باعى دا، باقىتى دا – ساياق

سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ ەلۋiنشi جىلدارىندا اتى جالپاق جۇرتقا ءمالiم بولعان گەولوگ-عالىم ق.ي.ساتپاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن گەولوگيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ،بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگiزiلە باستادى. قانىش ساتپاەۆ تاپجىلماي ەڭبەك ەتكەن جىلدارى ءتۇرلi ءتۇستi مەتالل بايلىقتارى مەن مينەرالداردىڭ قاينار كوزiن اشىپ، ەل تاريحىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ، وشپەس مۇراعا اينالدى.

مiنە، سودان بەرi ەلiمiزدە اۋىر وندiرiستiك مەكەمەلەرi iسكە قوسىلىپ، اتالمىش سالا بويىنشا رەسپۋبليكا ايماعىندا ەڭبەك كۇشiنە دەگەن ۇسىنىستار كوبەيە باستادى. ارينە، سول كەزدەن باستاپ قازاق ساحاراسىنان جاڭا كەن كوزدەرiن iزدەۋ ءۇشiن بiرقاتار گەولوگيالىق زەرتتەۋلەردiڭ جۇرگiزiلگەنi ايقىن. سونداي بiر زەرتتەۋ جۇمىستىڭ بiرi بالقاش جاعالالۋىندا دا جالعاسىن تاۋىپ، ءوز iسiنە ادال ماماندى مايتالمان-شەبەرگە اينالدىردى.

ساياقتىق كەن-ورنىندا باس گەولوگ قىزمەتiن اتقارعان ەرلان راجان ۇلى نابيەۆتiڭ ەسiمi تەك "بالحاشتسۆەتمەت" وندiرiستiك مەكەمەسiنە عانا ەمەس، بۇكiل "قازاقمىس" كورپوراتسياسىنا ءماشھۇر. ويتكەنi، ساياق كەن ورنىنا 1971 جىلى جۇمىسقا قابىلدانعان جاس ماماننىڭ بۇل سالادا اتقارعان ەڭبەك ءوتiلi باقانداي 35 جىلدىڭ و جاق بۇ جاعىنا جەتiپ قالىپتى. ەرلان راجان ۇلى الماتى وبلىسى، الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى جiڭiشكە وزەنiنiڭ جاعاسىندا ومiرگە كەلگەن. ول بالا كەزiندە اۋىلىنا كەلiپ-كەتiپ جۇرگەن گەولوگ زەرتتەۋشiلەرمەن بiرگە كۇنi بويى تاۋ-تاستى ارالاۋدان جالىقپايتىن بولىپتى. ادەيiلەپ كەلگەن بارلاۋشىلاردىڭ نە iزدەپ، نە زەرتتەپ جۇرگەنiنەن سول كەزدە-اق حاباردار بولا باستاعان بالا ەرلان بiلدەي مامانداردىڭ سوڭىنان ەرiپ ءجۇرiپ، جەراستى بايلىعى، ونى تابۋدىڭ ماشاقاتى تۋرالى قىزىقتى اڭگiمەلەرگە قانىعا بەردi. بiرتە-بiرتە بالا قيالىنا جان بiتكەن سوڭ، ونىڭ بۇل عىلىمعا دەگەن قۇشتارلىعى كۇننەن كۇنگە ارتىپ، قيىر شىعىس پەن ۋسسۋريسك وڭiرiندەگi ارسەنەۆ جەرiن زەرتتەگەن عالىمنىڭ كiتاپتارىن تاعات تاپپاي وقي باستادى. تاۋلى جەرلەر، تابيعاتتىڭ سۇلۋ، كەرەمەت مەكەندەرiنە كiتاپ ارقىلى ساياحات جاساعان ەرلاننىڭ بۇل ۇمتىلىسى كەلەشەكتە گەولوگ ماماندىعىن تاڭداۋىنا بiردەن-بiر تۇرتكi بولدى. مiنە، بالالىق شاقتان-اق باتىل قادام جاساپ گەولوگ بولۋدى ماقسات تۇتقان ول ورتا مەكتەپتi بiتiرگەننەن كەيiن 1966 جىلى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتىڭ "گەولوگيا جانە پايدالى قازبالار كەنiن بارلاۋ" ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تۇسەدi. ارينە، ول كەزدە بۇل ماماندىق بويىنشا وقۋعا ءتۇسۋ ەكiنiڭ بiرiنiڭ باسىنا بۇيىرمايتىن باق ەدi. سودان با ەكەن، سول 1970 جىلدارى جاڭا ومiرگە قانات قاققان جاس ماماندار لەگi وزدەرiنiڭ تاڭداعان كاسiبiن-ءناسiبiم دەپ بiلدi. ونىڭ ۇستiنە، ەلiمiزدەگi تەحنيكالىق سالادا، ونىڭ iشiندە، تاۋ-كەن، مەتاللۋرگيا، گەولوگ ماماندارىن دايىندايتىن بiردەن-بiر جوعارى وقۋ ورىن سول كەزدەگi پوليتەحنيكالىق ينستيتۋت ەدi عوي. تiپتi، ستۋدەنتتەر گەولوگيا عىلىمىنىڭ اتاسى قانىش ساتپاەۆتىڭ دوستارى، س.گ.انكينوۆيچ، ە.ا.انكينوۆيچ، ي.ي.بوكك، گ.ل. كۋشەۆ، گ.تس. مەدوەۆتەردەن دە ءدارiس الۋ باقىتىنا يە بولدى. "بiلiم مەن ونىڭ ناتيجەسiن تالاپ ەتەتiن عالىم-ماماندار گەولوگيا عىلىمىنىڭ اشىلماي جاتقان قىر-سىرىن، جەر شارىنىڭ تاريحىن ەگجەي-تەگجەيلi ءتۇسiندiرiپ، دالەلدەيتiن ەدi" دەپ ەسكە الادى بۇگiندە ەرلان راجان ۇلى. ارينە، جاس گەولوگتاردى ارنايى وندiرiستiك مەكەمەلەرگە اپارىپ وقۋ جانە وندiرiستiك تاجiريبەلەردەن وتكiزۋدiڭ ءوزi قانداي جiگەر سىيلادى! ءوندiرiس پەن وقۋ ورنى اراسىندا ورنىققان ەتەنە بايلانىس ارقاسىندا ستۋدەنت ەرلان ساياق كەن ورنىندا 1970 جىلى العاش وندiرiستiك تاجiريبەدەن ءوتiپ، iلە-شالا ديپلومدىق جوباسىن دا جازىپ، قورعاپ شىقتى. ال وقۋدى تامامداعاننان سوڭ، بۇرىن ءوزi كەلiپ جۇرگەن كەن ورنىنا بiرجولا مامان رەتiندە جايعاستى. جىلدار وتە كەلە كەشەگi جاس مامان بiرنەشە ساتىدان ءوتiپ، ساياق گەولوگيالىق-بارلاۋ توبىندا ينجەنەر-گەولوگ، اعا گەولوگ، باس گەولوگ، ودان سوڭ ساياق گەولوگيالىق-بارلاۋ توبىنىڭ باستىعى دارەجەسiنە دەيiن كوتەرiلدi. تاجiريبەلi مامان 1988 جىلدان باستاپ كۇنi بۇگiنگە دەيiن ساياق كەن ورنىندا باس گەولوگ رەتiندە قىزمەت اتقارادى.

– بiزدiڭ گەولوگيالىق-بارلاۋ توبى ساياق -1 كەن ورنىنىڭ سولتۇستiگiنە بارلاۋ جاساۋ ارقىلى مىس جانە موليبدەندi تاۋىپ، ەكەۋiنە جەكە-جەكە زەرتتەۋ جۇرگiزدiك. سول جىلدارى ورتالىق قازاقستانعا ەڭبەگi سiڭگەن گەولوگ ي.ۆ.ورلوۆپەن بiرگە جۇمىس iستەگەنiمدi باقىت سانايمىن. ويتكەنi، ونىڭ ەرەكشە ەڭبەكقورلىعى مەن كۇش-جiگەرiنiڭ ارقاسىندا گەولوگيالىق باعىتتا جۇرگiزگەن زەرتتەۋلەرiمiز كوبiنە ءساتتi اياقتالاتىن. ودان قالا بەردi، ورتالىق قازاقستان جەرiندەگi iرi كولەمدەگi كەن ورنىنداعى قيىن ءارi اۋىر جۇرگiزiلگەن زەرتتەۋ دە ءوز ناتيجەسiن بەرiپ جاتتى. وسىنداي ءوز iسiنە ادال بەرiلگەندەردiڭ بiرi ورتالىق قازاقستان جانە بالقاش وڭiرiندە مىس سالاسىندا جۇرگiزiلگەن جۇمىستارعا باسشى بولعان اعا-مامان ح.ج. قوسۋباەۆتىڭ ەڭبەگiن ايتقىم كەلەدi. ول ازاماتتان بiر-بiرiمiزگە دەگەن كومەك قولىن سوزۋدى، ادامدىق قاسيەتتi قۇمەتتەۋدi، ءوز iسiنiڭ مايتالمانى بولا بiلۋدi، ۇيرەنە بiلدiم" دەيدi وتكەنگە بiر ءسات شەگiنگەن ەرلان راجان ۇلى.

شىنى كەرەك، كەزiندە گەولوگيا سالاسىندا قول جەتكiزگەن يگi جاڭالىقتار مەن قازبا بايلىققا مول كەن وشاقتارىنىڭ تابىلۋى تەك ەلiمiزدi عانا ەمەس، بۇكiل كەڭەستەر وداعىن دا ءدۇر سiلكiندiردi. سول كەزدەرi ەرلان نابيەۆتiڭ باسشىلىعىمەن مولدىباي، ساياق – III قاينار كوزiندە بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگiزiلiپ، "بەرقارا"، ساياق – II، "جۇمباق"، جامبىل ورتالىق اتتى جەردە پروفيروۆتi مىس ءتۇرiن زەرتتەۋ شارالارى ورىن الدى. ناتيجەسiندە جاڭا "جاناساياق" جانە "سارىباي" اتتى كەن ۋچاسكەلەرi پايدا بولدى.

ارينە، قيىن-قىستاۋ ۋاقىت ساياق گەولوگيالىق-بارلاۋ پارتياسىنا دا ايتارلىقتاي اسەر ەتiپ، تiپتi، ەكونوميكالىق داعدارىس سالدارىنان جابىلىپ تا قالدى. كوپتەگەن گەولوگتار جۇمىسسىز جۇرگەن كەزدە ەش مۇقالماعان ەرلان راجان ۇلى ءوزi ءتالiم العان ۇستازدارىنىڭ iسiن ارى قاراي جالعاستىرا بەردi. "ەڭبەك ءتۇبi-زەينەت" دەگەن اتام قازاق. "ەڭبەك ەتسەڭ، ەمەرسiڭ" دەگەن ءسوز دە بەكەر ايتىلماعان. ادامنىڭ ءومiر جاسىن ۇزارتاتىن دا، ەرەكشە بiر قۋانىشتار مەن ماراپاتتاۋلارعا بولەيتiن دە وسى – ەڭبەكتiڭ جەمiسi. بۇگiندە ساياق كەن ورنىندا تالاي جىلدان بەرi تەر توككەن ەرلان راجان ۇلىنىڭ ادال ەڭبەگiن تەك ارiپتەستەرi ەمەس، قر تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا وندiرiستiك سالاسىنىڭ ەڭبەككەرلەرiنiڭ كاسiپوداعى مەن ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدى رەسۋرستار مينيسترلiگi باعالاپ، ءۇشiنشi دارەجەلi "كەنشi داڭقى" ومىراۋ بەلگiسiمەن ماراپاتتادى. ال 2002 جىلى گەولوگيا كوميتەتiنiڭ ورتالىق كوميسسياسىنىڭ شەشiمiمەن قاشالعان تاس كەن ورنى "ساياق-I مرامورنىيدى" اشقانى ءۇشiن "قر كەن ورنىن العاش اشۋشى" قۇرمەت بەلiگiسiنە يە بولدى.

بۇگiندە ساياق ەلدiمەكەنiندە ەرلان نابيەۆتiڭ اتىن بiلمەيتiن جۇرت كەمدە-كەم. ءوز iسiنiڭ ناعىز مامانى گەولوگيا عىلىمى جايىنداعى اڭگiمەنi جاستارعا ايتۋدان جالىققان ەمەس. حالىق اراسىندا "ەر ازامات اعاش وتىرعىزىپ، ءۇي سالىپ، ومiرگە ۇل اكەلۋi كەرەك" دەلiنگەن بولسا، ەرلان راجان ۇلى وسى مiندەتتiڭ ءبارiن دەر كەزiندە ورىنداعان ەڭبەكقور ازامات.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button