Ас үйдегі газ плитасын электрлі үлгіге ауыстыру үй ішіндегі ауаның ластануын азайтып, астмасы нашар бақыланатын адамдардың жағдайын жақсартуы мүмкін. АҚШ-та жүргізілген зерттеуде плитаны ауыстырғаннан кейін қатысушылардың тыныс алуы жеңілдеп, жедел медициналық көмекке жүгіну жағдайлары сиреген, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеу нәтижелері 2026 жылғы 3 шілдеде The Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice журналында жарияланды. Оны MetroHealth медициналық жүйесі, Кейс Вестерн Резерв университеті және Кливленд клиникасының мамандары жүргізген.
Зерттеуге астмасы жеткілікті деңгейде бақыланбай жүрген 85 адам қатысқан. Ғалымдар олардың үйлеріндегі табиғи газбен жұмыс істейтін плиталарды электрлі индукциялық плиталарға ауыстырды. Қатысушылардың жағдайы плита ауыстырылғанға дейін және одан кейінгі екі-үш ай ішінде бағаланды.
Табиғи газ жанған кезде азот диоксиді бөлінеді. Бұл газ тыныс жолдарын тітіркендіріп, демікпе белгілерін күшейтуі мүмкін. Әсіресе ас үйі шағын, желдеткіші нашар үйлерде ластаушы заттардың мөлшері жоғары болуы ықтимал.
Плита ауыстырылғанға дейін үйлердегі азот диоксидінің орташа мөлшері 21 бөлік/миллиард болған. Электр плитасы орнатылғаннан кейін бұл көрсеткіш 6,3 бөлік/миллиардқа дейін төмендеген. Яғни үй ішіндегі азот диоксидінің мөлшері шамамен 70 пайызға азайған.
Қатысушылардың астма жағдайы арнайы сауалнама арқылы өлшенді. Бұл көрсеткіште ұпай неғұрлым жоғары болса, демікпенің бақылауы соғұрлым нашар саналады. Зерттеу басында орташа көрсеткіш 2,6 ұпай болса, электр плитасына ауысқаннан кейін 1,5 ұпайға дейін төмендеген. Жалпы өзгеріс 1,1 ұпайды құрады.
Астманы бағалау шкаласында 0,5 ұпайлық өзгерістің өзі науқас үшін елеулі жақсару деп есептеледі. Зерттеудегі көрсеткіш бұдан екі есе жоғары болды. Осыған сүйенген авторлар плитаны ауыстырғаннан кейінгі жақсару кейбір ингаляциялық дәрілер зерттелген сынақтардағы орташа нәтижемен шамалас немесе одан жоғары болғанын атап өткен.
Алайда электр плитасын астмаға қарсы дәрімен теңестіруге болмайды. Зерттеушілер қатысушыларды дәрі қабылдайтын және қабылдамайтын топтарға бөліп, екі әдісті тікелей салыстырған жоқ. Сондықтан «электр плитасы дәрінің орнын басады» деген қорытынды жасауға негіз жоқ.
Плита ауыстырылғанға дейінгі төрт аптада 85 қатысушының оны астмаға байланысты жедел жәрдем бөліміне барған немесе ауруханаға түскен. Зерттеудің кейінгі кезеңінде мұндай жағдай үш адамда ғана тіркелген. Бұл салыстырмалы есеппен шамамен 70 пайыздық төмендеуге сәйкес келеді.
Қатысушылар жұмысқа немесе сабаққа бара алмай қалған күндердің де азайғанын хабарлаған. Сонымен қатар тыныстың тарылуы, сырыл, түнде ояну, күнделікті әрекетті шектеу және жедел әсер ететін ингаляторды пайдалану көрсеткіштері жақсарған.
Бұл нәтижелер газ плитасы барлық астма ұстамасының негізгі себебі екенін білдірмейді. Демікпені темекі түтіні, шаң кенелері, зең, өсімдік тозаңы, жануар жүні, вирустық инфекциялар мен сыртқы ауаның ластануы да қоздыруы мүмкін. Плитаны ауыстыру осы қауіптердің арасындағы бір ғана әсерді азайтады.
Зерттеуде электр плитасына ауыспаған бақылау тобы болған жоқ. Барлық қатысушыға бірдей өзгеріс жасалып, олардың кейінгі жағдайы бұрынғы көрсеткішімен салыстырылды. Сондықтан анықталған жақсарудың барлығы тек плитаны ауыстырудан болды деп кесіп айту қиын.
Мысалы, нәтижеге маусымдық өзгерістер, дәріні дұрыс қабылдау, үйді жиі желдету немесе қатысушылардың зерттеу кезінде денсаулығына көбірек көңіл бөлуі ықпал етуі мүмкін. Зерттеушілер өкпе қызметін арнайы құралмен тікелей өлшемеген. Бақылау мерзімі де небәрі екі-үш аймен шектелген. Авторлар нәтижені растау үшін бақылау тобы бар, қатысушылары көп және ұзақ мерзімді клиникалық сынақ қажет екенін атап өтті.
Жаңа сынақтың ClinicalTrials.gov порталындағы сипаттамасында алғашқы зерттеу бір топпен ғана жүргізілгендіктен, себеп-салдар туралы нақты қорытынды жасауға мүмкіндік бермейтіні көрсетілген. Ғалымдар келесі кезеңде газ плитасын пайдалануды жалғастыратын бақылау тобын қосып, тыныс алу қызметін де өлшеуді жоспарлап отыр.
Индукциялық плита орнату үшін кейбір үйлерде жаңа электр желісі, қуатты розетка немесе электр қалқанын жаңарту қажет болуы мүмкін. Зерттеу үйлеріндегі плита мен электр жүйесін ауыстыруға кеткен орташа шығын шамамен 10 мың долларға жеткен. Шығынның басым бөлігі ескі үйлердегі электр желісін жаңартумен байланысты болған.
Бұл аз қамтылған отбасылар үшін елеулі кедергі болуы мүмкін. Зерттеу авторлары жедел жәрдем мен аурухана шығындарының ықтимал азаюын ескере отырып, астмасы нашар бақыланатын адамдарға плитаны ауыстыруды мемлекет немесе сақтандыру ұйымдары субсидиялау мәселесін қарастыруға болады деп есептейді.
Жоба бастапқыда Кливленд маңындағы астмасы бар адам тұратын 1 200 үйді қамтуға арналған. АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі газ плиталарын ауыстыруға, желдету жүйесін жақсартуға және қажетті электр желісін орнатуға 17 миллион доллардан астам грант бөлген.
Зерттеудің негізгі қорытындысы электр плитасы астманы емдейді дегенге келмейді. Ол үй ішіндегі тыныс жолдарын тітіркендіретін заттардың бірін азайтуға көмектесетін қосымша шара болуы мүмкін.
Астмасы бар адам дәрігер тағайындаған ингаляторлар мен басқа дәрілерді өз бетінше тоқтатпауы керек. Үйдегі газ плитасын ауыстыру мүмкін болмаса, тамақ әзірлегенде сыртқа ауа шығаратын сорғышты пайдалану, терезені ашу және балаларды ас үйден алысырақ ұстау ластаушы заттардың әсерін азайтуы мүмкін.
Зерттеу газ плитасын электрлі үлгіге ауыстырғаннан кейін астма белгілері мен үйдегі азот диоксидінің мөлшері қатар азайғанын көрсетті. Бірақ бұл нәтиже расталуы үшін ауқымды әрі бақылау тобы бар зерттеу қажет. Әзірге плитаны ауыстыруды дәрінің баламасы емес, астманы қоздыратын үй ішіндегі әсерді төмендетудің ықтимал тәсілі ретінде қарастырған дұрыс.
