بانكتەر مەن مەملەكەتتIك مەنشIك

جۋىردا قازاقستاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بiرiنە سۇحبات بەرگەن قر قارجىلىق نارىقتى رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتiگiنiڭ جەتەكشiسi ەلەنا باحمۋتوۆا حانىم قر "بانكتەر مەن بانك قىزمەتi تۋرالى" زاڭعا وزگەرiستەر ەنگiزۋ جوسپارلانىپ جاتقاندىعىن جانە ەگەر بانكتەر بانكروتقا ۇشىرايتىنداي جاعدايعا تاپ بولسا، مەملەكەت جالعىز اكتسيونەر رەتiندە ارەكەت ەتۋگە مۇمكiندiك الاتىنىن مالiمدەگەن. وتاندىق قارجىگەرلەر اراسىندا ابiگەر تۋدىرعان وسى مالiمدەمە بۇگiندە قازاق قوعامىندا كەڭiنەن تالقىلانىپ جاتقان ماسەلەلەردiڭ بiرiنە اينالدى.

بىلتىرعى قارجىلىق داعدارىس ەلiمiزدەگi ەكiنشi دەڭگەيلi جەكەمەنشiك بانكتەرگە دە ايتارلىقتاي اسەر ەتتi. حالىقارالىق قارجىلىق قۇرىلىمداردىڭ ارزان نەسيەسiنە قۇنىعىپ كەتكەن بiزدiڭ بانكتەردiڭ كەسiرiنەن قازاقستاننىڭ سىرتقى قارىز كولەمi كۇرت ءوستi. 2007 جىلدىڭ كۇزiندە داعدارىستىڭ داۋىلىنان كەيبiر بانكتەردiڭ شاتىرى شايقالدى. ال ۇكiمەت بولسا، قارجى مينيسترلiگi مەن قارجىلىق نارىقتى رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتiگiمەن بiرلەسە وتىرىپ، بانك سالاسىن رەتكە كەلتiرۋگە كiرiستi. ەڭ العاشقى قادام بانكتەردiڭ مەنشiكتi كاپيتالىنىڭ سىرتتان كەلەتiن قارىزدان ەكi ەسە كوپ بولۋىن مiندەتتەۋگە قاتىستى بولاتىن. جۋىردا تاعى بiر جاڭالىقتىڭ "قۇلاعى" قىلتيدى. اگەنتتiك باسشىسى باحمۋتوۆا بانكروتقا ۇشىراعان بانكتەردiڭ باس بيلiگiن مەملەكەتكە بەرەتiن جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ ازiرلەنiپ جاتقانىن تiلگە تيەك ەتتi. "قر ۇلتتىق بانكiنiڭ قىزمەتi مەن قارجى ۇيىمدارىنىڭ تولەمدەر مەن اقشا اۋدارۋ، بۋحگالتەرلiك ەسەپ پەن قارجىلىق ەسەپتەرi تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبiر زاڭ اكتiلەرiنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋ تۋرالى" زاڭ جوباسى مەملەكەتكە قارجى تاپشىلىعىنا ۇرىنعان كەز كەلگەن جەكەمەنشiك بانككە ەشكiمنiڭ ارالاسۋىنسىز، جالعىز ءوزi اكتسيونەر بولۋعا قۇقىق بەرەدi. ارينە، جاڭالىققا قاتىستى بانكيرلەر ءارتۇرلi پiكiر ايتۋدا. مىسالى، حالىق بانكiنiڭ باسقارما توراعاسى گ.مارچەنكو اتالعان وزگەرiستەر رەسەيدەگi سەكiلدi iرi مەملەكەتتiك بانكتەردiڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتەتiنiن، مۇنداي قادامنىڭ دۇرىس ەمەستiگiن كولدەنەڭ تارتادى. ال ەگەر تەك تاراپتار اراسىنداعى ۇيلەستiرۋشiلiك قىزمەتiن اتقارسا، جاعداي باسقاشا: "ەگەر بانكتەردiڭ بiرi قارجىلىق تۇرعىدا وتە ۇلكەن قيىندىققا تاپ كەلسە، مەملەكەت سول بانكتi ساتىپ الىپ، ونى ينۆەستورلارعا قايتا ساتسا، قۇپتاۋعا بولادى" (گ.مارچەنكو). ال كاسپي بانكiنiڭ باسقارما توراعاسى ميحايل لومتادزە كەرiسiنشە، قر قارجىلىق نارىقتى قاداعالاۋ جانە رەتتەۋ اگەنتتiگi تارپىنان بiلدiرiلگەن ۇسىنىستى تولىق قۋاتتايدى: "بۇل ارەكەتتەر بانكتەردiڭ ناقتى بiر جاعدايداعى احۋالىنا قاتىستى. ەگەر جاعداي شيەلەنiسiپ كەتسە، مەملەكەتتiڭ ارالاسقانى دۇرىس. بۇل جەردە بانك سالاسىندا تۋىندايتىن قىسقامەرزiمدiك جانە ۇزاقمەرزiمدiك قانداي دا بiر كۇردەلi ماسەلەدە ينۆەستورلار (ونىڭ iشiندە مەملەكەت تە بار) دەرەۋ قارجىلىق قولداۋ كورسەتiپ، كاپيتالعا ەنۋ ماسەلەسi اڭگiمە وزەگi بولىپ وتىر. م.لومتادزە بانك سالاسىنا ۇلتتىق رەڭك بەرۋ مۇمكiندiگiن تەرiسكە شىعارادى: "مەن "ۇلتتاندىرۋ" ءسوزiن قولدانباس ەدiم. بiرiنشiدەن، بiزدەگi جاعداي وعان سايكەس كەلمەيدi. ەكiنشiدەن، زاڭ جوباسى ونى كوزدەمەيدi. قۇجاتتىڭ باستى ماقساتى ايقىن. مۇنداي شارالار كوپتەگەن ەلدەردە قولدانىلۋدا".

نەگiزi رەسەيلiك مودەل — مەملەكەتتiك بانكتەر قازiرگi تاڭدا اسiرەسە، دامۋشى ەلدەرگە ءتان. ويتكەنi، قۇردىمعا كەتە جازداعان الەمدiك ەكونوميكانى دامۋشى مەملەكەتتەردiڭ قۇتقاراتىنىن بولجاعان ساراپشىلار قارجىلىق داعدارىسىنىڭ كەسiرiنەن وراسان زور شىعىنعا ۇشىراعان بانكتەرگە دامۋشى ەلدەردiڭ بانكتەرi قولداۋ كورسەتتi. اتالعان ينۆەستيتسيالىق كومپانيالار نەگiزiنەن مەملەكەتتiك مەنشiكتiك سيپاتتا بولاتىن.

قازاقستانداعى جەتەكشi بانكتەردiڭ كوپشiلiگi ۇكiمەتتiك شارالاردىڭ قاۋiپسiزدiكتi قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قابىلدانىپ جاتقاندىعىن، سوندىقتان قارسىلىقتار مەن نارازىلىقتارعا ۇرىنبايتىندىقتارىن كولدەنەڭ تارتادى. "بiراق جاۋاپكەرشiلiك ماسەلەسiن تەك بانكتەرگە ارتا سالماي، نارىقتاعى ءاربiر ويىنشىعا تەڭدەي ءبولۋ قاجەت".

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button