі бейрес­ми кездесуде ол жөнінде ег­жей-тег­жейлі айтып, өткенді еске алдық. Ре­сей үшін де мұның мәні ерекше деп ой­­лай­мын. Біз халықтарымыздың түпкі­лік­­ті мүддесіне сай жұмыс істейміз. Аза­мат­­тары­мыз мем­лекеттеріміздің достығы мен ынты­ма­ғы сақталғанын қалайды. Одан әрі өр­кендеу үшін баршамызға бей­­­­біт­шілік қажет, – деді Мемлекет бас­шысы.

Владимир Путин Қасым-Жомарт Тоқаев­қа сапармен келуге шақырғаны үшін алғыс айтты.
– Былтыр бізге мемлекеттік сапармен кел­геніңізге қуандық. Сол кезде ғасырлар бойы, соның ішінде бір мемлекет аясында қа­лыптасқан халықтарымыз арасындағы берік достық пен өзара құрметке негіз­дел­ген стратегиялық серіктестігімізді кеңейту бағытында тағы да алға қарай қадам жа­са­дық. Бүгін де жемісті жұмыс атқарамыз деп ойлаймын. Бейресми сипатта өткен ке­шегі кездесу үшін ризашылығымды біл­діремін. Өзара ықпалдастығымыздың көп­теген маңызды әрі перспективті бағы­ты бойынша пікір алмастық. Делегациямыз еліңізге мереке қарсаңында келіп отыр. Ресей мұсылмандары Құрбан айт мере­ке­сін атап өтеді. Қазақстанда да бұл мейрам кеңінен тойланатынын білемін, – деді Владимир Путин.

Қазақстанның Ресей экономикасына салған қаржысы 9 миллиард доллардан асты

Қасым-Жомарт Тоқаев пен Владимир Пу­тин келіссөздерді ресми делегация мү­шелерінің қатысуымен кеңейтілген құрам­да жалғастырды.
Мемлекет басшысы Ресей Президен­тінің Қазақстанға жасаған сапары жан-жақты стратегиялық серіктестік және одақтастық рухындағы қарым-қатынас­тар­дың ерекше сипатын көрсететінін атап өтті.
– Қазақстан үшін ең әуелі Ресеймен жа­қын әрі достық байланыстар айрықша маңыз­­­­ды десек, артық болмайды. Бірлес­кен күш-жігердің арқасында екіжақты ынтымақ­тастық барлық салада сенімді түрде дамып келеді әрі оны мемлекетара­лық байланыс­тар­дың нағыз үлгісі деп атауға болады. Біз ша­ғын құрамда нәти­же­лі келіссөз жүргізіп, сан қырлы серік­тес­тігімізді нығайтуға ниет­ті екенімізді рас­тадық. Елдеріміздің ара­сын­да еш­қан­дай шешілмеген мәселе жоқ. Тек оң ди­на­ми­ка байқалады. Осы қарқынды сақтап, жаңа жобалар мен бастамалар арқылы ын­ты­мақтастықты дамыта береміз. Бұл орай­да бүгін қабылданатын «Қазақстан жә­не Ресей халықтары арасындағы дос­тық пен тату көр­шіліктің жеті негізі тура­лы» бірлескен мә­лімдеменің маңызын ерек­ше атап өткім келеді. Аталған құжат қа­рым-қатынасымыз­дың сипатын таны­та­ды және оны ұзақ­мер­зімді негізде терең­детуге бейіл екенімізді көр­сетеді, – деді Президент.
Мемлекет басшысының айтуынша, әлем­дегі күрделі ахуалға қарамастан, екі­жақты ық­­палдастық, әсіресе, экономика сала­сында та­бысты өрбіп келеді. Өңірара­лық ынты­мақ­тас­тық форумдарын өткізу дәстүрге айнал­ды.
– Ресей Қазақстан экономикасына қар­жы құйған елдердің арасындағы ең ірі инвес­тор саналады. Қазақстанның Ресей эко­­номикасына салған қаржысы 9 мил­лиард доллардан асты. Бұл – өте жақсы көрсеткіш, екі ел президенттерінің әкім­ші­ліктері мен үкіметтерінің бірлесе атқар­ған жұмысының нәтижесі. Осы қарқынды ары қарай жалғас­тыруға уағдаластық. Бү­гінде инвестицияның жалпы көлемі 53 миллиард доллар болатын 177 бірлескен жобаның пулы жасақталды, оның ішінде 122-сі іске асырылды, яғни, опе­рациялық кезеңге өтті, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президенттің пікірінше, мәдени-гу­ма­нитарлық саладағы ынтымақтастық ай­рықша назар аударуға лайық.
– Жуырда Астанада қала тұрғындары мен қонақтары ерекше ықыласпен қабыл­даған Қазақстандағы Ресей күндері өтті. Маңызды уақиғалар қатарында былтыр елордада «Қазақстан мен Ресей мәңгі дос­тығы аллеясы» және Мәскеуде Қазақстан мен Ресей достығы скверінің ашылуын ай­туға болады. Астанада өтетін үшінші «Бо­лашақ ойын­дары» гуманитарлық бай­ланыстардың, ең алдымен, елдеріміздің жас­тары арасын­дағы ынтымақтастықтың беки түсуіне ықпал етеді. Қазақстандағы «Си­риус» жоба­сын ерекше атап өткім ке­леді. Мұны қол­дай­мын, болашақ маман­дарды даярлау үшін пай­дасы зор деп санаймын, – деді Мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан мен Ре­сейдің көпжақты алаңдар аясындағы ық­палдастығына мән берді.
– Екі ел «Орталық Азия – Ресей» фор­ма­тында жемісті жұмыс атқарып жат­қа­ны­на айрықша тоқталғым келеді. Аталған фор­матты бүкіл әлем Орталық Азияға на­зарын ті­гіп отырған уақытта күшейте түсуіміз қа­жет деп ойлаймын. Сапар қар­саңын­да жа­рияланған мақалаңыз үшін Сіз­ге ризашы­лығым­ды білдіремін. Өте қы­зықты әрі маз­мұнды мақала біздің қо­ғам тарапынан оң бағаға ие болды. Біз ел­деріміз арасындағы стратегиялық серік­тестік пен одақтастық қатынастарды ны­ғайту бағытында әрі қарай жұмыс ат­қара береміз, – деді Президент.
Владимир Путин тең құқылы және өзара құр­метке негізделген Ресей мен Қа­зақстан­ның қарым-қатынасы қарқынды дамып келе жатқанын жеткізді.
– Былтыр Мәскеуге мемлекеттік сапа­рыңыз барысында жасаған бірлескен мә­лім­демеде байланыстарымыз жан-жақты стра­тегиялық серіктестік және одақтастық дең­гейіне көтерілгенін атап өттік. Бұл шын мә­­­­нінде солай. Біз барлық бағытта жұ­мыс жүргізіп жатырмыз. Ресей және Қа­зақстан халықтары арасындағы достық пен тату көршіліктің жеті негізі жайында маңызды бірлескен мәлімдеме қабыл­дай­мыз. Сонымен қатар көптеген үкіме­тара­лық, ведомствоара­лық және коммерция­лық келісім дайындал­ды. Бұл құжаттар экономика мен энергетика­дан бастап, мә­дени-гуманитарлық қатынас­тар­ға дейін­гі ынтымақтастықтың барлық са­ла­сын қамтиды. Мұның бәрі өзара ықпал­дас­тығымыздың іргесін нығайтуға септігін ти­гізетініне сенімдімін. 70 инвестициялық жо­­ба жүзеге асырылып жатыр. Бұл – ау­қым­­ды жұмыстың бастауы ғана. Өзара ын­ты­мақтастығымыздың жақсы нәтижеге қол жет­кізетін перспективті бағыттары бай­қала­ды, – деді Ресей Президенті.
Бұдан бөлек, кездесуде өзара тиімді ын­тымақтастықты кеңейту және өндіріс, энер­гетика, көлік-логистика, агро­өнер­кәсіп ке­ше­ні, цифрландыру салала­рын­дағы бір­лес­кен жобаларды жүзеге асыру перспективасы талқыланды.

Басты жоспарлар бекітілген бірлескен мәлімдеме

Екіжақты келіссөздерден кейін Қасым-Жомарт Тоқаев пен Владимир Путин бұ­қа­ра­лық ақпарат құралдары өкілдері алдында бірлескен мәлімдеме жасады.
«Қазақстан және Ресей халықтары ара­сын­дағы достық пен тату көршіліктің жеті не­гізі туралы» бірлескен мәлімдемеде қа­зіргі әлем­нің күрделі әрі қарқынды өз­герістер ке­зеңін бастан өткеріп отырғаны, халық­ара­лық қатынастар жүйесінің ауыр сын-қатер­лер мен қауіптерге тап болғаны айтылған. Сондай-ақ жаһандық тұрақ­сыз­дық пен сенім дағдарысы күшейіп, қауіп­сіздік пен орнықты дамуды қамтамасыз етудің қалыптасқан тәсілдері қайта қара­лып жатқаны туралы да сөз болады.
Құжатта Қазақстан мен Ресей халық­ара­лық ахуалды тұрақтандырып, орнықты да­муға жол ашатын неғұрлым әділетті әлем­дік тәр­тіпті қалыптастырудың бала­ма­сы жоқ еке­ніне сенімді екені көрсетіл­ген. Осы ретте мем­лекетаралық ықпалдас­тық­тың өзара құр­метке, тату көршілікке, ұлт­тық мүдде­лерді ескеруге және тең құ­қылы әріптестікке негізделген берік қағи­дат­тарының маңызы ерекше екені атап өтіл­ген.
Қасым-Жомарт Тоқаев Ресей Прези­ден­­­ті­нің мемлекеттік сапарын екі елдің страте­гия­лық серіктестігі мен одақтастық қатынас­тарын дамытудағы маңызды оқиға ретінде қарас­тыратынын атап өтті. Қа­зақстан Пре­зи­дентінің айтуынша, бү­гінгі сапар екіжақты ынтымақтастық ая­сын­дағы сапалы өзгеріс­терді айқын көр­сетті.
– Мұны мынадай объективті көр­сет­кіш­терден аңғарамыз: сауда-саттық кө­лемі 30 мил­лиард долларлық межеге же­теді деп бол­­жанып отыр, ал эконо­ми­ка­мыз­ға құйған ин­вестиция бойынша Ресей бас­қа елдер ара­сында бірінші орынға шық­ты. Эконо­ми­калық ынтымақтастық аясындағы бастама­лар тізіміне 177 маңыз­ды жоба кірді, оның 122-сі операциялық циклге өтті, яғни, іске асырылды. Қазақ­стан Ресеймен мәңгі достықты және стра­тегиялық серіктестікті жо­ғары бағалайды. Біз Ресейді әрдайым Еура­зиядағы тарихы бай әрі даму әлеуеті зор мемлекет деп са­наймыз. Қазірдің өзінде санк­циялар сал­дарынан туындаған қиын­дыққа қарамас­тан, Ресей экономикасы са­тып алу қабі­летінің паритеті бойынша әлем­­де – төр­тін­ші орынға, ал Еуропада бірін­­ші орынға шықты. Мұны ірі халық­аралық қаржы институттарының мәлімет­тері рас­тайды. Был­тыр Ресейдің номиналды жалпы ішкі өнімі 2,5 триллион доллардан асты. Бұл – керемет нәтиже. Ресей табиғи ресурстары мол, инженерлік-ғылыми элита­сы мен білікті жұмысшылары бар ел ретінде жаһан­дық экономикадағы жетекші орнын ешқашан жоғалтпайды. Сәйкесінше, дүние­жүзілік геосаяси сахнада маңызды рөл ат­қарады. Ынтымақтастық перспек­тивасына қатысты сөз қозғағанда, бүгін қабылданған «Қазақстан және Ресей ха­лық­тары арасын­дағы достық пен тату көр­шіліктің жеті негізі туралы» бірлескен мәлімдеменің ерекше маңызына тоқ­талғым келеді. Аталған құжат мақ­саттарды айқындау тұрғысынан мұқият ой­ласты­рыл­ған. Онда елдеріміздің страте­гиялық се­ріктестігі және тату көршілік қаты­нас­тарын одан әрі дамытудың сенімді негізі мен ұзақ мерзімдегі бағдары көрініс тап­қан, – деді Мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың пікірінше, энер­гетиканы ынтымақтастықтың аса та­быс­ты бағыты ретінде қарастыруға то­лық негіз бар.
– Менің ойымша, бүгін қол қойылған «Бал­қаш» атом электр стансасын салуға қа­тысты келісімдердің стратегиялық маңы­зы зор. Осы ауқымды жобаны батыл қол­дағаны үшін Ресей Федерациясының Пре­зидентіне ризашылығымды жеткі­зе­мін. Бұл бастама ғылым-білім, технология салаларындағы ықпалдастықты ілгеріле­тіп, энергетика мен индустрияға қатысты аралас бағыттардың дамуын қамтамасыз етеді. Қазақстан мен Ресей үшін энергия ре­сурстарын және электр энер­гиясын өн­діру, тасымалдау, ішкі әрі сырт­қы нарық­тарға жеткізу мәселелерін табысты шешу­дің мәні зор. Еуразиядағы көлік байланысы көбіне біздің елдерімізге тәуелді. Қазақ­стан мен Ресей Солтүстік – Оңтүстік, Шы­ғыс – Батыс құрлықаралық дәліз­дерін дамыту жолында жемісті жұмыс ат­қарып жатыр. Тарифтерді оңтайландыру, әкім­шілік рәсімдерді қысқарту, шекара маңын­дағы және басқа да инфрақұры­лым­ды жаң­ғырту үшін жүйелі шаралар қабыл­дан­ғаны қуантады. Соның нәтижесінде жүк тасымалы тұрақты түрде артып келеді, был­тырғы қорытынды бойынша 92 мил­лион тоннаға жетті. Бұл шамамен 3,4 пайыз өсімді құрайды. Аталған көрсеткіш­терді ұлғайту жос­парланған. Ол үшін озық цифрлық ше­шімдер мен жасанды интел­лект техно­логияларын енгіземіз. Мемле­кеттеріміз арасында жүргізушісіз жүк кө­ліктерінің қозғалысын іске қосу – осы іс­тің жарқын мысалы. Ғарыш саласындағы ын­тымақ-тастықтың келешегі зор. «Бай­қоңыр» кос­модромы көп жылдан бері же­місті ғы­лыми-техникалық серіктес­тігі­міздің сим­волы ретінде қызмет етіп ке­ле­ді. «Бәйтерек» бірлескен жобасының жү­зеге асырылуы, соның ішінде жақында «Сұң­қар/Cоюз-5» жаңа зымыран тасығы­шының сәтті ұшыры­луы ғарыш қызметін ұсынатын халықаралық нарықтағы ел­дері­міздің позициясын ны­ғай­туға жол аша­ды, – деді Мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанға төрт Амур жолбарысының әкелінуін Ресей Президентінің мемлекеттік сапары аясын­дағы айтулы оқиға деп атады.
– Құрметті Владимир Владимирович, Қа­зақстан аумағына жолбарыстарды жер­сіндіру жөніндегі бастамамызға қолдау көр­сеткеніңіз үшін Сізге шынайы алғыс ай­тамын. Бағалы сыйыңыз туралы ел аза­мат­тарының барлығы кеңінен құлағдар болды. Осы игі іске атсалысқан екі елдің маман­дарына ризашылығымды білдіре­мін, – деді Президент.
Қасым-Жомарт Тоқаев Ресей Прези­ден­тінің мемлекеттік сапары табысты өт­кенін жеткізіп, екі елдің стратегиялық серік­тестігі мен одақтастық қатынастары­ның жылна­ма­сына енетініне сенім біл­дірді.
Ресей Президенті бүгінгі келіссөздердің іс­керлік және конструктивті сипаты екі ел­дің достық және тату көршілік қарым-қа­ты­насына сай келетінін айтты.