Көпшілік үшін монша – демалатын, күш жинайтын, сергитін орын. Алайда физиологиялық тұрғыдан алғанда, бу бөлмесіне кіру – ағзаға түсетін елеулі жүктеме. Бұл кезде дене қызуын белсенді түрде реттеліп, қан тамырларының жұмысы өзгереді, жүрек соғысы жиілейді. Термен бірге ағза сұйықтық пен минералды тұздарды жоғалтады. Бұл туралы Пирогов университетінің маманы Алина Гаврилова айтып берді, деп хабарлайды turkystan.kz.
– Физиологиялық тұрғыдан монша дегеніміз не?
– Монша – жай ғана «жылынып, терлеу» емес. Ағза үшін бұл өзіндік физиологиялық жаттығу. Қоршаған ортаның температурасы жоғары болғандықтан, терідегі қан тамырлары кеңейеді, жүрек белсендірек жұмыс істейді, тамыр соғысы жиілейді, терлеу күшейеді. Соның салдарынан ағза тер арқылы біртіндеп сұйықтық пен тұздарды жоғалтады.
– Моншаға тойып тамақ ішіп немесе аш қарынға барғанның қайсысы зиян?
– Медициналық тұрғыдан алғанда екеуі де: тойып тамақ ішіп бару да, шаршап, аш бару да зиян. Мол тамақтан кейін ағза ас қорыту процесімен айналысады. Қалыпты қорытуды қамтамасыз ету үшін қан асқазан мен ішекке көбірек барады. Ал моншада ағза басқа міндетті – артық жылуды сыртқа шығаруды атқарады. Ол үшін терідегі қан тамырлары кеңейіп, қан дененің беткі қабатына қайта бөлінеді, терлеу күшейеді.Осылайша ағзада өзіндік «мүдделер қақтығысы» пайда болады: асқазан ас қорыту үшін қан айналымын қажет етсе, тері салқындау үшін соны талап етеді. Сондықтан ауыр тамақтан кейін моншада жүрек айну, іштің ауырлауы, әлсіздік, бас айналу және жүрек қағысының жиілеуі жиі байқалады. Әсіресе майлы тағам, ет, артық тамақтану немесе алкоголь қолданылған жағдайда. Ал мүлде аш қарынға моншаға бару да дұрыс емес. Ыстық, терлеу, қан тамырларының кеңеюі және қан қысымының төмендеуі салдарынан әлсіздік, көздің қарауытуы, дірілдеу, жүрек айну немесе тіпті есінен тануға жақын жағдай туындауы мүмкін. Бұл әсіресе қан қысымы төмен, қант диабеті немесе қаназдығы бар адамдарға, егде жастағыларға және ұзақ уақыт су ішпегендерге қатысты.
Ең дұрысы – моншаға барардан 1,5–2 сағат бұрын жеңіл тамақтану. Қалыпты әрі жеңіл ас болуы керек: ботқа, балық, көкөніс, сорпа, сүзбе, омлет немесе жеміс-жидек. Мұндай тамақтан кейін ағза ас қорытуға шамадан тыс күш жұмсамайды әрі қуатсыз күйде болмайды. Қарапайым тілмен айтқанда, моншаға аш та емес, ауыр тойып та емес, жеңіл тоқ күйде барған дұрыс.
– Моншадағы бас киім міндетті ме, әлде жай ғана дәстүр ме?
– Моншаға арналған киіз қалпақ – жай ғана әдемі аксессуар емес. Оның нақты физиологиялық маңызы бар. Бу бөлмесінде ыстық ауа жоғары көтерілетіндіктен, жоғарғы сөреде бас деңгейіндегі температура дене деңгейінен әлдеқайда жоғары болады. Соның салдарынан бас терісі, құлақ пен бет тез қызады. Адам самайының бүлкілдеуін, беттің қатты қызуын, бас айналуын немесе басының қысылғандай сезімін ертерек сезінуі мүмкін. Киізден, жүннен немесе басқа да қалың материалдан жасалған қалпақ жылу оқшаулағыш қызметін атқарады. Ол миды тікелей салқындатпайды, бірақ бас терісінің қызып кетуін баяулатып, ыстықты жеңілдеу қабылдауға көмектеседі.
