Ақылды адамдар қоғамда неге көбірек құрметке ие болады? Ғалымдардың жаңа зерттеуі бұл сұраққа күтпеген жауап берді. Адамның беделін арттыратын басты фактор оның қаншалықты зерек екені емес, сол қабілетін өзгелердің игілігіне қаншалықты пайдалана алатыны болуы мүмкін, деп хабарлайды turkystan.kz.
Evolution and Human Behavior ғылыми журналында жарияланған зерттеу ақыл-ой қабілеті, мәселелерді шешу дағдысы және әлеуметтік бедел арасындағы байланысты қарастырған. Ғалымдар интеллект адамның қоғамдағы орнын тікелей айқындамайтынын, оның әсері көбіне ортақ мәселелерді шешуге қосқан үлесі арқылы көрінетінін анықтады. PsyPost - Psychology News
Норвегиялық зерттеушілер жүргізген тәжірибеге 175 университет студенті қатысқан. Алдымен олардың логикалық ойлау, заңдылықтарды анықтау және кеңістіктік елестету қабілеттері тексерілген. Кейін қатысушылар жұптарға бөлініп, ортақ міндетті шешуге тиіс болған.
Оларға қысқа азық жинауға дайындалып жатқан ежелгі тайпаның жағдайы ұсынылған. Қатысушылар азық қорын барынша көбейтіп, тайпа мүшелерінің шаршауын азайтатын тиімді жоспар құруы керек еді. Әрқайсысы өз шешімін дайындап, кейін жұбына түсіндірген. Соңында олар бір-бірінің ақыл-ой қабілетін, көшбасшылық қасиетін және қаншалықты құрметке лайық екенін бағалаған.
Нәтижесінде интеллект тестінен жоғары ұпай жинаған студенттердің тапсырманы жақсырақ орындағаны белгілі болды. Ал тиімді шешім ұсынған қатысушылар өз жұбынан көбірек құрмет пен жоғары баға алған.
Бір қызығы, ғалымдар тапсырманы орындау сапасын есепке алғаннан кейін интеллект деңгейі мен әлеуметтік бедел арасындағы тікелей байланыстың өте әлсіз екенін байқаған.
«Адамдар біреуді ақылды болғаны үшін ғана құрметтемейтін сияқты. Олар ақыл-ой қабілетінің топқа қандай пайда әкелетініне мән береді», – деп түсіндірді зерттеу жетекшісі Джонатан Эгеланд. PsyPost - Psychology News
Бұл жаңалық адам интеллектінің эволюциясына қатысты маңызды сұраққа да жауап іздеуге мүмкіндік береді. Соңғы екі-үш миллион жылда адам миының көлемі шамамен үш есе ұлғайған. Алайда оның неліктен осыншалықты күрделі дамығаны әлі күнге дейін ғылыми пікірталас тудырып келеді.
Зерттеушілердің болжамынша, адамзат тарихында ақыл-ой қабілеті тек жеке адамның тіршілік етуіне ғана емес, топтың бірлесіп әрекет етуіне де көмектескен. Ортақ қиындықтарды шешіп, өзгелерге пайдалы кеңес бере алған адамдар қоғамда көбірек құрметке ие болған. Мұндай әлеуметтік артықшылық интеллектінің эволюциялық дамуына ықпал еткен болуы мүмкін.
Дегенмен ғалымдар бұл тәжірибе интеллектінің эволюциялық қалыптасу себебін түпкілікті дәлелдемейтінін ескертеді. Зерттеу тек норвегиялық студенттер арасында, қысқа мерзімді қарым-қатынас жағдайында жүргізілген. Ал шынайы өмірде адамның беделіне оның мінезі, қарым-қатынас дағдысы, тәжірибесі және басқа да қасиеттері әсер етеді.
Соған қарамастан зерттеу маңызды тұжырым ұсынады: қоғамда құрметке ие болу үшін ақылды болу ғана жеткіліксіз, сол ақылды өзгелерге пайда әкелетін іске жұмсай білу де маңызды.
