لوندون قازاق ونەرIنە قول سوعادى

تۇمسىعىنا قۇس iلگەن «بوينگ-757» ۇشاعى قازباۋىر بۇلتتاردى قاق جارىپ ۇلىبريتانيانىڭ اۋە كەڭiستiگiنە ەنiپ كەلە جاتتى. بiز تاعى دا قوبالجي تۇستiك. تۇلا بويىمىزدى الدەبiر سەزiم بيلەي تۇسكەن-دi. الىپ ۇشاق جىلدامدىعىن باياۋلاتىپ، قونۋعا ارەكەت ەتە باستاعاندا، يلليۋميناتوردان سىرتقا كوز تاستايمىز. جاسىل جەلەك، تولقىعان تەڭiز، اساۋ وزەندەر – ءبارi-ءبارi، بiر-بiرiمەن استاسىپ، بiتە قايناسىپ جاتقانداي. كۇز كەلدi-اۋ دەپ ايتۋعا كەلمەيتiندەي. تiپتi سارعايعان جاپىراقتاردىڭ ءوزi جاسىل جەلەكتiڭ تاساسىندا قالىپ، بiلiنبەيتiن سياقتى ما، قالاي؟!.

لوندوننىڭ ادەمiلiگi الماتى سياقتى جىلدىڭ قايسىبiر مەزگiلiن تالعامايتىن عاجاپ قالا. قالانى قاق ايىرىپ جاتقان بايىرعى تەمزا دا بۇكiل سىرىن iشiنە بۇگiپ ماڭعاز كەيiپتە اعىپ جاتىر. ەكi مىڭ جىلدىق تاريحى بار قالانىڭ كونە ارحيتەكتۋراسىنا دا ەشبiر قىلاۋ تۇسپەگەن دەرسiز. تازالىعى، مادەنيەتi، ءتارتiبi تاڭقالدىرادى. مiنە، حيتروۋ اۋەجايى بiزدi تاعى جىلى قاباقپەن قارسى الدى. كۇن نۇرىن اياماي توگiپ تۇر. دالانىڭ تەمپەراتۋراسى تسەلسي كورسەتكiشi بويىنشا 15-16 گرادۋس جىلىلىقتى كورسەتەدi.

لوندونعا نەگە باۋىر باسىپ قالدى دەرسiز. سوناۋ كوكتەمدە، مامىردىڭ باستاپقى كۇندەرiندە «قازاقمىس» كومپانياسى اكتسيونەرلەرiنiڭ ەسەپ بەرۋ جينالىسىنا قاتىسقان، لوندوندىق قور بيرجاسى مەن باعالى مەتالدار بيرجاسىنىڭ جۇمىسىن كوزبەن كورiپ، ويىمەن بەزبەندەگەن قازاقستاندىق بiر توپ جۋرناليستەرمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكiزگەن «قازاقمىستىڭ» باسشىسى ۆ.س.كيم مىرزا جىراقتا جۇرسە دە، قازاق ەلiنiڭ مۇددەسiن كوكسەيتiندiگiن، مۇمكiندiگi بولسا قازاقستاننىڭ مادەنيەتiن، ونەرiن، باتىسقا بارىنشا تانىتا تۇسۋگە اتسالىساتىنىن تiلگە تيەك ەتiپ قالعان-دى. «تiپتi، قاجەت دەسەڭiز بەلگiلi باعدارلاما اياسىندا سول شاراعا وزدەرiڭiز دە كۋا بولىپ، قازاق مادەنيەتiنiڭ، ونەرiنiڭ لوندونداعى كۇندەرiنە قاتىسىپ قالارسىزدار» – دەپ اعىنان جارىلعان. باستاپقىدا كوڭiلدi الداڭقىراتقان ءسوز دەپ توپشىلادىق. جوق، رەداكتسياعا، «لوندون ساپارىنا ازiرلەنiڭiزدەر!» دەگەن حابار جەتكەندە، ونىڭ جالاڭ ءسوز ەمەستiگiنە كوزiمiز جەتكەندەي بولدى. نە كەرەك، قۇرامىندا ەلۋدەن استام باق وكiلدەرi، مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرi، سۋرەتشiلەر، ءسان ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرi بار شىعارماشىلىق دەلەگاتسيا ءاپ-ساتتە لوندوننىڭ ورتالىعىنداعى ۆيكتوريا مەن بۋكينگەم كوشەلەرiنiڭ قيىلىسىنداعى ءتورت جۇلدىزدى «رۋبەنس» قوناق ۇيiنە جايعاسىپ جاتتىق.

مۇمكiندiكتi پايدالانىپ، بiر توپ جۋرناليستەر بي-بي-سي تەلەكومپانياسىندا قوناقتا بولىپ قايتتى. تاعى دا لوندون قور بيرجاسىنىڭ، باعالى مەتالدار بيرجاسىنىڭ جۇمىسىن تاماشالادى. ال بازبiرەۋلەر تۇڭعىش كەلگەندiكتەن بە، قالانىڭ ايقىش-ۇيقىش كوشەلەرiن كەزiپ، بايىرعى قالامەن ءوز بەتiنشە تانىسۋدى ۇيعارىپتى. ال، لوندوندا ونداي تاريحي عيماراتتار، اتاقتى كوشەلەر جەتiپ ارتىلادى. لوندوننىڭ، ماسەلەن بيگ بەنi، ون عاسىرلىق تاريحى بار تاۋەر قوس مۇناراسى، تەمزانىڭ اساۋ تولقىندارىمەن جاعالاسىپ جاتقان اسكەري تەڭiز كوللەدجi جانە باسقا دا عيماراتتار مادام تيۋسسونىڭ مۇراجايى، ارتۋر كونان دويلدىڭ تۇرعان مۇراجاي ءۇيi، بريتانيانىڭ ۇلتتىق گالەرەياسى، بۋكينگەم سارايى جانە تولىپ جاتقان ەسكەرتكiشتەر شەجiرەدەن اياماي سىر تارقاتاتىنداي اسەر بەرەدi. قىسقاسى، بiزگە بەرiلگەن باعدارلامانىڭ كۇن تارتiبiنە جۇگiنسەك، بوس ۋاقىتىمىزعا دا اجەپتاۋiر كوڭiل بولگەنگە ۇقسايدى.

– «قازاقمىس» قازiرگi زامانعى قازاقستان مادەنيەتiنiڭ لوندوندا ناسيحاتتالۋىنا وزiندiك ۇلەس قوسىپ جاتسا، ول الدىمەن وزگە ءۇشiن ەمەس، وزiمiزگە سەبi بار كەلەلi دۇنيە. سونداي مۇمكiندiككە يە بولىپ وتىرعانىمىزعا بiز وتە قۋانىشتىمىز. وتاندىق مادەنيەتiمiزدiڭ دامۋ قارقىنى تىم جاقسى جانە جەتiستiكتەرi دە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. لوندون سىقىلدى الەمدiك اۋقىمداعى مادەني جانە تۋريستiك ورتالىققا ونى ۇعىپ، تولىعىمەن جانە بۇكiل بولمىسىمەن قامتۋدىڭ مۇمكiندiكتەرi ەندi عانا اشىلدى. قازاقستان كومپانياسى رەتiندە بiز حالىقتارىمىز اراسىنداعى مادەني بايلانىستاردى كەڭەيتۋدi الدىمىزعا مiندەت ەتiپ قويىپ وتىرمىز. قازاقستاننىڭ لوندونداعى كۇندەرi وسى ماقساتقا جەتۋدەگi ماڭىزدى قادام بولاتىندىعىنا سەنگiمiز كەلەدi، – دەگەن «قازاقمىس» كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى ولەگ نيكولاەۆيچ نوۆاچۋك iشكi سىرىن بۇكپەسiز ايتتى. تiپتi كەز كەلگەن ۇسىنىسقا تۇسiنiستiكپەن قارايتىنىن جەتكiزiپ ەدi.

سونىمەن 2007 جىلدىڭ 8 قاراشاسىندا لوندونداعى ۆيكتوريا مەن البەرتتiڭ مۇراجايىندا «قازiرگi زامانعى قازاقستان مادەنيەتiنiڭ لوندونداعى كەشi» ءوتتi.

مادەني اكتسيانى وتكiزۋدiڭ وسىناۋ بiر عاجاپ تا كونە ورنى تاڭداپ الىنعانى بەكەر ەمەستiگiن ايتىپ كەتۋiمiز كەرەك. ۆيكتوريا مەن البەرتتiڭ مۇراجايى – ەڭ ءزاۋلiمi عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قولدانبالى ونەردiڭ الەمدەگi ەڭ العاشقى مۇراجايى. ونىڭ iرگەسi 1852 جىلى قالانعان. ال، بۇدان بiر جىل بۇرىن قازiرگi ەحرو ۇلگiسiندەگi اتاقتى «بارلىق ۇلتتار وندiرiستiك بۇيىمدارىنىڭ ۇلكەن كورمەسi» وتكەن ەكەن. مۇراجاي ەكسپوزيتسياسى التى قابات جيىنتىعىنداعى 145 زالعا ورنالاسقان. مۇراجاي – لوندوننىڭ ماڭعاز اۋداندارىنىڭ بiرi وڭتۇستiك كەنسينگتوندا ورنالاسقان. مۇندا اعىلشىندىق اريستوكراتيا تۇرادى.

مۇراجاي جىلىنا 362 كۇن جۇمىس iستەيدi ەكەن. 24،25 جانە 26 جەلتوقسانداعى ءۇش كۇندiك روجدەستۆو مەيرامدارىن ەسەپتەمەگەندە ول دەمالىسى بولمايتىن الەمدەگi جالعىز مۇراجاي. وتكەن جىلى وندا 2،5 ملن. ادام ەكسپوزيتسيالارىن تاماشالاپ قايتقان ەكەن. مiنە، وسى مۇراجايعا بiز لوندون ۋاقىتى بويىنشا كەشكi ساعات سەگiزدەر شاماسىندا كەلiپ جەتتiك. ەسiك الدى ابىر-سابىر. سوندا وقىپ جۇرگەن قازاق جاستارى، ەلشiلiك قىزمەتكەرلەرi دە جينالا قالىپتى. وركەستر اۋەنi جول بويىنداعى جاياۋ جۇرگiنشiسi بار، جۇرگiزۋشiسi بار وزiنە ىنتىقتىرا تۇسەدi. سويتسەك بۇل وركەستر لوندون سيتي لورد-مەرiنiڭ جىل سايىنعى ءداستۇرلi شەرۋiنە قاتىسۋعا لوندونعا «قازاقمىس پلس» كورپوراتسياسىنىڭ قولداۋىمەن ارنايى كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلiگiنiڭ اسكەري ۇرمەلi اسپاپتار وركەسترi ەكەن.

كەش قازiرگi زامانعى قازاقستاندىق سۋرەتشiلەر – ابستراكتسيونيزم جانە سيۋرەاليزم جانرىندا جۇمىس iستەيتiن بەلگiلi قازاقستاندىق سۋرەتشi الپىسباي قازىعۇلوۆتىڭ، قازاقستاندا جانە شەتەلدەردە كارتينالارىنىڭ 20-دان استام دەربەس كورمەسiن وتكiزگەن ساكەن بەكتياروۆتىڭ، كوپتەگەن رەسپۋبليكالىق جانە شەتەل كورمەلەرiنە، حالىقارالىق پلەنەرلەر مەن سيمپوزيۋمدارعا قاتىسقان امانگەلدi كەنەنباەۆتىڭ، تالانتتى سۋرەتشi نۇربازار قوجيننiڭ، دياپازونى كەڭ سۋرەتشiلەردiڭ بiرi عالي مىرزاشەۆتiڭ، رەسەيدە، اۆستريادا، اقش-تا، انگليادا، فرانتسيادا، پورتۋگاليادا، قىرعىزستاندا وتكەن كورمەلەر مەن جوبالاردىڭ اۆتورى جانە قاتىسۋشى ساۋلە سۇلەيمەنوۆانىڭ تۋىندىلارى، كورمەسiمەن اشىلدى. سول قازاقستاندىق سۋرەتشiلەردiڭ پولوتنولارىن تاماشالاپ بولعاننان كەيiن كەش قوناقتارى رافاەلدiڭ تۋىندىلارى قولتۋمالارى iلiنگەن ۇلكەن زالعا ەندi.

كەشتiڭ مۋزىكالىق بولiگiن The Magic of Nomad قازiرگi زامانعى ەتنيكالىق مۋزىكانىڭ ورىنداۋشىلارى، باتىسقا ءماشھۇر بولىپ ۇلگiرگەن «اپالى-سiڭiلi بەكوۆالار» اتتى كلاسسيكالىق تريو جانە اباي اتىنداعى مەملەكەتتiك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ سوليسi، حالىق ءارتiسi، قازاقستان وپەرا ونەرiنiڭ ساڭلاعى الiبەك دiنiشەۆ قۇرادى.

قۇرامىندا ەدiل قۇسايىنوۆ، عازيزا عابدراحمانوۆا، بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمiت كۇتتiرەتiن جاس مۋزىكاشىلار قايرات احمەتوۆ، سالiمگەرەي سادىقوۆ پەن ارمان سادۋوۆى بار رينات گايسيننiڭ جەتەكشiلiگiندەگi «The Magic of Nomads» اسپاپتار توبى ءداستۇرلi قازاق اۋەندەرiن ورىندادى. ال، «بيتلز» تاقىرىبىنا كەلگەندە، قازiرگi زامانعى سينتەزدەلگەن مۋزىكادان تىس، دومبىرا، قوبىز، سىبىزعى، سازسىرناي، جەتiگەن، شاڭقوبىز بەن وڭەشتەن ورiلگەن اۋەن قوسىلعاندا، بريتاندىق كورەرمەندەر اتاقتى Let It Be-گە ەرiكسiز قوسىلا كەتكەن ەدi. «بەكوۆالار تريوسى» – ەلۆيرا، ەلەونورا جانە الفيا ناقىپبەكوۆالار يوگانەس برامستiڭ جانە زال iشiندە وتىرعان تيمۋر تلەۋحاننىڭ مۋزىكالارىن ورىندادى. قازاقستاندا تۋىپ-وسكەن اپالى-سiڭلiلەر مۋزىكا بiلiمiن تۋعان جەردە مەڭگەرەدi. ولاردىڭ ەۋروپادا تۇرىپ جاتقانىنا 20 جىلدان استى جانە كوپتەگەن ايگiلi ديريجەرلەرمەن، سوليستەرمەن جانە وركەسترلەرمەن الەمنiڭ ۇزدiك زالدارىندا ويداعىداي ونەر كورسەتiپ كەلە جاتقان تانىمال توپ. ال، باتىسقا ابدەن تانىلىپ ۇلگiرگەن تەنور الiبەك دiنiشەۆ جۇرت الدىندا «ەفتەرپە» ءانiن شىرقاعاننان سوڭ قازاق، ورىس، يتاليان تiلدەرiندە ءوزiنiڭ ايگiلi سەرەنادالارىن ناشiنە كەلتiرە ورىندادى. ماەسترونىڭ اسقان شەبەرلiگi، عاجايىپ ليريزمi، داۋىس قۇدiرەتi لوندوننىڭ كiرپياز كورەرمەندەرiن بەي-جاي قالدىرا المادى. مەتردiڭ تالانتىنا تاڭقالعان اعىلشىندىق ونەر سۇيەر قاۋىم شاپالاعىن اياعان جوق.

قۇرالاي نۇرقادiلوۆانىڭ ۇلكەن ءسان ءۇيi كومانداسى ءبارiن ءتانتi ەتتi دەسەك ارتىق ايتپاعاندىق. سالماقتى بريتاندىقتار مۇنى بوياۋى قانىق شوۋ دەپ ەمەس، شىن مانiندە جىلى قابىلدادى. قازiرگi زامانعى قازاقستان مادەنيەتi وكiلدەرiنiڭ ۇلىبريتانيا استاناسىنا كەلۋi قۇرمەتiنە بەرiلگەن سالتاناتتى قوناقاسى رافاەلدiڭ تۋىندىلارى iلiنگەن زال-گاللەرەياسىندا وتكەنiن اتاپ وتكiمiز كەلەدi. مامانداردىڭ بولجامىنا قاراعاندا سول كارتوندارعا نە رافاەلدiڭ ءوزiنiڭ، نە شاكiرتتەرiنiڭ قولتاڭباسى قالعان جانە دە ول ح لەۆ پاپاسى تاپسىرىس ەتiپ، ۆاتيكاننىڭ تورiنە جايعاسقان كiلەمدەگi كوشiرمەسiن جاساۋعا ارنالعانعا ۇقسايدى.

ال، قۇرالاي نۇرقادiلوۆانىڭ ءسان ءۇيi كوللەكتسياسى وسى زالدا ءوز ۇيلەسiمiن تاۋىپ جاتتى.

قازاقستان مادەنيەتiنiڭ لوندونداعى كۇندەرiنەن جاسىرارى جوق، جاقسى سەزiمدەرمەن ورالدىق. ۇيرەنەتiن دە، ۇلگi الاتىن دا تۇستارى جەتiپ ارتىلادى. ەڭ باستىسى، «ە-ە، قازاق جاپان دالادا بوسىپ جۇرگەن توبىر ەمەس، ەرتەڭi بار، وركەنيەتكە بەت تۇزگەن مادەنيەتi مەن ونەرiنiڭ ورنى بولەك ەل ەكەن» دەگەن تۇيسiك قالىپتاستىرعان سول كەش قازاقستاندى ءسال دە بولسا كەرiم قىرىنان تانىتىپ جاتسا – ونىڭ ءوزi بiز ءۇشiن ۇلكەن جەتiستiك-اۋ، شاماسى، دەپ وي تۇيدiك.

ع.مەلدەش، «تۇركiستاننىڭ» ارناۋلى تiلشiسi

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button