Ғылым мен ақыл-ойды діни қағидалардан жоғары қоятын адамдардың сиқырға, елестерге және тылсым күштерге сенуге бейім болуы мүмкін екені анықталды. АҚШ ғалымдарының жаңа зерттеуі ғылыми дүниетаным мен мистикалық наным-сенімдердің бір-біріне міндетті түрде қайшы келмейтінін көрсетті, деп хабарлайды turkystan.kz.
Social Forces ғылыми журналында жарияланған зерттеуді Бэйлор университетінің әлеуметтанушысы Пол Фрёзе, Карсон–Ньюман университетінің зерттеушісі Исайя Кинг және Америка университетінің ғалымы Жуйцянь Ли жүргізген. Олар 2025 жылы АҚШ-та ұйымдастырылған ұлттық сауалнамаға қатысқан 1812 адамның жауаптарын талдаған. Oxford Academic
Зерттеушілер адамдардың ғылымға, діни қағидаларға және табиғаттан тыс құбылыстарға көзқарасын салыстырған. Сауалнамада елестердің бар екеніне сену, қарғыс, болашақты болжау, өлген адамдармен байланысу және түрлі ырымдарға қатысты сұрақтар қойылған.
Нәтижесінде қызық заңдылық байқалған. Ғылым мен рационалды ойлауды жоғары бағалайтын адамдар дәстүрлі діни ғажайыптарға сирек сенгенімен, олардың арасында сиқыр мен тылсым күштердің бар екенін мойындайтындар да кездескен.
Әсіресе бұл құбылыс Құдайға сенетін, бірақ діни ұйымдардың қағидаларын толық ұстанбайтын адамдар арасында айқын көрінген. Мәселен, Құдайға сенетін әрі ғылыми дүниетанымды қолдайтындардың 40%-ы сиқырға сенуге бейім болса, ғылыми рационализмді қолдамайтын діндарлар арасында бұл көрсеткіш 19% болған.
Ал діни рәсімдерге қатысатын адамдардың арасында тиісті көрсеткіштер 28% және 19%-ды құраған. Керісінше, Құдайға сенбейтін немесе діни рәсімдерге мүлде қатыспайтын адамдар арасында ғылыми рационализм мен сиқырға сену арасындағы мұндай байланыс байқалмаған. Phys.org
Ғалымдардың түсіндіруінше, мұның себебі қоғамдағы діннің рөлінің өзгеруімен байланысты болуы мүмкін. Бұрын адамдар табиғаттан тыс құбылыстарды көбіне діни ілімдер арқылы түсіндірсе, қазір олардың бір бөлігі мұндай сенімдерді өз бетінше қалыптастырады.
Зерттеушілер дін мен сиқырдың айырмашылығына да назар аударған. Дәстүрлі дінде әлемдегі құбылыстар Құдайдың немесе құдайлардың еркімен түсіндірілсе, сиқырға сенетін адамдар табиғаттан тыс күштерге белгілі бір әрекеттер арқылы ықпал етуге болады деп есептейді.
Ғалымдардың пікірінше, діни ұйымдардың ықпалы әлсіреген сайын адамдардың тылсым дүниеге деген қызығушылығы міндетті түрде жойылмайды. Керісінше, ол астрология, таро карталары, бал ашу және басқа да жеке наным-сенімдер түрінде сақталуы мүмкін.
Алайда зерттеу ғылымға сену адамның сиқырға сенуіне себеп болады дегенді білдірмейді. Ғалымдар екі құбылыстың арасындағы статистикалық байланысты ғана анықтаған. Оның нақты себептерін түсіну үшін қосымша зерттеулер қажет.
Зерттеудің негізгі тұжырымы – қоғамның діннен алшақтауы адамдардың тылсым дүниеге деген сенімін толық жоймайды. Кей жағдайда дәстүрлі діни түсініктердің орнын әр адамның жеке наным-сенімдері басады.
