Телефондағы күнтізбе, оятқыш және түрлі хабарламалар маңызды кездесуді, дәрі қабылдауды немесе тапсырманы уақытында орындауға көмектеседі. Алайда жаңа зерттеу мұндай цифрлық көмекшілерге үнемі сүйену адамның кейін тапсырманы ешқандай белгісіз өздігінен еске түсіруін қиындатуы мүмкін екенін көрсетті, деп хабарлайды turkystan.kz.
Калифорния университетінің Санта-Круз қаласындағы зерттеушілері Крейг Феллерс пен Бенджамин Сторм сыртқы еске салғыштардың болашақта орындалуы тиіс әрекеттерді есте сақтауға қалай әсер ететінін зерттеген. Ғылыми жұмыс Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition журналында жарияланды.
Психологияда белгілі бір істі кейін орындауды есте сақтау «проспективті жад» деп аталады. Мысалы, жұмыстан шыққан кезде дүкенге кіру, кешке біреуге телефон шалу немесе белгіленген уақытта дәрі қабылдау осы жад түріне жатады.
Зерттеушілер екі онлайн тәжірибе жүргізген. Алғашқы тәжірибенің қорытынды талдауына 108 студенттің дерегі енгізілсе, екіншісіне 280 адам қатысқан. Оларға экранда көрсетілген сөздермен жұмыс істей отырып, қатарынан екі қосымша тапсырманы есте сақтау қажет болды. Мәселен, белгілі бір белгісі бар сөз шыққан кезде арнайы пернені басу талап етілген.
Бір жағдайда қатысушылар екі тапсырманы да өз жадында ұстаған. Екінші жағдайда олардың біреуіне экранда анық көрінетін еске салғыш беріліп, тек қалған тапсырманы өздігінен есте сақтауы қажет болған.
Күтілгендей, еске салғыш қосулы тұрған кезде қатысушылар сол тапсырманы өте жақсы орындаған. Яғни цифрлық немесе жазбаша белгі белгілі бір әрекетті дер кезінде орындауға шынымен көмектеседі. Бұл еске салғыштардың күнделікті өмірдегі пайдасын тағы бір рет көрсетеді.
Алайда ғалымдар бір міндетті сыртқы құралға тапсыру екінші міндетті есте сақтауға қосымша мүмкіндік береді деген болжамға дәлел таппаған. Басқаша айтқанда, бір тапсырманы телефонға «жүктеу» адамның қалған тапсырмаға көбірек зейін бөлуіне және оны жақсырақ есте сақтауына автоматты түрде әкелмеген. Екінші тәжірибеде еске салғыш ерекше айқын көрсетілген кезде, қатысушылардың өздері есте сақтауы тиіс екінші тапсырманы орындау көрсеткіші тіпті төмендеген.
Ең маңызды нәтиже тәжірибенің келесі кезеңінде байқалған. Зерттеушілер барлық еске салғышты алып тастағанда, бұған дейін сыртқы белгіге сүйенген қатысушылар сол тапсырманы нашар еске түсірген. Олардың нәтижесі басынан бастап тек өз жадына сенген адамдардың көрсеткішінен де төмен болған.
Ғалымдардың пікірінше, мәселе еске салғыштың жоғалуында ғана емес. Адам тапсырманы сыртқы құралға тапсырған кезде оны мұқият есте сақтауға, ойша қайталауға және қажетті белгімен байланыстыруға азырақ күш жұмсауы мүмкін. Соның салдарынан кейін сол әрекетті өздігінен еске түсіруге көмектесетін ішкі байланыстар толық қалыптаспайды.
Бұл құбылыс «когнитивті жүктемені сыртқа шығару» деп аталады. Адам ақпаратты толығымен есте сақтаудың орнына оны қағазға, телефонға, күнтізбеге немесе басқа құрылғыға тапсырады. Мұндай әдіс ағымдағы міндетті орындауды жеңілдеткенімен, сол ақпаратты өз бетінше есте сақтау жаттығуын азайтады.
Дегенмен «ми телефонға жазылғанның бәрін бірден өшіріп тастайды» деген түсінік дұрыс емес. Зерттеу еске салғышқа енгізілген кез келген ақпараттың міндетті түрде ұмытылатынын көрсетпейді. Ол тек адамның сыртқы белгіге сүйенуі ақпаратты ішкі жадта бекітуге жұмсалатын күшті азайтуы мүмкін екенін аңғартады.
Зерттеу авторлары еске салғыштардың күнделікті өмір үшін өте пайдалы екенін жоққа шығармайды. Әсіресе дәрі қабылдау, төлем жасау, сапарға шығу немесе маңызды кездесуге қатысу секілді ұмытылмауы тиіс істерде телефон хабарламалары қауіпсіз әрі тиімді құрал болып қала береді. Кейбір адамдарға, соның ішінде егде жастағыларға еске салғыштар күнделікті дербестігін сақтауға көмектеседі.
Жаңа жұмыстың бірнеше шектеуі де бар. Тәжірибелер интернет арқылы өткізіліп, оған негізінен студенттер қатысқан. Тапсырмалар зертханалық жағдайға бейімделген және жадтың салыстырмалы түрде қысқа мерзімдегі жұмысын ғана бағалаған. Сондықтан нәтижені адамдардың телефонды жылдар бойы пайдалануына немесе барлық жас санатына тікелей қолдануға болмайды.
Зерттеу телефондағы еске салғыштардан толық бас тарту қажет деген қорытынды жасамайды. Керісінше, оларды орынды пайдалану маңызды екенін көрсетеді. Уақытында орындалуы аса қажет міндеттерді телефонға жазып қойған жөн. Ал есте сақтау қабілетін жаттықтырғысы келген адам кейбір қарапайым тапсырманы алдымен ойша қайталап, жоспармен байланыстырып, содан кейін ғана қосымша сақтық үшін еске салғыш орната алады.
Демек, цифрлық еске салғыштар жұмысты жеңілдетеді, бірақ олар адам жадының орнын толық баспайды. Барлық ұсақ міндетті телефонға тапсыра беру уақыт өте келе өздігінен еске түсіруге қажет жаттығуды азайтуы мүмкін.
