Жасанды интеллект қауіпсіздігі енді жекелеген технологиялық компаниялардың ғана емес, мемлекеттердің де күн тәртібіндегі мәселеге айналды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев AI-ды қауіпсіз дамыту қағидаттарын халықаралық деңгейде талқылауды ұсынды. Жасанды интеллектінің күтпеген әрекеттері оны бақылау мен қауіпсіздік мәселесін жаңа деңгейге шығарды. ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ Саяси зерттеулер бөлімінің бас сарапшысы Әйгерім Абдрашитова бұл бағытта ішкі мониторинг, тәуелсіз аудит және халықаралық деңгейдегі ортақ қағидаттардың маңызын атап өтті, деп хабарлайды turkystan.kz.
«Біз жасанды интеллектінің қарқынды әрі көп жағдайда жеткілікті деңгейде бақыланбайтын даму кезеңінен оны жасау мен пайдалану ережелерін қалыптастыру кезеңіне өту жолындамыз. Жақында ғана жасанды интеллектінің адам бақылауынан шығу сценарийлері негізінен ғылыми фантастика сюжеттері ретінде қабылданатын. Алайда биыл жазда бұл талқылауға нақты негіздер пайда болды. OpenAI моделін ішкі сынақтан өткізу кезінде интернетке қолжетімділік шектеулерін айналып өтіп, компания инфрақұрылымының және Hugging Face платформасының кейбір бөліктеріне қауіп төндірді. Reuters жариялаған тергеу нәтижелеріне сәйкес, оқиғаға шамамен 700 агент қатысқан, олардың көпшілігі өз әрекеттерінің іздерін жасыруға тырысқан.
Әрине, бұл барлық жасанды интеллект жүйелері бақылаудан шығады дегенді білдірмейді. Сынақтар арнайы жағдайларда, қорғаныс тетіктері әлсіретілген кезде жүргізілді. Алайда олар әзірлеушілердің өздері де модельдердің алдын ала болжанбаған мінез-құлқына тап болуы мүмкін екенін көрсетті.
Мұндай жүйелер әртүрлі елдерде қолданылатындықтан, олармен байланысты тәуекелдер ұлттық шекаралардан асып, қауіпсіздік мәселелерінде халықаралық ынтымақтастықты талап етеді. Өйткені жеке мәліметтер, коммерциялық ақпарат немесе мемлекеттік ресурстар қауіпке ұшырауы мүмкін. Ал мұндай әрекеттер үшін жауапкершілік алдын ала айқындалуы тиіс, себебі құқық бұзушылықтың салдарын жою оның алдын алуға қарағанда әлдеқайда қиын», – дейді маман.
Әйгерім Абдрашитованың пікірінше, дәл осы тұрғыда Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың AI & Digital Bridge-2026 форумында айтқан ұстанымы маңызды. Мемлекет басшысы АҚШ Президенті Дональд Трамптың бастамасымен жетекші америкалық технологиялық компаниялар қол қойған озық жасанды интеллект жүйелерінің қауіпсіздігі туралы келісімді қолдады. Ол мұқият талқылаудан кейін бұл тәсілді жаһандық деңгейдегі ықтимал модель ретінде қарастыруды ұсынды.
«Келісімнің өзі ішкі мониторингті, тәуелсіз сыртқы тексеруді және директорлар кеңесі деңгейіндегі қадағалауды қарастырады. Құжат ерікті сипатта және заңдық тұрғыдан міндетті талаптар мен санкцияларды белгілемейді. Оның нәтижелілігі міндеттемелердің орындалуы мен тексерулердің сапасына байланысты болады. Алайда саланың ірі қатысушыларының нақты рәсімдерді келісуі одан әрі реттеуге негіз қалыптастырады.
Бұл бастаманы қолдау компанияларды жаңа өнімдерді тезірек шығаруға итермелейтін бәсекелестік жағдайында маңызды. Бақылаудың ортақ қағидаттары болашақта технологиялық артықшылыққа қол жеткізу үшін қауіпсіздіктің екінші орынға ығыстырылу қаупін азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге Қ.Қ. Тоқаевтың талқылауды халықаралық деңгейге кеңейту туралы ұсынысы жасанды интеллектінің трансшекаралық сипатын ескереді. Тәжірибе көрсеткендей, оны қолданудың салдары әзірлеуші елдің шекарасынан әлдеқайда тыс жерлерде пайда болады, ал ұлттық органдардың пайдаланылатын жүйенің қаншалықты қауіпсіз жасалғанын тексеру мүмкіндігі көбіне шектеулі», – дейді ол.
Қазақстан үшін бұл талқылау цифрлық трансформацияға деген сеніммен тікелей байланысты. 2025 жылы өткізілген сарапшылық фокус-топтардың нәтижелеріне негізделген «Ағымдағы саясат институтының» (Institute of Current Politics) талдаулық есебінде жұртшылықтың жасанды интеллектке қатысты екіұдай көзқарасы атап өтіледі. Оның мүмкіндіктеріне деген қызығушылық сақтықпен ұштасады.
«Бұл технологиялар күнделікті өмірге кеңінен енгізілген сайын, адамдар олардың сенімділігіне қатысты нақты кепілдіктерді талап етеді. Күнделікті өмірде біз өз деректеріміздің қалай пайдаланылатынын және жасанды интеллект қолданылған шешім қате болып шықса, қайда жүгінуге болатынын білуіміз маңызды. Бұл әсіресе дербес деректерге, медицинаға, қаржыға, мемлекеттік қызметтерге және сайлау процестеріне қатысты, өйткені мұндағы қателер немесе манипуляциялар адам құқықтары мен институттарға деген сенімге әсер етуі мүмкін. Осының бәрін ескере отырып, біз ел ішінде бұл мәселені реттеуді алғашқылардың бірі болып бастадық. Мысалы, жаңа Конституцияда цифрлық технологияларды пайдалану кезіндегі дербес деректерді қорғауды бекіттік, Цифрлық кодекс пен жасанды интеллект туралы заң қабылдадық. Енді Қазақстан халықаралық ережелерді қалыптастыруға қатысуға дайын екенін көрсетіп отыр. Алғашқылардың қатарында болу стандарттарды басқа қатысушылар қалыптастырып қойғанға дейін өз қажеттіліктерімізді ескеруге мүмкіндік береді. Мемлекет басшысы тезисінің маңызы да осында деп ойлаймын. Халықаралық ынтымақтастық технологиялар алмасуын оларды қолдану жауапкершілігін келісумен қатар алып жүруі тиіс. Қазақстан жасанды интеллектті неғұрлым белсенді енгізсе, азаматтардың қауіпсіздігі мен технологиялық дамудың тұрақтылығын айқындайтын ережелерді қалыптастыруға оның қатысуы соғұрлым маңызды бола түседі», – дейді маман.
