Жасанды интеллектінің қазіргі даму шегіне жақындағанын сезген зерттеушілер тосын бағытқа бет бұра бастады. Кремний чиптерінің орнына – тірі адам миының жасушалары. Соңғы жылдары ғалымдар нейрондардан тұратын биокомпьютерлер жасап, оларды қарапайым есептерге пайдалануға кірісті. Мұндай жүйелер Pong ойынын ойнай алады, тіпті базалық сөйлеуді тануға да қабілетті, деп хабарлайды turkystan.kz psypost.org-ға сілтеме жасап.
Бұл қызығушылық кездейсоқ емес. Үш үрдіс бір уақытта тоғысты. Біріншіден, венчурлық капитал AI-ға қатысты кез келген идеяны қаржыландыруға дайын. Екіншіден, адам миының тіндерін зертханалық жағдайда өсіру технологиясы айтарлықтай жетілді: фармацевтикалық индустрия бұл бағытты белсенді қолданып отыр. Үшіншіден, ми мен компьютер арасындағы интерфейстер дамып, биология мен машинаның шекарасы барған сайын бұлдырай түсті.
Нейрондарды электродтармен байланыстырып зерттеу жарты ғасыр бұрын басталған. Бірақ нағыз серпіліс 2013 жылы болды: ғалымдар жасушалардан үшөлшемді, миға ұқсас құрылымдар, яғни органоидтар өсіруге болатынын дәлелдеді. Бүгінде олар дәрі сынақтарында, даму биологиясында кеңінен қолданылады. Дегенмен бұл тіндердегі нейрондық белсенділік әлі де өте қарапайым: санаға немесе ойлауға жақын деңгей жоқ.
2022 жылы Австралиядағы Cortical Labs зертханасы нейрондардан тұратын жүйенің Pong ойынын «үйренгенін» көрсетіп, үлкен резонанс тудырды. Алайда «тәнделген саналық» деген термин ғылыми ортада сынға ұшырады – көптеген нейробиологтар мұндай сипаттаманы асыра сілтеу деп бағалады. Кейін «оргоноид интеллект» ұғымы ұсынылды, бірақ ол да жасанды интеллектпен тең қою қаупін тудырады.
Этикалық мәселелер бұл технологиядан артта қалып отыр. Қолданыстағы биоэтика қағидалары органоидтарды медициналық құрал ретінде қарастырады, ал олар есептеу жүйесінің бөлігіне айналғанда не болатыны нақты регламенттелмеген. Зерттеулер мен коммерцияландыру басқару тетіктерінен жылдамырақ дамып келеді.
Қазірдің өзінде Швейцариядағы FinalSpark компаниясы нейрондық органоидтарға қашықтан қол жеткізуді ұсынады. Ал Cortical Labs үстел үстіне қоятын алғашқы биокомпьютерін нарыққа шығаруға дайындалып жатыр. Тұтынушылар қатарында тек фармацевтика емес, жаңа есептеу архитектурасын іздеген AI-зерттеушілер де бар.
Ғылыми қауымдастықта амбиция жоғары. Мәселен, Калифорния университетінің (Сан-Диего) тобы 2028 жылға қарай органоидтарға негізделген жүйелерді мұнай төгінділерінің таралуын болжау үшін қолдануды ұсынады.
Дегенмен бүгінгі шындық әлдеқайда қарапайым. Қазіргі биокомпьютерлерде интеллект те, сана да жоқ: тек жауап беру мен бейімделудің ең бастапқы формалары бар. Негізгі жұмыс енді ғана басталып жатыр: жүйелерді тұрақты түрде қайта өндіру, масштабтау және нақты пайда әкелетін қолдану салаларын табу.
Бірақ оның бағыты сана, тұлғалық және адам мен машина арасындағы шекара туралы пікірталастарды біз күткеннен әлдеқайда ертерек күн тәртібіне шығаруы мүмкін.
