تارتىسپەن وتكەن جەتI كYن

قازاقستان قۇراماسى ازيا بوكسشىلارىنىڭ كوشiن باستادى

دوڭگەلەگەن دۇنيەنiڭ ءدۇبiرلi بiر جارىسى وتكەن جەتiدە الماتىعا ات باسىن تiرەدi. بiر جەتi بويى جانىن شۇبەرەككە تۇيگەن جانكۇيەر قيقۋعا باستى. بالۋان شولاق اتىنداعى ساراي iشiنەن شىققان جانكۇيەر داۋىسى كوشەدەگi جۇرگiنشiنi دە ەلەڭ ەتكiزدi. جاستار اراسىنداعى ازيا بiرiنشiلiگi تۇڭعىش رەت الماتىدا ءوتتi. بوكستى قازاقتىڭ ۇلتتىق ونەرiنەن اسا مەڭگەرگەن جاستاردىڭ دا قازiرگi قارقىنى تەگەۋرiندi. سوندىقتان قۇرلىق بiرiنشiلiگiنiڭ الماتىدا ءوتۋi دە زاڭدى ەدi.

نايزاعايلى شارشى الاڭ

جارىستىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ساتiندە اتا داستۇرiمەن باتا بەرiلدi. جينالعان قاۋىمدى ازيا بوكس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتi گافۋر راحيموۆ، قازاقستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتi ۇزاقباي قارابالين، الماتى قالاسى اكiمiنiڭ ورىنباسارى سەرiك سەيدۋمانوۆ قۇتتىقتادى.

تاستاي تۇيiلگەن جۇدىرىقتار… ءبورi قۇرساق بوكسشىلار… سپورت سارايى iشiندەگi دايىندىق بولمەلەرiندە كارi قۇرلىقتىڭ 17 ەلiنەن كەلگەن بوكسشىلار جانتالاسقان دايىندىق ۇستiندە. 11 سالماقتاعى 11 التىننان دامەلi 110 بوكسشى ازiرشە اۋانى وسقىلاپ، قارسى الدىندا قارسىلاسى تۇرسا جاپىرىپ جiبەرەردەي جۇلقىنادى. ەلiرگەن ەكپiن، ەكiلەنگەن مiنەز…

رينگتiڭ شىمىلدىعىن 51 كەلi سالماقتاعى بوكسشىلار اشتى. بۇل سالماقتاعى قازاق ەلiنiڭ ءۇمiتi ازامات البوسىنوۆ ەكiنشi جۇپتا رينگكە كوتەرiلدi. قارسىلاسى – وزبەك ەلiنiڭ جەڭiمپازى شەرزود جۋراەۆ. جانكۇيەر دەمiن iشiنە تارتتى. ەكi ەل اراسىنداعى سپورتتىق iشتەي باسەكە ەلگە بەلگiلi… بiرiنشi راۋندتا وزبەك بوكسشىسى 1 ۇپايمەن iلگەرi كەتتi. ەكiنشi راۋندتا ازامات وزبەكتi تۇقىرتتى. سودان-اق ىرىق بەرمەدi ازامات. سولاقايمەن ۇرعان سويقان سوققىلارى شەرزودقا ەس جيعىزبادى. ەسەپ 32:16.

اۋعانستان دەسە كوز الدىمىزعا سوعىس ەلەستەيدi. ناركومانيا دەگەن دەرتتiڭ دە iزi سول جاقتان باستالادى. زارى مەن مۇڭى بiر باسىنا جەتەرلiك سول ەلدەن كوپشiلiك بوكسشى كۇتكەن دە جوق ەدi. 57 كەلiدەگi اسىلحان قابىلحانوۆتىڭ قارسىلاسى اۋعانستاندىق مۇستافا گۋلام اسلاننان ىقپادى. تiستەنiپ، بارىن سالىپ-اق ءجۇر. بiراق شەبەرلiكتiڭ، ۇزدiكسiز دايىندىقتىڭ ءجونi بولەك. ءتورت راۋندتا اسلان قارسىلاسىنا 6-اق ۇپاي ۇستاتىپ، جارىس جولىنان شىعاردى. ۇپاي ايىرماشىلىعى – 25:6.

قازاق بوكسشىلارى ءۇشiن جەڭiسپەن باستالعان جارىس، ءتورت كۇن بويى جانكۇيەردi دۋىلداتىپ تۇردى. تiرەسiپ تۇرىپ تا ۇردى،قۋالاپ ءجۇرiپ تە ۇردى قارسىلاستارىن. دەگەنمەن جانكۇيەر جانىن مۇرنىنىڭ ۇشىنا اكەلگەن ايقاستار دا بولدى. ونى ۇمىتۋ مۇمكiن ەمەس…

جالت قاراتقان وقيعا – ءۇندi قۇراماسىنىڭ تەگەۋرiنi. ءۇندi ەلi دەسە، كوز الدىمىزعا كينولارى، كينوداعى بۋىنسىز بيشiلەرi، بۋىنعا تۇسەتiن مۇڭ ارالاس ادەمi اندەرi كەلۋشi ەدi.

قىل قۇيرىقتى ومiرiنە سەرiك ەتكەن موڭعولداردىڭ جۇدىرىعى قۋاتتى، دەنەلەرi شىمىر. موڭعول ەلiنiڭ بوكسشىلارىن تۇساۋلاعان – شەبەرلiكتiڭ جەتiسپەۋشiلiگi. جارىستىڭ ەكiنشi كۇنi 54 كەلiدەگi حۋسەن مۋزوەۆ سيريالىق بوكسشىعا بiرiنشi راۋندتىڭ وزiندە ءۇش رەت نوكداۋن بەردi. تاڭعالارلىعى – بار ۇپايدى سولاقايمەن جيناپ الدى. وتە جىلدام، تۇيدەكتەتە سوققان سوققىلارى اينىماي تيiپ جاتتى. بiرiنشi راۋند بiتپەي جارىس توقتاتىلدى. ەسەپ 16:0. «مىناۋ – تاجiكتiڭ بولاشاق جارىق جۇلدىزى ەمەس پە ەكەن؟!» دەگەن سۇراق كوكەيگە ۇيالادى.

وتكەن جىلعى ازيا چەمپيونى سەمەيلiك ادiلەت ەگiزەكوۆتiڭ سول جۇدىرىعى تايپەيلiك بوكسشىنى ءۇش رەت رينگتە تiزەرلەتتi. ايقاس ەكiنشi راۋندتا 21:3 ەسەبiمەن، ايقىن باسىمدىلىقپەن، توقتاتىلدى. قارسىلاسىن رينگتە تiزەرلەتكەن جالعىز ادiلەت قانا ەمەس. جارىستىڭ ەكiنشi كۇنi ازيانىڭ ەكi دۇركiن جەڭiمپازى، حالىقارالىق دارەجەدەگi سپورت شەبەرi قاراعاندىلىق ەرمەك سەرiكوۆتiڭ ازيا بiرiنشiلiگiنiڭ كۇمiس جۇلدەگەرi باتىرجان ماحمۋتوۆپەن ايقاسى وتە تارتىستى ءوتتi. دۇرلiككەن جاينكۇيەر. اڭدىسپاي، بiردەن ايقاسا كەتكەن ەكi ەلدiڭ قوس ءۇمiتi بار شەبەرلiكتەرiن سالدى. ارپالىستىڭ بiر ساتiندە ەرمەك سول قولىمەن شىقشىتتان ۇرىپ، رينگتە تiزە بۇكتiردi. بۇل – وزبەك بوكشىسىنىڭ قازاق بوكسىنىڭ الدىندا تiزە بۇككەنiندەي اسەر قالدىردى.

مىقتىنى مويىنداعان ابزال. 2007 جىلى رەسەيدiڭ تولياتتي قالاسىندا ەرەسەكتەر اراسىندا وتكەن حالىقارالىق تۋرنيردiڭ جەڭiمپازى وزبەك شۋحرات ابدۋللاەۆتىڭ بوكسى – سويقان! ورتا جانە جاقىن قاشىقتىقتا ەكi قولىمەن بiردەي قاپىسىز ۇراتىن، شىمىر دەنەلi بوكسشى جانكۇيەردi جالت قاراتتى. ناعىز ءبورi بەت بوكسشى. جارىستىڭ ءۇشiنشi كۇنi قىرعىز ەلiنiڭ ماقتانىشى وسمانوۆتى ەس جيعىزباي ساباپ، 22:2 ەسەبiمەن (ايقىن باسىمدىلىقپەن) ايقاستى اياقتاعان وسى شۋحرات. بۇل سالماقتا شۋحراتتى شىمكەنتتiك اسقار ابدۋللاەۆ كۇتiپ تۇردى. بۇل كەزدە قازاقتىڭ ابدۋللاەۆى يران چەمپيونى سايد ماحمۋدشارتانگتى 3 راۋند بويى جۇدىرىقتاپ، 14:1 ەسەبiمەن جالعىز ۇپاي عانا ۇستاتىپ قويا بەرگەن. ەكi ابدۋللاەۆتىڭ جولدارى قيىلىساتىن بولدى…

العاشقى ءتورت كۇنگi ايقاستا وزبەكتiڭ 6 سالماقتاعى بوكسشىسىنىڭ ماڭدايى تاسقا تيدi. بەسەۋi جانتالاسا جارتىلاي اقتىق ايقاسقا ۇمتىلدى. تولىق قۇراممەن كەلگەن ءۇندi بوكسشىلارىنىڭ جەتەۋi ايقاستى جالعاستىردى. قازاق بوكسشىلارى جۇبىن جازباي كەلەدi. 11 قازاق – جارتىلاي اقتىق ايقاستا! «ازيادا قازاقتاردان باسقا بوكسشى قالماعان با؟!» دەگەن قىجىلى ارالاس كۇڭكiل ءسوزدi دە قۇلاعىمىز شالدى. «قازاقستان» دەمەيدi، «قازاقتار» دەپ قاداپ ايتادى. «قازاق» دەپ قاداپ ايتقان سايىن iشiڭ جىليدى. قازاق توپىراعىندا بوكستىڭ باعىن اشىپ تۇرعان قازاقتار ەكەنi دە شىندىق.

التىن ءۇشIن ايقاسقان ۇركەردەي توپ

اقتىق ايقاس الدىنداعى كەزدەسۋ 48 كەلiدەگi انۋاربەك بايجانوۆتىڭ جەڭiسiمەن باستالىپ، قۋانىش ءبار سالماقتا جالعاسىپ جاتتى. دەگەنمەن جەڭiس وڭاي كەلە قويعان جوق. 2006 جىلعى الەم چەمپيونى (كادەتتەر اراسىندا)، 54 كەلi سالماقتاعى شىمكەنتتiك ساكەن سادىقوۆ پەن ءۇندi ەلiنiڭ جەڭiمپازى سانتوش سينگح اراسىنداعى كەزدەسۋ – جان الىپ، جان بەرiسكەن ايقاس ەدi. ءۇندi بوكسشىسى قايسار، بiلەكتi. تارازى باسى سىناپتاي سىرعىپ تۇر. الما كەزەك ءنوپiر سوققى. تiرەسiپ تۇرىپ سوققىلاسىپ جاتىر. قاۋiپتiسi دە وسى. جالعىز سوققى ەسiڭنەن ايىرىپ، تاعدىرىڭدى شەشۋi مۇمكiن. ويلى بوكس جوق. جەڭiس 35:33 ەسەبiمەن ساكەننiڭ قانجىعاسىندا كەتتi.

64 كەلi سالماقتاعى اقتاۋلىق ادiلبەك نيازىمبەتوۆ كورەيا ەلiنiڭ جەڭiمپازى كيم مين ۆوونى بiرiنشi راۋندتا نوكاۋتقا ءتۇسiردi. ادiلبەكتiڭ باۋىردان ۇرعان سوققىسىنان كارiس بوكسشىسى بۇكتەتiلiپ جاتتى. ال 75 كەلiدەگi ءۇندi بوكسشىسى مانجيت سينگحتىڭ جەڭiسكە دەگەن قۇلشىنىسى، جانكەشتiلiگi كوز الدىمىزدان كەتەر ەمەس. تاجiك بوكسشىسى 10 ۇپاي ارتىقشىلىعىن پايدالانىپ، قاشا ۇرىسىپ ۋاقىت ۇتۋدا. مۇنى سەزگەن ءۇندi بوكسشىسى ەكi راۋند بويى تاجiكتi قۋالاپ ۇردى. بiراق سوققىسى دارىمايدى. تاجiك وتە ساق، سەزiمتال. ءۇندi وكشەلەپ، قۋالادى دا ءجۇردi. ولەرمەندiك دەگەن – وسى!

ەستەن كەتپەس بiر كەزدەسۋ – 75 كەلiدەگi ەكi ابدۋللاەۆ اراسىنداعى تارتىس. وزبەكتiڭ تالانتتى بوكسشىسى شۋحرات ابدۋللاەۆ ءۇش راۋند بويى شىمكەنتتiك اسقار ابدۋللاەۆتى تىقسىرۋمەن بولدى. وزبەك ۇتىپ جاتىر. ءتورتiنشi راۋند باستالعاندا ەسەپ 14:12، وزبەكتiڭ پايداسىندا ەدi. جانكۇيەر دۋ ەتتi. اسقار بiر ۇپاي ولجالادى. سەكۋند تiلi سەكەڭدەپ بارادى. كەزدەسۋ بiتۋگە جارتى مينوتتەي عانا ۋاقىت قالدى. ىشقىڭعان اسقار. ۋاقىتتىڭ القىمعا تiرەلگەنiن سەزiپ ءجۇر. وزبەك وتە ساق. 1 ۇپاي ايىرماشىلىقتى ساقتاسام دەيدi. قىرىلداعان، شىرىلداعان قايران جانكۇيەر-اي! اسقار ءۇشiن وتقا تۇسۋگە بار. قاس-قاعىمدا سولق ەتكiزگەن قازاق ابدۋللاەۆتىڭ بiر سوققىسى وزبەكپەن تەڭەستiردi – 14:14. سپورت سارايىنداعى قالىڭ جانكۇيەر قيقۋعا باسىپ، اتىپ تۇردى. سەكۋند تiلi تىنىستى تارىلتىپ بارادى. وڭتايلى ساتتە اسقاردىڭ وڭ جۇدىرىعى وزبەك ماڭدايىنا سارت ەتتi. جانكۇيەردە ەس قالمادى. جۇيكەسi جۇندەي تۇتiلگەن جانكۇيەر قاۋىم قۋانىش جاسىن ءسۇرتiپ ۇلگەرگەنشە، گونگ تا سوعىلدى. وزبەك ماڭدايىنا «ءمور» بولىپ سوعىلعان سوڭعى سوققى ايقاس تاعدىرىن شەشتi – 15:14. اسقار ەر ەكەن!

قارسىلاستارىن بار سالماقتا ىعىستىرعان قازاق بوكسشىلارى قاسقايىپ توبىمەن اقتىق ايقاسقا شىقتى. قۇرلىق باسەكەسiندە باعىن اسىرۋعا قالعان 22 بوكسشى بارىن سالدى. انۋاربەك بايجانوۆ قارسىلاسىن ەركiن ەڭسەردi. 51 كەلiدەگi ازامات البوسىنوۆ ءۇندi ەلiنiڭ ماقتانىشى سينولدان ايلا-اقىلىن اسىرا المادى. 17 جاستاعى الەم چەمپيونى سينول جالعىز سوققىلارمەن قاجەتتi ۇپاي جيناپ الدى دا، قاشا بوكستاسىپ، ۇرعىزباي ءتورت راۋند بويى ازاماتتىڭ سiلەسiن قاتىردى. ال 54 كەلiدەگi ساكەن سادىقوۆتىڭ سۇرiنگەنi – اقىلمەن بوكستاسۋدىڭ ورنىنا تاعى دا «توبەلەسكە» كiرiسۋi. «توبەلەسە جونەلگەن» ساكەندi اقىلدى وزبەك بوكشىسى حۋرشيد تاجiباەۆ قارسى سوققىلارمەن كۇتiپ الىپ، ايلاسىن اسىردى. ساكەننiڭ قاتەلiگiن وزبەك شەبەر پايدالاندى. توپەلەي ۇرعان سوققىلارىنان ساكەن جالعىز ۇپاي يەلەنسە، اشىلىپ قالعان ءساتiن اڭدىپ ۇرعان وزبەك 2-3 ۇپاي الىپ جاتتى. ويسىز شابۋىل كiمگە تيiمدi بولدى، بايقاعان شىعارسىز؟! «توبەلەستiڭ» قىزعانى سونشا، ءۇشiنشi راۋندتا ۇپاي سانى دا، ايىرماشىلىعى دا شىرقاپ كەتتi. 50:30! باۋىرىنىڭ جەڭiسiنە ارقالانعان كەلەسi جۇپتاعى وزبەك بوكسشىسى احمەدوۆ كامولدين دا اسلانعا ءا دەگەننەن ىرىق بەرمەي كەتتi. ءۇش سالماقتاعى جەڭiلiستەن كەيiن بارىپ قازاق بوكسشىلارى بويلارىن تiكتەپ، باقتارىن اسىردى. قاتارىنان التى سالماقتا قارسىلاستارىنا سان سوقتىردى. اسا اۋىر سالماقتاعى وزبەك قانا ءۇشiنشi التىنعا قول جەتكiزدi. ءسويتiپ، قازاق بوكسشىلارى 7 التىن، 4 كۇمiس مەدالعا قول جەتكiزدi.

ازيا چەمپيوندارى:

48 كەلi – انۋاربەك بايجانوۆ (قازاقستان)

51 كەلi – سۋنيل ء(ۇندiستان)

54 كەلi – كۋرشيد تاجiباەۆ (وزبەكستان)

57 كەلi – كامولدين احمەدوۆ (وزبەكستان)

60 كەلi – ادiلەت ەگiزەكوۆ (قازاقستان)

64 كەلi – ادiلبەك نيازىمبەتوۆ (قازاقستان)

69 كەلi – ەرمەك سەرiكوۆ (قازاقستان)

75 كەلi – اسقار ابدۋللاەۆ (قازاقستان)

81 كەلi – ايدىن ابiشەۆ (قازاقستان)

91 كەلi – نۇربول ماسەنوۆ (قازاقستان)

+91 كەلi – ۇمiتبەك سالاەۆ (وزبەكستان)

ازيا چەمپيوناتىنىڭ ەڭ ۇزدiك بوكسشىسى – ادiلەت ەگiزەكوۆ. ەڭ شەبەر بوكسشىسى – شۋحرات ابدۋللاەۆ. بۇل – قازىلار القاسىنىڭ شەشiمi.

ءتۇيIن

قازاق بوكسىنىڭ ايبىنىن اسىرعان داڭقتى بوكسشىلار سەرiك قوناقباەۆ، بولات جۇمادiلوۆ، ەرماحان ىبىرايىموۆ، اركادي توپاەۆ، كارiمجان ءابدiراحمانوۆ، بولات تەمiروۆ، بولات نيازىمبەتوۆ، اسىلبەك قيلىموۆ، بولات مانكەنوۆ، تالعات بەردiبەكوۆتەر باۋىرلارىنىڭ تiلەگiن تiلەپ، جانكۇيەر بولدى. بiز سوعان قۋاندىق. بوكستىڭ ۇلكەن جاناشىرلارى – بەكەت ماحمۇتوۆ، سەرiك ابدiناليەۆ، امالبەك تشانوۆ اعالارىمىز باۋىرلارىنىڭ اياق الىسىنا كوز تiكتi. وليمپيادا تورiندە ايقاسقا تۇسەتiن قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ iزiن باسىپ تالانتتى جاستاردىڭ قاۋلاپ ءوسiپ كەلە جاتقانىنا كۋا بولدىق. جاستار قۇراماسىنىڭ تiزگiنi قازiر اتتارى جانكۇيەرگە جاقسى تانىس عالىم كەنجەباەۆ پەن بولات نيازىمبەتوۆتىڭ قولىندا. كوڭiلگە ۇلكەن سەنiم ۇيالادى. «سىرت كوز سىنشى». بوكستىڭ ۇلكەن مامانى سيريالىق شيباب موحاممەد كامەل دا بۇل ويىمىزدىڭ iرگەسiن بەكiتتi. ازيا تورەشiلەر كوميسسياسىنىڭ توراعاسى شيباب موحاممەد كامەل بىلاي دەدi:

«قازاق بوكسشىلارىنىڭ بۇگiنگi قارقىنى وتە جاقسى. ازيا قۇرلىعىنداعى مىقتى قۇراما ەكەنiن دالەلدەدi. بوكسشىلاردىڭ جانكۇيەرلەرiنە دە ريزا بولدىم. قازاق بوكسى الەمدiك دەڭگەيدەگi ءوز بەدەلiن ءالi ۇزاق ساقتايتىنىنا كوزiم جەتتi».

زەينەل جەكەي ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button