جاڭالىقتار

سااكاشۆيلي: ماقتالا ما، داتتالا ما؟

كۇنى كەشەگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا باسەكەلەسىنە ەسە
جىبەرىپ العان گرۋزيانىڭ قازىرگى باسشىسى ميحايل سااكاشۆيليدىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق
ءىس قوزعالۋى مۇمكىن. ق
ازىرگى ۇكىمەت
پەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى
تاراپىنان بىلدىرىلگەن رەسمي مالىمدەمە
اۋانى وسىعان سايادى. بۇل تۋرالى حالىقتىڭ پىكىرى ءار الۋان. سوتقا سۇيرەيتىندەي،
سااكاشۆيلي قانداي قاتەلىك جىبەردى؟ 

گرۋزياداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ساناۋلى كۇن قالعاندا
گرۋزيندىك كەيبىر باق وكىلدەرى «داۋىس بەرۋ پروتسەسىنەن كەيىن گرۋزيندەردىڭ قۇقىق قورعاۋ
ورگاندارى سااكاشۆيليدىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعالۋى مۇمكىن» دەگەن اقپارات
تاراتتى. وسى ماسەلەگە وراي رەسمي مالىمدەمە جاساعان پرەمەر-مينيستر بيدزينا
يۆانيشۆيلي: “سااكاشۆيلي ساياسي قۋعىنعا ۇشىرامايدى، بىراق وعان قويىلاتىن سۇراقتار
بار. ەگەر بۇرىنعى پرەمەر (ۆانو مەرابيشۆيلي) قازىر تۇرمەدە وتىرسا، بۇرىنعى قورعانىس
ءمينيسترى (باچو احالايا) دە اباقتىعا جابىلسا، تاعى ءبىر ەكس-قورعانىس ءمينيسترى
(داۆيد كەزەراشۆيلي) قاشىپ جۇرگەن جەرىنەن فرانتسيادا قولعا تۇسسە، بۇرىنعى باس
پروكۋرور ءارى ادىلەت ءمينيسترى (زۋراب ادەيشۆيلي) مەن قازىرگى ءتبيليسيدىڭ قازىرگى
مەرىنىڭ (گيگي ۋگۋلاۆا) ۇستىنەن ءبىر ەمەس، باقانداي ءۇش قىلمىستىق ءىس قوزعالسا، البەتتە،
سااكاشۆيليگە دە قويىلاتىن سۇراقتاردىڭ تۋىنداۋى – زاڭدىلىق. الايدا، ساياسي تۇرعىدا
قۋعىنعا ۇشىرايدى دەۋ قيسىنعا كەلمەيدى”.

  ءيۆانيشۆيليدىڭ ايتۋىنشا، 2006 جىلى قازا
تاپقان پرەمەر-مينيستر زۋراب جۆانيانىڭ قازاسىنا بايلانىستى ميحايل سااكاشۆيليدىڭ
ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعالۋى مۇمكىن. “سااكاشۆيليگە قاتىستى قىلمىستىق
ءىس قوزعالۋى ابدەن مۇمكىن. تىم قۇرىعاندا زۋراب جۆانيانىڭ ولىمىنە قاتىستى جانە
باسقا دا كوپتەگەن جاعدايلارعا بايلانىستى. ماسەلەن، 2001 جىلدىڭ 26 مامىرى كۇنى
بولعان وقيعانى الىڭىزدار. شەرۋدى تارقاتۋ كەزىندە بىرنەشە جازىقسىز جان اجال قۇشتى.
پرەزيدەنت بۇل تۋرالى بىلمەدى دەيسىزدەر مە؟ ارينە، ءبىلدى. مەن گرۋزيا ازاماتى
رەتىندە پرەزيدەنتىمدى جاۋاپقا تارتقانىن جانە ونىڭ تۇرمەگە تۇسكەنىن قالامايمىن.
بۇل ەلدىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەدى. الايدا، سوت پەن پروكۋراتۋرا بار، ولاردىڭ
ىسىنە مەن ارالاسپايمىن”، – دەگەن
ءيۆانيشۆيليدىڭ ەمەۋرنىنىڭ استارىندا سااكاشۆيليگە قيىن تيەتىنىن ايتقان ەسكەرتۋ
جاتقان سياقتى. الايدا، مۇنداي قوقان-لوققىدان
ىققان سااكاشۆيلي جوق. سااكاشۆيلي احالكالاكيدەگى كەزدەسۋلەرىنىڭ بىرىندە
پرەزيدەنتتىك تاقتى باسەكەلەسىنە تاپسىرعاننان كەيىن ونى پۋتين-مەدۆەدەۆ،
يۆانيشۆيلي جانە ارميانداردىڭ ساياسي بەلسەندىسى ۆ.چاحالياننىڭ جازاعا تارتۋعا قۇلشىنىپ
وتىرعانىن ايتادى: “توعىز جىل بۇرىن، شەۆارنادزەنىڭ كەزىندە وسى ايماقتا
ءتىپتى تۋدىڭ ءوزى تولقي جەلبىرەمەيتىن. قانداي دەڭگەيدەگى گرۋزين مەكتەبىن سالعانىمىزعا
قاراڭىزشى. گرۋزين ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىن اكەلىپ، بالالاردى انا تىلىندە
سايراتتىق. ەڭ باستىسى، گرۋزيندىك سانا قالىپتاستى. ينفراقۇرىلىمدى دامىتتىق،
تەمىر جول مەن گاز تارتتىق. تبيليسيدە ەشكىم ءمان بەرمەگەن شىعار، بىراق احالكالاكي
گرۋزيانىڭ زاڭدى مەنشىگىنە ءوتتى. ەندى قازىر چاحاليان دەگەن باسكەسەر بۇگىنگى
بيلىكپەن بىرگە “سااكاشۆيلي ەلدى تۇرالاتتى، باردى جوق قىلدى” دەپ
اتتانداپ ءجۇر. ونىڭ پىكىرىنشە، سااكاشۆيليدى سوتتاۋ كەرەك ەكەن. سااكاشۆيليدى
سوتتاۋعا جانتالاساتىندار: پۋتين-مەدۆەدەۆ، يۆانيشۆيلي مەن چاحاليان. مۇنى كەزدەسوقتىق
دەپ ويلايسىزدار ما؟ سەپاراتيستەردىڭ سانى قازىر ساۋساقپەن سانارلىقتاي. گرۋزيا ۇكىمەتىن
بۇنداي قاۋىپتى ويىنمەن اۋەستەنبەۋگە شاقىرامىن. ويتكەنى ۇساق-تۇيەكتەن باستالعان
نارسەنىڭ بارلىعى كەيىن ۋشىعىپ، وزىمىزگە سور بولادى. جەكە باستىڭ قىجىلىن، وشپەندىلىگى
مەن شەتەلدىكتەردىڭ ساياسي تاپسىرماسىن گرۋزيا قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرۋگە
پايدالانۋعا بولمايدى. بۇل مەنىڭ گرۋزيا ۇكىمەتىنە كەڭەس رەتىندە بىلدىرگەن سوڭعى
ەسكەرتۋىم. ءبىزدى تەك شەۆارنادزەنىڭ داىرىنە قايتا ورالتىپ، سول كەزدەگى سورالىقىلىق
پەن بىلىققا قايتا باتىرماڭدار”. سااكاشۆيليدىڭ قىتىعىنا تيگەن جايت،
احالكالاكيدەگى شىركەۋگە بارعان ونى چاحالياننىڭ “بۇل جەردەگى مەكتەپتەردە
ارميان ادەبيەتىن وقىتىلمايدى، سااكاشۆيليدى سوتتاۋ كەرەك”، – دەپ جيىلعانداردىڭ
كوزىنشە سىنعا الۋى. وعان “گرۋزين شىركەۋلەرىن جەرمەن-جەكسەن ەتىپ، شىركەۋلەر
مەن احالكالاكي ۋچيليششەسىنىڭ ماڭىندا باسكەسەرلەرىڭمەن بىرگە سويقان سالعان –
سەنسىڭ!».

  پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن ۇمىتكەر
مارگۆەلاشۆيليدەن كەيىن تۇرعان باركادزە – سااكاشۆيلي باستاعان «ءبىرتۇتاس ۇلتتىق قوزعالىستىڭ»
ۇمىتكەرى. سايلاۋشىلاردىڭ 62 پايىزدان استام داۋىسىنا يە بولعان مارگۆەلاشۆيليدەن
كەيىن ەڭ كوپ داۋىس باركادزەگە بۇيىردى – 22 پايىزعا جۋىق. ساراپشىلار مەن
ساياساتتانۋشىلار قاۋىمى: «سااكاشۆيلي ەلدە ءوزىن قولدايتىندار سانى ءالى دە كوپ
ەكەنىن كورسەتتى. دەمەك، بۇل سااكاشۆيليدىڭ ارتىندا ونىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعاۋعا
ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرەتىن توپ تۇر دەگەن ءسوز»، – دەيدى.  

  «گۇرجىلەر سايلاۋالدى ناۋقانعا دايىندىقتى
قالاي جۇرگىزۋدە؟» دەگەن ساۋالدىڭ جەتەگىمەن گرۋزيا استاناسى ءتبيليسيدىڭ كوشەلەرىندە
الەۋمەتتىك
ساۋالناما جۇرگىزۋ بارىسىندا تبيليسيلىكتەردەن “سااكاشۆيليدىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق
ءىس قوزعالۋىنا قالاي قارايسىز؟” دەپ سۇراعان ەدىك.

زۋراب،
تاكسيست:


سااكاشۆيلي ەلگە كوپ جاقسىلىق جاسادى. ادىلەت مينيسترلىگى سياقتى الىپ دا ادەمى عيماراتتاردى،
قالا ورتاسىنداعى كەرەمەت كوپىردى سالدى. ەلدەگى كوررۋپتسيامەن كۇرەستى. مەنىڭشە،
ونى جازاعا تارتۋ، تۇرمەگە وتىرعىزۋ ادىلەتسىزدىك بولماق.

نينو،
ستۋدەنت:


بىلمەيمىن، ءتىپتى، نە ايتارىمدى دا بىلمەيمىن…

نيكولاي،
زەينەتكەر:


سااكاشۆيلي – اۋرۋ.
ەسى دۇرىس ەمەس. ەلدى ءىرىتىپ-ءشىرىتتى، الدادى. گرۋزيانى كەرى كەتىردى. بۇرىن كوشەدە
ۇيالى تەلەفونمەن دە اشىق سويلەسە المايتىنىز. ويتكەنى قاسىڭدا تىڭ تىڭداپ،
سااكاشۆيليدىڭ جانسىزى وتىراتىن. ايتتىم عوي ساعان اۋرۋ دەپ! وڭباعان ادام! قانشا
ادامنىڭ قانىن موينىنا جۇكتەدى. سوتتاعانى دۇرىس!

گەورگي،
جۇمىسسىز:


سااكاشۆيلي ەلگە كوپ جاقسىلىق جاساعانى راس. بىراق جاماندىعى ودان دا كوپ بولدى.
مىسالى، مەنىڭ مەكتەپ جاسىنداعى ەكى قىزىم بار. يۆانيشۆيليگە كەلگەنگە دەيىن
ەكەۋىنە جىل سايىن 500 لار شىعىن شىعاراتىنمىن كىتاپ ساتىپ الۋعا. قازىر ۇكىمەت ءبارىن
تەگىن بەرىپ وتىر. بيۋدجەتتەن شىعارىپ. مەن نەگە سااكاشۆيليگە اراشا ءتۇسۋىم كەرەك؟!
سوتتاي بەرسىن!

داۆيتي،
زەينەتكەر:

– ماعان
ايتۋ قيىن. بىراق سااكشۆيلي كوررۋپتسيامەن كۇرەسەم دەپ ءجۇرىپ، ءوزىنىڭ قاسىنا جەمقورلاردى
جيناپ الدى. ەلدى سالىقپەن قينادى. “اناعان ءتول”، “مىناعان تولە”،
بىتپەيتىن “تولە”! ءتىپتى، باقشادان ماندارين جۇلىپ اكەلىپ ساتساڭ دا، تولەتەدى.
سوندا نانعا اقشانى قايدان تابادى جۇمىسسىز جۇرت؟ جازاعا تارتسىن سااكاشۆيليدى!

تامارا، مەملەكەتتىك قىزمەتكەر:

– ءبىر
شارۋامەن شىعىپ ەدىم دالاعا. اسىعىسپىن… جاۋاپ بەرە المايمىن…

لاريسا، مەكتەپتە مۇعالىم:

– ميشا
مەملەكەتتەگى جەمقورلىقتى تۇبىرىمەن جويدى. مەكتەپتەردە ءتىپتى، ءبىر قوراپ شوكولاد
الۋعا تىيىم سالىناتىن. سوڭعى ءبىر جىلدا، يۆانيشۆيلي بيلىككە كەلگەلى ول ءۇردىس وزگەردى.
باسقانى قايدام، مەن جۇمىس ىستەيتىن مەكتەپتە ۇستازدار اقشا دا، شوكولاد پەن باسقا
قىمبات، باعالى سىيلىقتى دا ەش قورىقپاستان الا باستادى… ميشا كىمدەرگە جاقپاي قالدى؟
البەتتە، رەسەيگە! پۋتين بىزگە، گرۋزياعا جاقسىلىق ويلايدى دەيسىز بە؟ ويلامايدى عوي.
ميشا قارسى شىققانى ءۇشىن ءوز حالقىن وعان قارسى قويىپ، ارانداتۋعا تىرىسۋدا. مەنىڭ ۇلتىم
– ورىس. گرۋزيادا تۋعانمىن. گامساحۋرديانىڭ كەزىندە «گرۋزيا – تەك گرۋزيندەر ءۇشىن!»
دەگەن ۇران بولدى. مەن قوعامدىق كولىكتەرگە مىنگەندە گرۋزيندەر «نەگە ورىسشا سويلەيسىڭ؟»
دەپ ەسكەرتۋ جاسايتىن. ال ميشا كەلگەلى ەلدە ۇلتشىلدىق تا باسەڭدەدى. ويتكەنى
دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى ۇستاناتىن ول ەشكىمدى ۇلتىنا، دىنىنە، جىنىسىنا قاراي
بولۋگە بولمايدى دەگەن ۇستانىمدا بولدى. ناعىز ءادىل، دەموكراتياشىل باسشى. راس، سوڭعى
كەزدەرى ونىڭ كومانداسى ءجيى قاتەلەستى. تىڭ تىڭداۋ، ادامدارعا پسيحولوگيالىق تۇرعىدا
قىسىم جاساۋ ت.ب. ايتام. بىراق ول ەلدى دامىتۋعا قۇلشىندى عوي! ونى حالىق سەزىندى
دە. سوندا ميشانى نە ءۇشىن، كىم ءۇشىن سوتتاۋى كەرەك؟

لەۆان پانچۆيدزە، بۇرىنعى جۋرناليست:

–مەن جۋرناليست ەدىم، ودان قول ءۇزدىم. كىنالى – سااكاشۆيلي.
ەكى گازەتىم بولاتىن. ەكەۋىن دە جاۋىپ تاستادى. ونىڭ ادامدارى ماعان «وپپوزيتسيانى
تاستاپ، سااكاشۆيليدى جاقتاساڭ، ساعان 4 ميلليون بەرەمىز» دەدى. مەن باس تارتتىم. قۋدالاۋ،
ىزىمە ءتۇسۋ سول ساتتەن باستالدى. ءتىپتى، ومىرىمە قاۋىپ ءتوندىرىپ، قاستاندىق تا
جاسالدى. مەنى ولتىرگىسى كەلدى! بار كىنام – گازەت شىعارىپ، باسىلىم ارقىلى ءوز
ويىمدى ەركىن جەتكىزگىم كەلگەنى. البەتتە، سااكاشۆيلي جازاسىن الۋى ءتيىس. موينىندا
جازىقسىز قانشا ادامنىڭ قانى بار. مەن سياقتى جازىقسىز زارداپ شەككەن قانشا ادام
تاعى بار…

ابەلي، تبيليسي تۇرعىنى:

– وسىدان
ون جىل بۇرىن، ميشا بيلىك باسىنا كەلمەي تۇرعاندا ءسىز ءتبيليسدىڭ قانداي جاعدايدا
بولعانىن كوردىڭىز بە؟ تبيليسي عانا ەمەس، بۇكىل گرۋزيا بىلىققا باتىپ، تۇرالاپ
جاتقان. نەبارى 37 جاستاعى ميشا ەلگە سۋ، گاز، جارىق اكەلدى، جول سالىپ بەردى. جەمقورلىقپەن
اياۋسىز كۇرەسىپ، ونى جويدى. ءبىز ءتىپتى، العاشقىدا سەنە الماعانبىز. كوشەلەردى قاراساڭىز،
قازىر قوقىسقا تولى. ميشانىڭ كەزىندە ونداي ەمەس ەدى. مۇنتازداي تازا بولاتىن.
اينالدىرعان ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ءيۆانيشۆيليدىڭ ۇكىمەتى ميشاعا دەيىنگى قوقىسقا تولى
قالانى قايتا اكەلدى بىزگە. تازالىق قايدا؟! ميشا ۇرىلاردى دا ايامادى. ونىڭ
كەزىندە ەسىگىمىز اشىق-شاشىق جاتا بەرەتىن. قازىر ەسىكتى بەكىتۋگە ءماجبۇرمىز. ويتكەنى
جۇمىسسىز جۇرگەندەر، الاياقتار تۇرمەدەن بوساتىلدى. نەگىزى كىنالى ادام جازاسىن وتەۋى
كەرەك قوي. سوندا ميشانى نە ءۇشىن سوتتاماق؟ ۇرىنى، جەمقوردى جازالاعانى ءۇشىن، ەلدى
دامىتۋعا جانتالاسقانى ءۇشىن بە؟ بۇل ادىلەتسىزدىك قوي!

تسيتسينو، زەينەتكەر:

– مەن قازىر
زەينەتتەمىن. كسرو كەزىندە سۋرەتشى بولعام. 
كەڭەستىك ەلدەردىڭ كوپشىلىگىن ارالادىم، ماسكەۋدە ءبىراز جىل تۇردىم. بىراق
ءبارىبىر ءوز ەلىڭە جەتپەيدى. مەن ميشا قالىپتاستىرعان ەلىمدى ايتام. وزگەلەر تەك ءوزىن
ويلايدى. ميشا ەلدى ويلادى. ينفراقۇرىلىمداردى قالپىنا كەلتىردى، ەكونوميكانى
دامىتتى، ەۋروپالىق وداقپەن، اقش-پەن ىنتىماقتاستىقتى ارتتىردى… جازاعا تارتىلماۋ
كەرەك. كەرىسىنشە، سااكاشۆيلي –دەموكراتيالىق قوعامدى قۇرعان تۇڭعىش پرەزيدەنت
دەگەن اتاق بەرسىن.  

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

Back to top button