تابىستى ءىس باستاعاننان بىلىنەر

«ەرىنبەگەن ەتىكشى بولادى» دەيدى قازاق. ەڭبەك ەتەمىن، ءوز كاسىبىمدى باستايمىن دەگەن ادامنىڭ جولىندا كەدەرگى جوق. كەرىسىنشە جەكە شارۋاسىن دوڭگەلەتۋگە تالپىنعاندارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كوپ. سولاردىڭ ءبىرى – «باستاۋ بيزنەس» جوباسى.

«باستاۋ بيزنەس» – بۇل مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان قر «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ əلەۋمەتتىك جوباسى. قازىرگى تاڭدا جوبا ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسىنىڭ 80 اۋدانىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبانىڭ باستى ماقساتى – شاعىن جəنە ورتا كəسىپكەرلىكتى دامىتۋ ارقىلى جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسۋ. اتالمىش جوبا بويىنشا كاسىپكەرلىكتىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنگىسى كەلەتىندەر ءۇشىن وقۋ تەگىن، 16700 تەڭگە كولەمىندە شاكىرتاقى دا تولەنەدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جامبىل وبلىسىندا 626 ادام وقىپ شىقتى.  ونىڭ 55-ءى قارجىلاندىرىلىپ، ارقايسىسى 2-6 ميلليون تەڭگە كولەمىندە نەسيە الىپ، جۇمىستارىن جانداندىرۋدا. جوبالاردىڭ باسىم بولىگى مال شارۋاشىلىعى باعىتىندا. ال نەسيەنى كاسىپكەر تەك 1 جىلدان سوڭ 6 پايىزبەن قايتارۋعا مىندەتتى. 6 اۋدانداعى 6 وقىتۋشى كاسىبىن اشقىسى نەمەسە جانداندىرعىسى كەلگەن جاندارعا بيزنەس-جوسپار جاساپ، نەسيە العانعا دەيىن سۇيەمەلدەپ، جىل سوڭىنا دەيىن ۇيرەتەدى. سونىڭ ءبىرى – جۋالى اۋدانىنداعى بيزنەس-ترەنەر جازيرا توقاباەۆا.

– جىل باسىنان بەرى، جوبا باستالعالى جۋالىدا 100-دەن استام تىڭداۋشى ءبىلىم الدى. ناتيجەسىندە 1-توپتان – 26، 2-توپتان – 20، 3-توپتان – 14 تىڭداۋشى ءوز بيزنەس-جوبالارىن قورعاپ، نەسيە الۋعا جولداما الدى. ونىڭ دەنى ءمۇيىزدى ءىرى قارا مالىن ءسۇت باعىتىندا وسىرۋگە، بورداقىلاۋعا ارنالعان جوبالار. كوكونىس وسىرۋمەن، قولونەرمەن، جىلىجايمەن اينالىسقىسى كەلگەن كاسىپكەرلەر دە بار. باعدارلامانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى، ءبىز تىڭداۋشىلارعا بيزنەستىك ويلاۋ پسيحولوگياسىنان باستاپ، بيزنەستىك يدەيالاردى قالىپتاستىرۋ، ماركەتينگ، نارىقتى زەرتتەۋ، سالىق، قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق جونىندە جان-جاقتى وقىتىپ، ۇيرەتەمىز. مۇنىمەن قوسا، اۋدانعا، وبلىسقا بەلگىلى كاسىپكەرلەردىڭ شەبەرلىك ساباقتارىن دا ۇيىمداستىرامىز. سوندا بولاشاق كاسىپكەردىڭ قىزىعۋشىلىعى ودان ارمەن ارتىپ، كاسىبىن جانداندىرۋ جولىنداعى كەز كەلگەن قيىندىقتى جەڭۋگە دە ەرىك-جىگەرى مىقتى بولادى، – دەيدى جازيرا.

«باستاۋ بيزنەس» اياسىندا ءبىلىم الىپ، بۇگىندە كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان جۋالىلىق كاسىپكەر سايات باتىرباەۆ ساۋىن سيىر الىپ، ساتۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن ەكەن. نەسيە الۋعا بىرنەشە رەت تالپىنادى. الايدا بىردە كەپىلگە قوياتىن جىلجىمايتىن م ۇلىكتى قابىلداماي، ەندى بىردە وزگە قۇجاتتار دۇرىس بولماي، نەسيەگە قول جەتكىزە المايدى. گازەت بەتىنەن «باستاۋ بيزنەس» جايلى وقىعان سايات جوبا اياسىندا وقىپ كورۋگە بەل بۋادى. ناتيجەسىندە 6 ميلليون تەڭگە الىپ قانا قويماي، كاسىبىن ناتيجەلى جۇرگىزۋدىڭ  قىر-سىرىن مەڭگەرەدى. ءتىپتى، شاكىرتاقى الىپ تۇردى. ونىڭ پىكىرىنشە، مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان وسىنداي قامقورلىقتى ءتيىمدى پايدالانباۋدىڭ ءوزى اقىماقتىق.

وقو كاسىپكەرلەر پالاتاسى دا جەرگىلىكتى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ كاسىبىن دوڭگەلەتۋگە جاردەمدەسۋ باعىتىندا ءتۇرلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. جۋىردا شىمكەنتتەگi وڭiرلiك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتiندە «بيزنەستiڭ بارلىق شىعىنىن جاپپاي ازايتۋ» تاقىرىبىندا وتكەن جيىندا وقو كاسiپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى اسقار ابۋباكiروۆ كاسiپكەرلەرگە كورسەتiلiپ جاتقان جەڭiلدiكتەر مەن كومەكتەر تۋرالى باياندادى.

– وبلىسىمىزدا 175 مىڭداي كاسiپكەر بار. بiزدiڭ ماقساتىمىز – كاسiپكەرلەرگە قولايلى جاعداي جاساپ، وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىن ەلiمiزدەگi كاسiپكەرلەر ورداسىنا اينالدىرۋ. سول ءۇشiن كاسiپكەرلەر پالاتاسى تاراپىنان تيiستi جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ماسەلەن، كاسiپكەرلەرگە ارنالعان «شپارگالكا» ازiرلەدiك. مۇندا مەملەكەتتiك باعدارلامالار، جەكە كاسiپتi اشۋ ءارi دامىتۋ ءۇشiن قاجەتتi ماعلۇماتتار بەرiلگەن. سونىمەن قاتار، بارلىق اۋدان، قالالارداعى فيليالدارىمىز تۇرعىندارعا قولدان كەلگەن كومەكتەرiن ۇسىنۋدا. ەگەر ولار كاسiپكەردiڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرا الماسا، شىمكەنتتەگi ورتالىق كەڭسەمiزگە حابارلاسىپ، سكايپ ارقىلى ماعلۇمات الا الادى. كاسiپكەرلەر بiر مالiمەت الۋ ءۇشiن ءتۇرلi عيماراتتاردى شارلاپ اۋرە بولمايدى. قالاعا سابىلۋدىڭ دا كەرەگi جوق. قاجەتتi كەڭەس پەن كومەك اۋدانداردا بەرiلiپ جاتىر، – دەدi ول.

كاسiپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى 2015 جىلدان بەرi 13086 كاسiپكەرگە تەگiن قىزمەت كورسەتiلگەنiن، بۋحگالتەرلiك جانە سالىق ەسەپتەرiن جۇرگiزۋ بويىنشا 744 كومەك بەرiلگەنiن مالiمدەدi. بيىل 1032 ادام كاسiپكەرلiك مەكتەپتە بiلiم الىپ، وقۋ بiتiرگەندەردiڭ 152 جوباسىنا 178 ملن. تەڭگە كولەمiندە قارجى بەرiلگەن. 547 ادام «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا بiلiم العان.

– بiزدەن كەڭەس العان كاسiپكەرلەردiڭ 90 پايىزى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. كiشكەنە iزدەنسە، كاسiپتiڭ سان ءتۇرi بار. ولار تۋرالى دا ايتىپ بەرە الامىز. وكiنiشكە قاراي، كوپشiلiك مەملەكەت تاراپىنان ۇسىنىلعان جەڭiلدiكتەر مەن باعدارلامالاردى تولىق بiلە بەرمەيدi. كەيبiر ازاماتتار قۇجاتتارمەن جۇمىس iستەۋگە قينالادى. وسى تۇرعىندارعا كومەكتەسۋ دە نەگiزگi ماقساتتارىمىزدىڭ بiرi. كاسiپكەر بولامىن دەيتiن تۇرعىندار كاسiپكەرلەر پالاتاسىنا كەلiپ، كەڭەس سۇراسىن. كومەكتەسۋگە ارقاشان دايىنبىز. ەڭ باستىسى، بيزنەس باستاۋعا دەگەن نيەت بولسىن، – دەيدi اسقار ابۋباكiروۆ.

سىر ءوڭىرىنىڭ كاسىپكەرلەرى دە مەملەكەتتىك قولداۋدان قاعىلعان ەمەس. قىزىلوردادا «باستاۋ بيزنەس» جوباسى اياسىندا وقىپ، بىلىكتىلىگىن كوتەرگەن ازاماتتاردىڭ جوباسى قارجىلاندىرىلىپ، جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى – ارال اۋدانىنىڭ تۇرعىنى امانكۇل قوجابەرگەنوۆا. امانكۇلدىڭ ماماندىعى مۇعالىم بولعانىمەن قازىر كاسىپپەن اينالىسقىسى كەلەتىن ازاماتتار ءۇشىن جاسالىپ جاتقان مەملەكەتتىڭ قولداۋىن كورىپ، جەكە ىسىمەن اينالىسۋعا بەل بۋادى. امانكۇلدىڭ قۋانىشىنا وراي، بيىل ەلىمىزدە «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان» باعدارلاماسى قابىلدانىپ، ازاماتتاردى «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا وقىتۋ قولعا الىندى.

«باستاۋ بيزنەس» بويىنشا ارال اۋدانىندا دا وقۋعا بولاتىندىعى جونىندە ەستىگەن امانكۇل كۋرسقا جازىلىپ، ءبىر اي ءبىلىمىن  جەتىلدىرەدى. «وقۋ بارىسىندا امانكۇلمەن بىرگە بولاشاق كاسىبىنىڭ مودەلىن ازىرلەدىك. ول ءۇشىن امانكۇلدىڭ وزىنە جاقىن، بۇرىن اينالىسىپ كورگەن ءىستى تاڭداعان ءجون دەپ شەشتىك. مال شارۋاشىلىعى ولاردىڭ وتباسى ءۇشىن تاڭسىق نارسە ەمەس. قولدارىندا جىلقى، سيىر، قويلارى بار. امانكۇل ويلانا كەلە جىلقى باسىن كوبەيتىپ، ساتۋدى كاسىپكە اينالدىرۋعا بەل بۋدى. ول ءۇشىن امانكۇلدى جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەپ، بيزنەس-جوسپارىن ازىرلەدىك»، –  دەيدى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا ارال اۋدانى بويىنشا بيزنەس-ترەنەرى ناريمان ابدراحمانوۆ.

3 بالا ءوسىرىپ وتىرعان امانكۇلدىڭ مال شارۋاشىلىعىنىڭ ىشىندە جىلقىنى تاڭداۋى دا تەگىن ەمەس، سەبەبى ونىڭ ەتىنە بۇگىندە نارىقتا سۇرانىس جوعارى. بۇل تۋرالى ءوزى: «بىزدە نەمەسە كورشىلەس اۋدانداردا ارنايى مالدى ەتكە دايارلاۋمەن ەشكىم اينالىسىپ وتىرعان جوق. كىم بولسا دا مالىنىڭ ىشىندەگى جارارىن عانا ساتۋدا. ال مالمەن اينالىسىپ جۇرگەندەر وتە از، نارىقتىڭ 0،1 پايىزىن دا قۇرامايدى. سوعان قاراماستان سوڭعى 5 جىلدا ەتتىڭ باعاسى 900 تەڭگەدەن 1200-1700 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلگەن. ەتكە سويىلىپ جاتقان مالدىڭ 20-30 % عانا سەمىز، قالعان 70-80 % ورتاشا نەمەسە ناشار. ورتاشا نەمەسە ارىق مالداردىڭ سويىلۋ سەبەبى باسقا مال جوق، ال ەتكە دەگەن سۇرانىس كۇننەن-كۇنگە ارتۋدا»، – دەيدى.

ارالدىق كەلىنشەكتىڭ ونىمدەرىن ساتۋ جوسپارى دا بار: «مالدى ورىستە جايىپ سەمىرتكەندىكتەن ەتى وتە ءدامدى بولادى. سوندىقتان دا ساتۋ قيىنعا سوقپايدى، ءبىز جىلقى ەتىن نارىق باعاسىنان الدەقايدا تومەن دە ساتا الامىز. مال دايار بولۋىنا قاراي جىل ون ەكى اي ساتىلادى. سەبەبى سەمىرىپ، جەتىلگەن مالدى ارتىق ۇستاۋدىڭ قاجەتى جوق. قىس ايلارىندا ساتۋ جۇمىستارىن توقتاتپاۋ ءۇشىن، قاجەتتى ارنايى جەم بەرىلۋى كەرەك، بۇل جىلقىنى سەمىرتۋ ءۇشىن جانە ءوزى دە سەمىرىپ كەلگەن مالدى ازدىرىپ الماۋ ءۇشىن قاجەت. ءبىز ول جاعىنا دا دايىنبىز»، –  دەيدى.

ءبىر ايلىق كۋرستا العان بىلىكتىلىگىن بيزنەس-جوسپارعا ەنگىزىپ، وبلىستىق كوميسسيا الدىندا جوباسىن ءساتتى قورعاعان امانكۇلدىڭ باستاماسى كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ دە كوڭىلىنەن شىقتى. ناتيجەسىندە «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق قىزىلوردا وبلىستىق فيليالى ارالدىق كەلىنشەكتىڭ جوباسىن ومىرشەڭ دەپ تاۋىپ، جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا 6 ملن تەڭگە نەسيە بەردى. امانكۇل – جوباسى قارجىلىق قولداۋعا يە بولعان جالعىز ارالدىق كاسىپكەر ەمەس. ارال اۋدانى بويىنشا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا 92 ادام وقىتىلىپ، ولاردىڭ ىشىندە جالپى قۇنى 75 400 000 تەڭگەنى قۇرايتىن 17 ازاماتتىڭ جوباسى قارجىلاندىرىلدى.

 

 

Back to top button