قاۋلى بار، جەر جوق

وسىدان بiر جارىم جىل بۇرىن ۇكiمەت "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءاربiر ازاماتى 10 سوتىق جەردi تەگiن يەلەنۋگە قۇقىلى" دەگەن قاۋلى قابىلداعان بولاتىن. سول-اق ەكەن، جۇرت قالالىق اكiمشiلiكتەرگە لاپ بەرiپ، الاقانداي جەر الىپ قالۋ ءۇشiن بارىن سالۋعا كiرiستi. الايدا، قاۋلى قابىلدانعاننان كەيiن اي وتپەي جاتىپ ونىڭ ورىندالۋى نەعايبىل ەكەندiگiن ايتىپ، شەنەۋنiكتەر ايدى اسپانعا بiر-اق شىعاردى.

بiز كەزiندە ول تۋرالى "ورىندالمايتىن قاۋلى" ("تۇركiستان"، №38، 21-قىركۇيەك، 2006 جىل) اتتى ماقالا دا جازعان بولاتىنبىز. سودان بەرi بiر جارىم جىل ۋاقىت وتسە دە، اتالعان قاۋلىنىڭ جۇزەگە اسۋى مۇمكiن بولماي تۇر. اسiرەسە، بۇل قالا ماڭىنداعى ەلدi مەكەندەر ءۇشiن، تۇسiڭە دە كiرمەيتiن شارۋا بولدى. تiپتi، وڭتۇستiك وبلىستاردا جەرگە يەلiك ەتۋدەن گورi، اسپانداعى بۇلت جۋىق سەكiلدi كورiنەدi دە تۇرادى. مىسالى، وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىندا وسى ۋاقىت ارالىعىندا 127740 ادام جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا جەر ءبولiپ بەرۋiن وتiنگەن. بۇل باسقا وبلىس قالالارىمەن سالىستىرعاندا اسا جوعارى كورسەتكiش كورiنەدi. سونداي-اق، 2008 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى مالiمەت بويىنشا، الماتى قالاسىنان جەر يەلەنۋگە ءوتiنiش بiلدiرگەندەردiڭ سانى – 120749-عا جەتكەن. بۇلاردان كەيiنگi ورىندا – ماڭعىستاۋ وبلىسى – 119979 ادام ءوتiنiش بiلدiرگەن، الماتى وبلىسى – 92925 ادام، استانا قالاسى – 61261 ادام. سونداي-اق، جامبىل وبلىسىندا – 51155، قىزىلوردا وبلىسىندا – 45561 ادامنىڭ ءوتiنiشi تiركەلگەن.

ۇكiمەت ءوزi قابىلداعان قاۋلىسىن اياقسىز ەتپەي، ورىنداۋعا كiرiسكەندiگi دە بايقالادى. ماسەلەن، وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىنان ءوتiنiش بiلدiرگەندەردiڭ 53 مىڭدايى جەرگە يەلiك ەتكەن. بiراق، بۇلاردىڭ بارلىعى قالا ماڭىنان ەمەس، اۋىلدى جەردەن ءوتiنiش بiلدiرگەندەر كورiنەدi. ويتكەنi، شىمكەنت قالاسىنان جەرگە يەلiك ەتۋگە نيەت ەتكەن 41 مىڭ ادامنىڭ ءوتiنiشi سول قالپىندا قاناعاتتاندىرىلماعان. بiر ايتا كەتەرلiك ماسەلە – وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىندا 2 ميلليونداي ادام تۇرادى. بۇل باسقا وبلىستارمەن سالىستىرعاندا، ادام ەڭ تىعىز ورنالاسقان وبلىس. سونداي-اق، جەر كولەمi جاعىنان وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسى باسقالارمەن سالىستىرعاندا، ەڭ از تەرريتورياعا يە (جەر كولەمi – 116 مىڭ شارشى. كم).

بۇل جەردە جەر كولەمi جاعىنان دا، حالقىنىڭ تىعىزدىعى جاعىنان دا – سولتۇستiك وبلىستاردا ءسال تىنىس بار. ماسەلەن، سولتۇستiك قازاقستان وبلىسىندا جەرگە يەلiك ەتۋگە تالاپتانعانداردىڭ 80%-ىنىڭ ءوتiنiشi قاناعاتتاندىرىلعان بولسا، قاراعاندى وبلىسىندا 69%-ى تۇرعىن ءۇي سالاتىن جەردiڭ يەسi اتانعان.

قازاقستاننىڭ iرi قالالارىندا تۇرعىن ءۇي سالۋعا ارنالعان جەر تەلiمدەرi جوق. جەردiڭ كوبi جەر كودەكسi قابىلدانباي تۇرىپ-اق، قولدى بولىپ كەتكەن. ياعني، جەر نارىق قاتىناستارىنا ەنگiزiلiپ، ساۋداعا تۇسپەي جاتىپ-اق، iرi-iرi جەر يەلەرi پايدا بولعان. سول سەبەپتi دە، اۋزىن اشىپ، اڭىراپ قالعان قاراپايىم حالىق ءوتiنiشiن ارقالاپ، قۇزىرلى مەكەمەلەردiڭ ەسiگiن توزدىرىپ ءجۇر. ولاردىڭ بەرەر جاۋابى بiرەۋ – "جەردiڭ كوبi اۋكتسيون ارقىلى ساتىلۋى كەرەك نەمەسە قالانىڭ باس جوسپارى بويىنشا، بۇل جەرلەردە iرi نىساندار بوي كوتەرەدi، يا بولماسا، قالا ماڭىندا سiزدiڭ ءوتiنiشiڭiزدi قاناعاتتاندىرار جەر جوق".

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button