Кітап оқуға небәрі бес минут бөлу де күйзеліс деңгейін төмендетіп, зейінді қысқа мерзімге жақсартуы мүмкін. Зерттеушілер көркем әдебиетті бірнеше минут оқығаннан кейін адамның физиологиялық күйі мен концентрациясында өзгеріс байқалғанын анықтады, деп хабарлайды turkystan.kz.
The Queen’s Reading Room ұйымының тапсырысымен жүргізілген зерттеуде ғалымдар қатысушылардың ми белсенділігі мен тері өткізгіштігін арнайы құрылғылар арқылы бақылаған. Алдымен олар күнделікті күйзелісті имитациялайтын тапсырмаларды орындаған, содан кейін бес минут көркем шығарма оқып, қайта тексеруден өткен.
Нәтижесінде бес минуттық оқудан кейін күйзеліске байланысты көрсеткіштер шамамен 19–20%-ға төмендеген. Ал зейін мен назарды шоғырландыру көрсеткіші 11%-ға дейін жақсарған. Зерттеушілердің мәліметінше, көркем әдебиет оқу адамдардың кейінгі күрделі тапсырмаларға да жақсырақ бейімделуіне ықпал еткен.
Мұның бір себебі кітап оқу кезінде адамның назары көптеген сыртқы тітіркендіргіштен бір ғана әрекетке ауысуымен байланысты болуы мүмкін. Оқырман оқиғаның желісін бақылап, кейіпкерлерді есте сақтап, олардың әрекеті мен өзара байланысын түсінуге тырысады. Осы кезде телефондағы хабарламалар, жұмыс мәселелері мен басқа ақпарат ағынынан уақытша үзіліс пайда болады.
Әсіресе көркем әдебиет оқудың өзіндік ерекшелігі бар. Ол оқырманнан кейіпкерлердің сезімін, мақсатын және қарым-қатынасын түсінуді талап етеді. Бұған дейінгі зерттеулер тұрақты кітап оқуды эмпатияның жоғары болуы, жалғыздық сезімінің төмендеуі және психологиялық әл-ауқаттың жақсаруымен байланыстырған.
Кітаптың пайдасы қысқа мерзімді әсермен шектелмеуі мүмкін. 2026 жылы Кембридж университетінің ғалымдары жариялаған ғылыми шолуда бала кезден кітапты қызығушылықпен оқу жақсы есте сақтау, зейін және атқарушы функциялармен байланысты екені айтылған. Ал егде жаста кітап оқу секілді миды белсенді ұстайтын әрекеттер когнитивтік қабілеттің баяуырақ төмендеуімен және деменция қаупінің аз болуымен байланысты болған.
Мысалы, 55 жастан асқан 5,4 мыңнан астам адамды бес жыл бақылаған зерттеуде кітап оқу және басқа интеллектуалдық әрекеттермен жиі айналысатындарда когнитивтік бұзылыстар сирек байқалған. Тағы бір зерттеуде кітап, газет және журнал оқу Альцгеймер ауруының даму қаупінің 33%-ға төмен болуымен байланысты болған.
Дегенмен бес минут кітап оқу мазасыздықты немесе депрессияны емдейді, не деменциядан қорғайды деп айтуға болмайды. Бес минуттық зерттеу қысқа мерзімді физиологиялық реакцияны ғана көрсетеді, ал ұзақмерзімді зерттеулердің көбі себеп-салдарды емес, статистикалық байланысты анықтаған.
Сондықтан кітап оқудың ең қарапайым пайдасы – күнделікті ақпарат ағынынан үзіліс жасап, назарды бір нәрсеге шоғырландыруға мүмкіндік беруі. Ал бес минуттан бастау әдет қалыптастыруды жеңілдетеді: уақыт өте бұл бес минут 10, 20 немесе 30 минуттық тұрақты оқуға айналуы мүмкін.
