اقش-تىڭ ء"ال-حۋررا" تەلەارناسىنىڭ قىزمەتكەرi اكرام حۋزام: تاياۋ شىعىستا مۇددەلەر سوعىسى جYرIپ جاتىر

جۋرناليست قاۋىمنىڭ قايناعان وقيعانىڭ ورتاسىندا جۇرەتiنi اقيقات. جۋرناليستەردiڭ iشiندە دە الەمدiك ماڭىزى بار وقيعالار ورتاسىندا جۇرەتiندەرi بار. ءوزi – سيريالىق پراۆوسلاۆ، رەسەيدە بiلiم العان اكرام حۋزام دا سونداي جۋرناليستەردiڭ بiرi. قازاق جەرiندە وتكەن جۋرناليستەر جيىندارىنىڭ بiردە-بiرiن اكرام حۋزام قۇر جiبەرگەن ەمەس. جەتi جىل قاتارىنان قازاق جەرiندە قوناق بولىپ قايتىپ جۇرگەن ارiپتەسiمiزبەن تاعى بiر رەت تiلدەسۋدiڭ ءساتi ءتۇستi.

— وسىدان ءۇش جىل بۇرىن سiز كاتاردىڭ ء"ال-جازيرا" تەلەارناسىندا قىزمەت iستەپ جۇرگەندە، اقش-تىڭ مەملەكەتتiك سىرتقى ساياساتىنا قاتتى-قاتتى سىن ايتقانىڭىز ەسiمiزدە. ەندi امەريكالىق تەلەارناعا اۋىسىپسىز. اقش-تىڭ گەگەموندىق ساياساتىنا دەگەن كوزقاراسىڭىز ەندi وزگەرiسكە تۇسكەن جوق پا؟

— جوق، مەنiڭ كوزقاراسىم — ول مەنiڭ پiكiرiم. ال مەيلi ء"ال-جازيرادا" جۇمىس iستەسەم دە، ء"ال-حۋررادا" جۇرسەم دە، رەپورتاجدارىمدى كاسiبي تۇردە، وبەكتيۆتi كۇيدە جاسايمىن.

— تاياۋ شىعىستاعى قازiرگi جاعدايعا قانداي سيپاتتاما بەرەسiز؟

— بۇل ايماقتا وتە كۇردەلi پروتسەستەر ءجۇرiپ جاتىر. داعدارىستىڭ شەشiمi كورiنبەيدi… قازiر بiز بiردەڭە دەپ پiكiر ايتقانمەن، ەكi ساعاتتان كەيiن-اق ونداعى جاعداي كۇرت وزگەرiپ كەتۋi مۇمكiن.

— كيكiلجiڭدەردiڭ تۋىنداۋ سەبەپتەرi نە؟

— سەبەپ — ايماق مۇناي مەن گازعا، ەنەرگوقۋاتقا وتە باي. الەمدiك مۇددەلەر قاقتىعىسىنىڭ بiتەر ءتۇرi كورiنبەيدi، ولاردىڭ بiرەۋi جەڭiسكە جەتپەيiنشە، بۇل پروتسەسس جالعاسا بەرەدi. شىن مانiندە، قازiر وندا مۇددەلەر سوعىسى ءجۇرiپ جاتىر.

— ادەتتە، تاياۋ شىعىس تۋرالى ايتقاندا، اۋەلi اقش مۇددەسi ەسكە تۇسەدi…

— اقش مۇددەسi عانا ەمەس. فرانتسيانى الىڭىز. بۇل ەل ساۋد ارابياسىنا يادرولىق رەاكتوردى ساتتى. ال ساۋد ارابياسىندا دا بۇرىن اقش مۇددەسiنiڭ ىقپالى زور بولاتىن. قازiر فرانتسۋزدار وتە كوپ مولشەردەگi اسكەري ۇشاقتاردى بiرiككەن اراب امiرلiگiنە ساتىپ جاتىر. سوندىقتان بۇل ايماقتا تەك اقش مۇددەسi بار دەگەن تۇجىرىم شىندىققا ساي ەمەس، وندا كiم قارۋ-جاراقتى كوپ ساتادى، كiم ساياسي شەشiم قابىلداۋعا ىقپال ەتەدi دەگەن مازمۇنداعى مۇددەلەر سوعىسى ءجۇرiپ جاتىر.

— سوندا وسىنداي جاعدايدا تاياۋ شىعىستىڭ قاراپايىم حالقى قالاي ءومiر ءسۇرۋi كەرەك؟

— مەن بiلمەيمiن… مەن…

— حالىقتىڭ كوڭiل-كۇيi قالاي؟

— مەنiڭ جەكە اسەرiم – وندا وتە قاسiرەتتi جاعداي قالىپتاسقان: ساۋاتسىزداردىڭ سانى وتە كوپ، ولارعا بiر ءۇزiم نان بولسا جەتەدi، باسقا ەشتەڭەگە قايعىرمايدى.

— ال جازىقسىز ادامداردى كوشەدە جارىپ كەتiپ جاتقاندا شە؟

— ونداي ادامداردى دايىندايتىن ارنايى توپتار، ۇيىمدار بار: ول ادامداردى وزدەرi "شاھيدتەر" دەپ اتايدى. جالدامالىلار بار. سوعىس ەسەبiنەن اقشا جاسايتىن ادامدار بار.

— بۇل سوعىس سiزدiڭشە ەشقاشان بiتپەي مە؟

— مەن ەشقاشان بiتپەيدi دەي المايمىن، بiراق ازiرشە تۇنەكتەن شىعاتىن جول كورiپ تۇرعانىم جوق.

— سوندا نە iستەۋ كەرەك؟

— بiلمەيمiن… بiلمەيمiن… سiز ماعان عالامدىق ماڭىزى بار سۇراقتاردى قويىپ تۇرسىز.

— ونىڭ بارiنە سiز جالعىز جاۋاپ بەرەسiز دەپ تۇرعان جوقپىن عوي. بiراق ساياساتكەرلەر، قوعامدىق قايراتكەرلەر، جۋرناليستەر الەمدiك دەڭگەيدەگi جيىنداردا باس قوسىپ، وسى ماسەلەنi تالقىلاپ جاتادى، ودان قانداي پايدا بار دەپ سۇراپ تۇرمىن؟

— ءتۇسiندiم. مەنiڭشە، مۇنداي جيىندار ناق وسى ماسەلەنi شەشۋگە كومەكتەسە المايدى. سەبەبi وسى جاعدايلارعا بايلانىستى شەشiم قابىلدايتىن ادامدار مۇنداي جيىندارعا قاتىسپايدى، ولار باسقا جەردە وتىرادى. ولار بىلاي دەيدi: ايتسا ايتا بەرسiن، ال جاعدايدىڭ قالاي وزگەرەتiنiن ءوزiمiز بiلەمiز.

— ساراپشىلار قارجى داعدارىسىنىڭ سالدارىنان امەريكا ءوزiنiڭ الەمدiك جەتەكشi رولiنەن ايرىلا باستادى دەيدi. بۇل جاعداي الەمدiك ساياساتقا قالاي اسەر ەتۋi مۇمكiن؟

— اقش قالايشا ءوزiنiڭ جەتەكشi رولiنەن ايرىلماق؟ كەشiرiڭiز، كەرiسiنشە، قازiر اقش ەكسپورتىنىڭ كولەمi وتە كوپ مولشەردە، ويتكەنi ەۋروپا ەلدەرiندە تاۋار وتە قىمبات. ەكiنشiدەن، ينۆەستيتسيا كولەمi بويىنشا دا اقش الدا. ەۋروپاعا ينۆەستيتسيا سالۋ قىمبات.

— سوندا داعدارىس بار دەگەندi جوققا شىعاراسىز با؟

— جوق. اقش-تا بەلگiلi بiر پروبلەمالار بار، ول تۋرالى اشىق ايتىلىپ جاتىر. ال ول پروبلەمالاردى شەشۋگە اقش-تىڭ iشكi قورى جەتەدi.

— Iشكi ساياسي ماسەلەلەر شە؟ ۇندiستەر ساياسي تاۋەلسiزدiكتi تالاپ ەتiپ وتىر عوي؟

— ۇندiستەر وزدەرiمەن اق ناسiلدiلەرمەن تەڭ قارىم-قاتىناس جاساۋدى تالاپ ەتiپ وتىر. ولاردiكi دۇرىس دەپ ويلايمىن.

— بۇدان iشكi ساياسي كيكiلجiڭ تۋىنداماي ما؟

— جو-جوق. Iشكi ساياسي ماسەلەلەردi رەتتەيتiن ارنايى زاڭدار بار عوي.

— قازاقستانعا وسىمەن جەتiنشi رەت كەلiپسiز. جەرگiلiكتi اقپاراتتىق-ساياسي جاعدايعا قانداي باعا بەرەسiز؟

— ارينە، باتىسپەن سالىستىرعاندا، شەشiمiن تاپپاعان ماسەلەلەر كوپ. ال رەسەيمەن، ۋكراينامەن سالىستىرساق، سiزدەردە العا iلگەرۋشiلiك جەتەرلiك. مىسالى، كەز كەلگەن قازاق ساياسي جاعدايدى اشىق سىناي الادى ەكەن. رەسەيدە قازiر مۇنداي جاعداي مۇمكiن ەمەس.

— ماسكەۋ بيۋروسىنان سول سەبەپتi كەتتiڭiز بە؟

— بۇل باسقا ماسەلە. ول تۋرالى ايتپاي-اق قويايىن.

— ء"ال-حۋررادا" تسەنزۋرا بار ما؟

— تسەنزۋرا بiر سيپاتتا عانا بار: دiني، ۇلتتىق ازشىلىقتار تۋرالى تەرiس ماتەريالداردى جiبەرۋگە جول جوق. ال اقش ساياساتىن بiز اشىق سىنايمىز.

— اڭگiمەڭiزگە راحمەت.

اڭگiمەلەسكەن گۇلبيعاش وماروۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button