ەڭبەك كودەكسى: كەلىسىم كوميسسيالارى دامىپ كەلەدى

پارلامەنت ماجىلىسىندە وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 83-قادامىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەڭبەك كودەكسىنىڭ جاڭا مودەلىن ەنگىزۋ بارىسى تالقىلاندى. جيىندى اشقان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يسيمباەۆا ۇلت جوسپارىنىڭ 83-قادامىنا وراي ازىرلەنگەن جاڭا ەڭبەك كودەكسى 2016 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كۇشىنە ەنگەنىن ەسكە سالدى. ونىڭ بايلامىنشا، سودان بەرى ەڭبەك سالاسىنداعى كوپتەگەن بازالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا وڭ ديناميكا بايقالادى. 2017 جىلى قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك جونىندەگى جاھاندىق رەيتينگىندە «ەڭبەك نارىعىنىڭ تيىمدىلىگى» كورسەتكىشى بويىنشا 140 مەملەكەت ىشىندە 35-ورىنعا شىقتى.

– ءبىز نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى – داعدارىسقا قارسى شارالاردان ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى، جۇيەلى ءىس-قيمىلىنا كوشۋ جونىندە، ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا، جەدەل جۇزەگە اسىپ جاتقان تسيفرلاندىرۋ جانە روبوتتاندىرۋ پروتسەستەرى تۋرالى جانە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ بوساۋى جونىندە ويلانۋىمىز كەرەك. كودەكسپەن رەتتەلەتىن ەڭبەك قاتىناستارىنا ەل تۇرعىندارىنىڭ 70 پايىزى نەمەسە 9 ميلليونداي ادام تارتىلعان. بۇگىندە ەكونوميكالىق جاعىنان بەلسەندى حالىقتىڭ سانى دا وسىنشانى قۇرايدى. قابىلدانعان كەشەندى شارالار ناتيجەسىندە جاسالعان ۇجىمدىق شارتتار سانى 9 پايىزعا ءوستى. ەڭبەك داۋلارىن شەشۋدىڭ سوتقا دەيىنگى ينستيتۋتتارى جانە كەلىسىم كوميسسيالارى دامۋدا. بىراق بىرقاتار تالقىلايتىن ماسەلەلەر دە بارشىلىق، – دەدى گ.يسيمباەۆا.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا ءوز بايانداماسىندا جاڭا ەڭبەك كودەكسى مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋ مەن حالىقتىڭ جۇمىسپەن ناتيجەلى قامتىلۋىن كەڭەيتۋ جونىندەگى العا قويعان مىندەتتەرىنە ساي قولعا الىنىپ جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى. مينيستر ت.دۇيسەنوۆا تاراپىنان بۇگىندە قابىلدانعان كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە جاسالعان ۇجىمدىق شارتتاردىڭ سانى 9 پايىزعا ءوسىپ، ەڭبەك داۋلارىن شەشۋدىڭ سوتقا دەيىنگى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتى (تاتۋلاستىرۋ جانە كەلىسىم كوميسسيالارى، مەدياتسيا) دامىپ جاتقاندىعى ايتىلدى. «ەڭبەك تاۋەكەلى كارتالارىنداعى اقپاراتتى ەسكەرە وتىرىپ، بيىلعى جىلى ەڭبەك ينسپەكتورلارى ەڭبەك كودەكسىنىڭ جاڭا نورمالارىنا سايكەس، زياندى ءارى قاۋىپتى ەڭبەك جاعدايىنداعى 149 كاسىپ­ورىندا بولدى. وسى ورايدا ايىپپۇل سانكتسيالارىنسىز ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى ستاندارتتارىن ورىنداۋ تۇرعىسىندا جۇمىس بەرۋشىلەرگە 300-گە تارتا ۇسىنىس بەردى. ونىڭ ىشىندە بۇگىندە 240-قا جۋىعى ورىندالدى. ۇشجاقتى كوميسسيانىڭ وتىرىستارىندا ەڭبەكاقى بويىنشا قارىزدارى بار 294 كاسىپورىن قارالدى. وسى جىلدىڭ 8 ايىندا 17 جۇمىسشىنىڭ الدىنداعى 2،2 ميلليارد تەڭگە ەڭبەكاقى قارىزى وتەلدى. سونىمەن قاتار جۇمىسشىلاردى بوساتۋدى جوسپارلاعان 396 كاسىپورىننىڭ 5 مىڭ قىزمەتكەرىن جۇمىستان شىعارۋ قادامىنا جول بەرىلگەن جوق. 100-دەن استام جۇمىسشىسى بار 250 كاسىپورىن ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك زاڭنامانى ءجيى بۇزاتىن تاۋەكەل توبىنا جاتقىزىلدى»، – دەدى مينيستر. ت.دۇيسەنوۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا، بيىل مەملەكەتتىك ينسپەكتورلار 539 جوسپارلى تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. ياعني، تەكسەرۋلەر سانى 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 3 ەسەدەن استام دەڭگەيگە ازايعان بولسا، ال تەكسەرۋلەر تاۋەكەل توبىنا ەنگەن كاسىپورىنداردا عانا ىسكە اسىرىلىپتى. سونداي-اق، ازاماتتاردىڭ شاعىمى بويىنشا 5 136 جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جاسالعان. «ونىڭ باسىم بولىگى جۇمىسقا الۋ مەن بوساتۋ ماسەلەلەرىن قامتىسا، 4 مىڭ كاسىپورىندا 6 مىڭنان استام زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالدى. تەكسەرىس ناتيجەسى بويىنشا 326 ميلليون تەڭگە كولەمىندەگى ايىپپۇل سانكتسيالارى سالىنىپ، 761 ءىس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جىبەرىلدى. بۇل تۇرعىدا 161 لاۋازىم يەلەرى قىزمەتىنەن بوساتىلدى»، – دەدى ت.دۇيسەنوۆا.

تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار تاراپىنان جاستار مەن جاس ماماندار ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرلەر دە ايتىلدى. ايتالىق، ەڭبەك كودەكسىنىڭ بىرنەشە باپتارىنا جاڭاشا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەندىگىن اتاپ وتكەن دەپۋتات جانات وماربەكوۆا ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ جاڭا ءتۇرىن قالىپتاستىرۋ مەن ەڭبەك زاڭناماسىن ىرىقتاندىرۋ باعىتىندا وڭتايلى شەشىمدەر قابىلدانعانىنا توقتالدى. «جاڭا ەڭبەك كودەكسى بويىنشا جۇمىس بارىسىندا، كوپتەگەن جۇمىس بەرۋشىلەر مەن قىزمەتكەرلەر باسشىلارعا ارنالعان 3 ايلىق سىناق مەرزىمىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى تۋرالى نارازىلىق ءبىلدىردى. ويتكەنى ولارعا باسقارۋشىلىق داعدىلارىن كورسەتىپ، دالەلدەۋگە جانە جۇمىستىڭ ءبارىن قابىلداپ، ءىس-قيمىل جوسپارىنا ەنۋ ءۇشىن بۇل ۋاقىت جەتكىلىكسىز. كەيبىر جاعدايلاردا، تاجىريبە بويىنشا جەتەكشى قىزمەتكەرلەر ءۇشىن وتپەلى كەزەڭ 12 ايعا دەيىن بولۋى مۇمكىن. جاڭا ەڭبەك كودەكسى جارتىلاي شەشىم ۇسىنادى. 2016 جىلدان باستاپ جۇمىس بەرۋشi باسشىلار مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى، باس بۋحگالتەرلەر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى، سونداي-اق، فيليال باسشىلارى مەن وكىلدەرى ءۇشىن سىناق مەرزىمىن 6 ايعا دەيىن بەلگىلەۋگە قۇقىق بەرىلەدى»، – دەدى ول. سونداي-اق، ەڭبەك نارىعىنداعى جاستاردىڭ ناقتى جاسى مەن ولاردىڭ پراكتيكالىق تۇرعىدا ءجيى كەزدەسەتىن قيىندىقتارى تۇرعىسىندا دەپۋتات باقتيار ماكەن مالىمدەمە جاسادى. «مىسالى، ستاتيستيكا كوميتەتى 15 پەن 28 جاس ارالىعىن جاستارعا جاتقىزسا، «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭدا بۇل 14-29 جاس ارالىعى دەپ كورسەتىلگەن. جاستاردىڭ جاسىن وسى زاڭعا سايكەس اتاۋدى دۇرىس دەپ سانايمىن. سول سياقتى ەلىمىزدە وقۋدىڭ سوڭعى جىلىنداعى جوو ستۋدەنتتەرى ءۇشىن پراكتيكالىق ءىس-تاجىريبەدەن ءوتۋ كوپ جاعدايدا، تەك رەسمي سيپاتتا عانا جۇرگىزىلەدى. بۇل باعىتتا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» شەڭبەرىندە «جاستار پراكتيكاسى» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ەسكەرسەك، ايتىلعان جوبالارعا باقىلاۋ جاسايتىن بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ورگان قاجەتتىگى تۋىنداۋدا»، – دەدى ب.ماكەن. بۇل تاقىرىپتى وربىتكەن دەپۋتات ب.­­سماعۇل حالىقتان تۇسەتىن ارىز-شاعىمدارعا سۇيەنە وتىرىپ، مينيستر ت.دۇيسەنوۆاعا سۇراق قويدى. حالىق قالاۋلىسىنىڭ ايتۋىنشا، بۇرىنعى كودەكسپەن سالىستىرعاندا، ەندى جەكە جانە ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ ءتارتىبى ايتارلىقتاي وزگەردى. قازىرگى كەزدە داۋلاسۋشى تاراپتارعا سوتقا جۇگىنگەنگە دەيىن الدىن الا ەرىكتى تۇردە بىتىمگە كەلۋ تالابى قويىلادى. «تيىسىنشە، ءاربىر داۋ تۋعان كاسىپورىندا كەلىسىم كوميسسياسى قۇرىلۋعا ءتيىس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ەگەر وسىنداي كوميسسيادا الدىن الا قارالماسا، ەڭبەك داۋى جىلدام سوتقا دەيىن جەتە المايدى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سەنسەك، سوتتارعا جۇگىنۋ سانى ازايۋدا. اتاپ ايتقاندا، ەگەر 2015 جىلعا دەيىن سوتتارعا شاعىم تۇسىرۋلەر سانىنىڭ وسكەنى بايقالسا، ال 2016 جىلى بۇل كورسەتكىش بىردەن 200 شاعىمعا كەمىپ كەتكەن. ازىرگە كەلىسىم كوميسسيالارىنىڭ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى قورىتىندى جاساۋ قيىن، سەبەبى بىزگە سالالار مەن وڭىرلەر بولىنىسىندە ولاردىڭ سانى بويىنشا مالىمەتتەر ۇسىنىلعان جوق»، – دەدى باقىتبەك سماعۇل. وسىعان بايلانىستى ول ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىنەن وسى كەلىسىم كوميسسيالارىنىڭ ناقتى سانى مەن ولاردىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى دەرەكتەر سۇراتتى. بىراق ونداي دەرەكتەر جاۋاپتى ۆەدومستۆودا جوق بولىپ شىقتى.

– جۇمىس بەرۋشى كەلىسىم كوميسسيالارى تۋرالى اقپاراتتى ۋاكىلەتتى ورگانعا بەرۋى مىندەتتەلمەگەن. ونىڭ ءوز سەبەپتەرى بار. ويتكەنى ەلدە 200 مىڭنان استام ءارتۇرلى مەكەمەلەر، ۇيىمدار، كومپانيالار جۇمىس جاسايدى. بىراق ءبىز ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۇرعىسىنان قاراۋىمىز كەرەك. ەگەر دە ازامات جۇمىس بەرۋشىنىڭ شەشىمىنە كەلىسپەيتىن بولسا، وندا جۇمىس بەرۋشىگە شاعىم تۇسىرەدى: وندا «مەن ءسىزدىڭ مىنا شەشىمىڭىزگە كەلىسپەيمىن!» دەيدى. شاعىمحات تۇسكەننەن كەيىنگى 15 كۇن ىشىندە جۇمىس بەرۋشى وعان جاۋاپ بەرۋى كەرەك. كەلىسىم كوميسسياسى قۇرىلماعان بولسا، وسى كۇندەر ۇدەرىندە قۇرىلۋى قاجەت، – دەدى مينيستر ت.دۇيسەنوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا، ەگەر 15 كۇن ىشىندە ازامات ءوز شاعىمحاتىنا ەشقانداي جاۋاپ الا الماسا، ول «كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ شەشىمىن كۇتپەي، بىردەن سوتقا جۇگىنۋگە قۇقىلى».

 

 

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button