Жүктілік кезінде дала өртінің түтінімен ластанған ауамен тыныстау құрсақтағы балада аутизм пайда болуына әсер етуі мүмкін. Әсіресе жүктіліктің екінші және үшінші триместрінде түтіннің әсеріне ұшырау мен аутизм арасындағы байланыс күштірек байқалған. Мұндай қорытындыға АҚШ ғалымдары келді. Зерттеу нәтижелері JAMA Pediatrics журналында жарияланды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеушілер 900 мыңға жуық ана мен баланың медициналық деректерін талдап, балалардың денсаулығын орта есеппен 6,3 жыл бойы бақылаған. Нәтижесінде жүктілік кезеңінде орман өрті түтінінен таралатын ұсақ бөлшектердің ауадағы орташа мөлшері әр текше метрге 0,75 микрограммға артқан сайын балаға аутизм диагнозы қойылу ықтималдығы 30 пайызға жоғары болатыны анықталған.
Ратгерс университетінің эпидемиологы, зерттеудің жетекші авторы Стефания Папатеодорудың айтуынша, ана құрсағында жатқан кезде баланың миы қарқынды дамиды. Жүйке жасушалары қалыптасып, олардың арасында жаңа байланыстар түзіледі. Сондықтан осы кезеңдегі қоршаған ортаның зиянды әсері мидың дамуына ықпал етуі мүмкін.
Орман өртенгенде ауаға көзге көрінбейтін ұсақ бөлшектер, газдар және түрлі химиялық қосылыстар таралады. Әсіресе өрт пластик, электроника мен бояу сияқты материалдарды шарпыса, түтіннің құрамына улы заттар қосылады. Ауадағы өте ұсақ бөлшектер өкпенің тереңіне өтіп, ағзада қабыну үдерістерін қоздыруы мүмкін. Ғалымдар мұны құрсақтағы баланың дамуына әсер етуі ықтимал механизмдердің бірі деп қарастырады.
Мәселенің тағы бір күрделі тұсы – өрт түтіні тек жалын шарпыған аумақпен шектелмейді. Жел оны алыс қашықтыққа таратады. Тіпті көзге түтін байқалмаған күннің өзінде ауада зиянды бөлшектер сақталуы мүмкін.
Дегенмен зерттеу орман өртінің түтіні аутизмді тікелей тудыратынын дәлелдемейді. Ғалымдар тек ауа ластануы мен аутизм диагнозының жиілігі арасындағы статистикалық байланысты анықтаған. Аутизмнің қалыптасуына тұқымқуалаушылық және басқа да биологиялық, қоршаған орта факторлары ықпал етуі мүмкін.
Зерттеу авторлары жүктілік кезінде ауа сапасына ерекше көңіл бөлу қажет екенін атап өтеді. Өрт маусымында ауа сапасы туралы ескертулерді қадағалау, үйге түтін кірмеуін қамтамасыз ету және ластанған ауамен тыныстауды барынша шектеу ана мен баланың денсаулығын қорғауға көмектеседі.
