اكك جۇمىسىن باستادى! نەدەن ۇتىپ، نەدەن ۇتىلامىز؟

"باس-باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىم، كەتiرگەن جوق پا، انەكەي ەلدiڭ سيقىن". بۇل ابايدىڭ ءسوزi. بيلiك، زاڭ جايىندا ابايدان ارتىق ايتىپ كورگەن ەشكiم جوق. ەندi، مiنە، وكتەمدiگiن جۇرگiزۋگە تىرىسىپ قالاتىن اكiمدەردەن دە بيلiك كەتە باستادى. ويتكەنi، قۇرىلعانىنا كوپ ۋاقىت بولماعان الەۋمەتتiك-كاسiپكەرلiك كورپوراتسيانىڭ (اكك) اكiمدiك بيلiكتiڭ تومەندەۋiنە تيگiزەتiن ۇلەسi وسى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ەگەر اكك ءوز مiندەتiن ويداعىداي اتقارسا، قازاقستان شيكiزاتقا تاۋەلدiلiكتەن بiرجولا قۇتىلادى.

ايتالىق، اكك-نىڭ جەكەمەنشiگiنە جەر تەلiمدەرi، رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى كوممۋنالدىق مەنشiكتەر، ەكونوميكالىق نىساندار ءبولiنiپ بەرiلەدi. ارينە، نە نارسەنi قاراجاتسىز باستاۋ قيىن ەكەنiن ەسكەرگەن ۇكiمەتتiڭ قۇرىلعان 7 اكك-عا بiر ميلليارد تەڭگە اقشا بولگەنi دە جادىمىزدا.

سونىمەن، بۇل جەتi اكك قالاي اتالادى؟ ولاردىڭ قۇزىرىنا نە كiرەدi?

ماسەلەن، سارىارقا، توبىل، كاسپي، ەرتiس، جەتiسۋ، وڭتۇستiك، باتىس ماكروايماقتارى دەپ بولiنگەن اكك-نىڭ ارقايسىسىنا ۇلكەن جاۋاپتى قىزمەت مiندەتتەلگەن. اكك — وڭiرلەردiڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا كومەكتەسۋ ءارi جوعارى تەحنولوگيالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى iسكە اسىرۋ ماقساتىندا جەكەمەنشiك ينۆەستورلار مەن مەملەكەتتiڭ قارجىلاي قولداۋىمەن قۇرىلعان بولاتىن. سونداي-اق، جاڭا جوبالاردى iسكە اسىرۋدان باسقا، شىعىنى مول ءوندiرiستi جانداندىرۋمەن، ودان تۇسكەن كiرiستەردi وڭiردەگi الەۋمەتتiك، ەكونوميكالىق جانە مادەني جوبالارعا قايتا ينۆەستيتسيالاۋمەن شۇعىلدانادى. دەمەك، اكiمدiك جۇيەنi بۇزۋعا كۇش سالاتىن اكك ايماقتاعى وندiرiستەردi جانداندىرۋعا، شيكiزاتتان گورi تاۋار وندiرۋمەن اينالىسۋعا بەت بۇرۋى تيiس. مۇنىمەن قوسا، اكك-نىڭ ەنشiسiنە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تامىرىنا قان جۇگiرتۋ، ورتا جانە شاعىن كاسiپكەرلiكتi دامىتۋ، ينۆەستيتسيالىق نىساندارعا قارجى ءبولۋ، تابيعي بايلىقتى يگەرۋ سەكiلدi قىرۋار جۇكتەمە ەنەدi. ەگەر دە 14 اكiمنiڭ iسiن وسى 7 اكك الىپ كەتiپ جاتسا، نەگە قۋانباسقا؟! بiراق بۇل جەردە بiر گاپ بار. ۇكiمەت تاراپىنان وڭ قولداۋعا يە بولسا دا، ايماقتىق قۇرىلىم بولىپ تابىلاتىن اكك جەرگiلiكتi اكiمشiلiك تاراپىنان ءوزارا كەلiسپەۋشiلiكتەرگە اكەلۋi ىقتيمال. ونىڭ ۇستiنە ولار بiر وبلىس ءۇشiن عانا جاۋاپ بەرمەيدi. ال "سەن تيمەسەڭ، مەن تيمەن بادىراق كوزگە" سالىنىپ، اقىرىندا اكك باسشىسى اكiمگە، اكiم اكك-عا سiلتەپ، ايماقتاعى الەۋمەتتiك ماسەلەلەر جۇزەگە اسپاي قالۋى دا عاجاپ ەمەس دەگەن بولجامدار بار. الايدا، ءالi جەمiسiن بەرiپ ۇلگەرمەگەن اكك-نىڭ جۇمىس iستەۋ بارىسىن ۋاقىت كورسەتەدi.

تىشقان جىلى باستالىسىمەن پرەمەر-مينيستر كارiم ءماسiموۆتiڭ توراعالىعىمەن اكك ماسەلەلەرi جونiندە ارنايى كەڭەس بولىپ، تاعايىندالعان باسشىلاردىڭ وتكەن جىلعى جۇمىس قورىتىندىلارى تۋرالى ەسەپتەرi تىڭدالدى. بiر جىل iشiندە التى كورپوراتسيا بويىنشا ۇيىمداستىرۋ كەزەڭi تولىق اياقتالىپتى. قازiرگi كەزدە اكك باسشىلارى قولدا بار مەملەكەتتiك اكتيۆتەردi تۇگەندەۋدi جالعاستىرىپ، ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قاراۋعا كiرiسكەن. ازiرگە وسى ەسەپتi قاناعات تۇتقان پرەمەر-مينيستر باسقوسۋدىڭ سوڭىندا بiراز ەسكەرتپەنi ايتىپ، ونى قايتا پىسىقتاۋدى تالاپ ەتiپ، ارنايى ۇسىنىستاردى كەلەسi ايدا اكك ماسەلەلەرi بويىنشا وتەتiن ۇكiمەت ماجiلiسiنە ەنگiزۋ تۋرالى تاپسىرما بەردi.

سونىمەن، جەرگiلiكتi ايماقتى، ونىڭ ءوندiرiس وشاقتارىن دامىتۋ اكiمنiڭ قولىنان كەلمەيتiن بولدى. كوپتەن بەرi ايتىلىپ جۇرگەن اكiم بيلiگiنە شەكتەۋ قويىلادى دەگەن اڭگiمەنiڭ بiر ۇشىعى وسى شىعار. ال، اكك قىزمەتi تۋرالى ماماننىڭ پiكiرi قالاي؟

توقتار ەسIركەپوۆ، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور:

— ەلiمiزدە بىلتىردان باستاپ الەۋمەتتiك كاسiپكەرلiك كورپوراتسيا (اكك) جۇمىس iستەي باستادى. ونى قۇرۋدا قانداي قاجەتتiلiك تۋدى؟

— بۇرىن قازاقستاندا ارنايى ولكەلiك ايماقتار بولدى. وڭتۇستiك قازاقستان ولكەسi ورتالىعى شىمكەنت، وعان شىمكەنت، قىزىلوردا، جامبىل وبلىسى كiردi. ودان سوڭ باتىس قازاقستان ولكەسiنە باتىس وبلىستارى ەندi. ولاردىڭ دامۋ دەڭگەيi ءار ءتۇرلi بولدى. بiر جاعىنان تابيعاتى، ماماندانۋى بiر بولعاندىقتان بiر ورتالىقتىڭ بiر باسشىسى بولعانىن ءجون دەپ تاپتى. كەزiندە ءوز دەڭگەيiندە جۇمىس iستەگەن ولكەلەر كەيiننەن تاراپ كەتتi. ال قازiر سول iسپەتتەس 7 ولكەلiك اكك قايتا قۇرىلدى. ولاردىڭ قۇزىرەتiنە نە كiرەدi دەگەنگە كەلسەك، ولار وزدەرiنە بولiنگەن ايماقتى قارىشتاتۋعا ۇلەس قوسادى. مۇنداي جۇيە دۇنيەجۇزiندە بار. دالiرەگiندە، بۇل سينگاپۋردان الىنعان تاجiريبە. بىلاي قاراعاندا، شەتەلدەن الىنعان بۇل ءۇردiستiڭ بiزدiڭ ەلگە كەلە بەرمەيتiن جاعى دا بار سياقتى. اكiمنiڭ بيلiگi جۇرمەي قالدى. ۇتاتىن دا، ۇتىلاتىن دا جاعىمىز بار. ۇتىلاتىنىمىز — بيلiكتiڭ مەنشiگiنەن كەتiپ، جەكە كورپوراتسياعا اينالۋ. ماسەلەن، وبلىس اكiمiن پرەزيدەنت بەكiتەدi. ەرتەڭ ەگەر اكiمدi حالىق سايلايتىن بولسا، اكiمنiڭ قولىندا ەشتەڭە قالمايدى. مiنە، ماسەلە سوندا. نەگiزi سايلانعان اكiم جەرگiلiكتi تۇرعىنداردىڭ ەڭ قاجەتتi مۇقتاجدىعىن ويلايتىن ادام بولۋى تيiس.

اكك جۇمىسىن كەشە عانا باستادى، ءالi ناتيجەسi كورiنە قويعان جوق. ونىڭ ۇستiنە اكك تۋرالى زاڭدى اعىمداعى جىلى قابىلدايمىز.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button