تاۋەلسIز كوسوۆو

كوسوۆونىڭ تاۋەلسiزدiگi ساياسي باعىت تۇرعىسىندا الەمدi ەكiگە ءبولدi. كوڭiلدەرi ونسىز دا ءارi جەر داۋى جىلدارعا سوزىلعان كۇپتi گرۋزيا، ءازiربايجان، رەسەي مەن مولدوۆا ەگەمەن ەل رەتiندە تانۋدان ءۇزiلدi-كەسiلدi باس تارتتى.

كوسوۆونىڭ كوپتەن كۇتكەن كۇنi جەتتi: پرەزيدەنت فاتمي سەيدي ەلدiڭ تاۋەلسiزدiگiن جاريالادى. جەرiنiڭ 15 پايىزى كوسوۆولىقتاردىڭ ەنشiسiندە كەتكەن سەربيا "بiرجاقتى شىعارىلعان شەشiمنiڭ زاڭسىزدىعىن"، "حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا قايشى كەلەتiندiگiن" ايتادى. سەربتەردiڭ پرەمەرi كوشتۋنيتسا كوسوۆونى ەگەمەن ەل رەتiندە تانىعان ەلدەرمەن ديپلوماتيالىق قاتىناستى ۇزەتiندiگiن مالiمدەدi. اپتا باسىندا پرەمەردiڭ قىرىنا iلiككەندەر قاتارىندا اقش تۇردى. ويتكەنi، دوستىق iلتيپات بiلدiرگەن پرەزيدەنت دجوردج بۋش بۇكiل الەمدi كوسوۆونى تاۋەلسiز مەملەكەت دەپ تانۋعا شاقىردى. ونىڭ ءسوزiن كارi قۇرلىقتاعى الپاۋىتتار — فرانتسيا، ۇلىبريتانيا، گەرمانيا، يتاليا، البانيا، تايۆان جەرگە تاستامادى. ەسەسiنە، رەسەي مەن قىتاي ەگەمەندiكتi زاڭسىز دەپ بiلەتiندiكتەرiن جاريالاۋدا. ەكi ەلدiڭ بۇۇ-داعى تۇراقتى وكiلدەرi سەربيانىڭ كۇنi كەشەگi سايلاۋدا جەڭiسكە جەتكەن پرەزيدەنتi بوريس تاديچتiڭ قاۋiپسiزدiك كەڭەسiنە جازعان شاعىم حاتىن قولدايتىندىقتارىن بiلدiردi. بۇۇ قاۋiپسiزدiك كەڭەسiندەگiلەر كوسوۆولىق ماسەلەگە قاتىستى شەشiمدi بiراۋىزدان قابىلداي المادى. كوسوۆونىڭ تاۋەلسiزدiگiن قازاقستان دا مويىنداعان جوق. اپتا باسىندا قر سىرتقى iستەر مينيسترلiگiنiڭ رەسمي وكiلi ەرجان اشىقباەۆ قازاقستاننىڭ كوسوۆونى دەربەس مەملەكەت رەتiندە تانىمايتىندىعىن مالiمدەدi. ەگەمەندiكتi مويىنداۋدان باس تارتقاندار قاتارىندا ءازiربايجان، مولدوۆا، گرۋزيا دا بار. ءازiربايجان — تاۋلى قاراباقتاعى، گرۋزيا — وسەتيا مەن ابحازياداعى، ال مولدوۆا — پريدنەستروۆياداعى جەر داۋىنا بايلانىستى كوسوۆودان باس تارتقانى بەلگiلi. رەسەيدiڭ باستى قورقىنىشى — شەشەنستان. ونىڭ ۇستiنە، قاپ تاۋى¬نىڭ ەتەگiندەگi جەر داۋى وزدiگiنەن شەشiلۋi مۇمكiن.

قۇرامىنا 27 مەملەكەت كiرەتiن ەۋرووداق بiراۋىزدان شەشiم قابىلداي المادى. ەسەسiنە، ءار ەل اپتا سوڭىنا دەيiن جەكە-دارا تارازىعا سالىپ بارىپ، وي تۇيمەك. ساراپشىلار كوسوۆونىڭ دەربەستiگiن ەۋروپالىق مەملەكەتتەردiڭ 12-17-سi مويىندايدى دەپ بولجاۋدا. اۆستريا، بەلگيا، بولگاريا، ۆەنگريا، دانيا، يرلانديا، لاتۆيا، ليتۆا، ليۋكسەمبۋرگ، پولشا، سلوۆەنيا، فينليانديا، شۆەتسيا مەن ەستونيا جاقىن كۇندەرi كوسوۆولىقتاردى قولدايتىندار قاتارىنان تابىلۋعا ۋادە ەتتi. ال حالىقارالىق قۇقىقتى العا تارتقان يسپانيا قارسى شىققاندار قاتارىندا. ايتپاقشى، تۇركيانىڭ كوسوۆونى تەرەزەسi تەڭ ەل رەتiندە مويىنداۋى كوپشiلiك ءۇشiن كۇتپەگەن جايت بولدى.

نەگiزi يۋگوسلاۆيانىڭ قۇرامىندا بولعان مەملەكەتتەر دەربەستiگiن جاريالاۋعا قۇلشىنسا-اق، سەربتەر ورە تۇرەگەلۋدi ادەتكە اينالدىرعان. 1991 جىلى سلوۆەنيا تاۋەلسiزدiك تۋرالى دەكلوراتسياسىن جاريالاعاندا بەلگراد اسكەري كۇشiن سول جاققا توكتi. حورۆاتيا مەن بوسنيا ەگەمەندiككە ۇمتىلىپ ەدi، سەربتەر سوعىس اشتى. قاندى قىرعىندا 4 ميلليون ادام شەيiت بولدى. بۇۇ قاراماعىندا بولىپ كەلگەن كوسوۆونى سەربتەر ويرانداي الماي وتىر. ويتكەنi، ول جاقتا ناتو اسكەرلەرi بار، اقش پەن بiرقاتار ەۋروپالىق ەلدەر كوسوۆونى جاقتايدى. 1999 جىلى سلوبودان ميلوشەۆيچ باستاعان سوعىستى دا بۇۇ توقتاتقان.

كوسوۆولىق بيلiك ەۋروپالىق وداق پەن سولتۇستiكاتلانتيكالىق اليانسقا مۇشەلiككە ءوتۋدi ماقسات ەتiپ وتىر. ەركiن ساۋدا-ساتتىق پەن ەۋروپالىق قاۋiپسiزدiك جۇيەسiن ەنگiزۋگە مۇددەلi. از ۇلتتىڭ وكiلدەرi بولىپ تابىلاتىن سەربتەرگە قىسىم جاساماۋ، ەجەلگi دۇشپاندارىن رەتi كەلسە، دوسقا اينالدىرۋ دا ولار ءۇشiن وتە ماڭىزدى. ال ونى ەگەمەن ەل رەتiندە تانىعان باتىس كوسوۆونى كورشiلەسجاتقان ماكەدونيا مەن بوسنياداعى لاڭكەستەردiڭ ىلاڭىنان قورعاۋى تيiس.

1389 جىلى كوسوۆودا سەربتەر مەن تۇرiكتەردiڭ كەسكiلەسكەن شايقاسى وتكەن. كوپتەگەن سەربتەردiڭ كوسوۆونى وزدەرiنiڭ استاناسى رەتiندە قابىلداۋى سوندىقتان.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button