Қазақстанның қазіргі мемлекеттік саясатында «Адал азамат» және «Еңбек адамы» ұғымдары ең басты орынға шықты. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымы бойынша, елдің нақты табысы мен дамуы күнделікті жұмысын мінсіз атқарып жүрген қарапайым мамандарға байланысты.
Ізгілік философиясына негізделген бұл ұстанымның негізгі бағыты – еңбек адамының мәртебесін көтеру. Сондықтан мемлекет өз ісінің шебері (дәнекерлеуші, құрылысшы, аспаз, инженер) болудың беделін арттыруды көздейді.
Өткен жылды Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Жұмысшы мамандықтары жылы деп жариялау арқылы қарапайым еңбек адамдарына халықтың назарын бұрып, құрметін оятты. Бұл – кәсіптік білім беруді дамытуға және қарапайым еңбек адамдарын қолдауға бағытталған нақты қадам еді.
Қоғамда тек еңбекқорлықты емес, сонымен бірге жауапкершілік пен әділдікті насихаттау қажет, себебі еңбек адамы – мемлекеттің басты капиталы.
Қазіргі Қазақстанның ұстанымы – масылдық психологиясынан (тек мемлекеттен көмек күту) арылып, әр адамның өз әлеуетін іске асыруына жағдай жасау. «Біздің қоғамда еңбекқорлық ең басты құндылыққа айналуға тиіс. Өз ісін сапалы атқаратын кез келген маман – нағыз патриот» дейді Қазақстан Президенті.
Мемлекеттік деңгейде жыл сайын қарапайым еңбек адамдарын танытуға арналған «Еңбек жолы» байқауы өткізіледі. Онда:
«Үздік еңбек әулеті» (бір салада бірнеше ұрпақ істейтін отбасылар);
«Өндірістің үздік жас маманы»;
«Жұмысшы жастардың үздік тәлімгері» анықталады.
Қазақстанның қазіргі бағыты – «Әділетті Қазақстан» құру. Ал әділдік дегеніміз – еңбек еткен адамның тиісті бағасын алуы, құрметке бөленуі және әлеуметтік жағынан қорғалуы.
Еңбек адамдарын қолдаудың нақты тетіктеріне, әсіресе, жұмысшы мамандықтарына арналған гранттар мен зиянды еңбек жағдайларындағы төлемдерге тоқталайық. 2024-2026 жылдар аралығында бұл бағытта үлкен өзгерістер енгізілді.
Тегін кәсіптік білім және гранттар негізінде мемлекет «баршаға арналған тегін кәсіптік білім» бағдарламасын кеңейтті. Қазір колледждерде сұранысқа ие жұмысшы мамандықтары (дәнекерлеуші, автомеханик, инженер, құрылысшы, IT-маман) бойынша білім алу толықтай тегін. Студенттерге ай сайынғы шәкіртақы төленеді, сонымен қатар олар ыстық тамақпен және жатақханамен қамтамасыз етіледі.
Өз ісін бастағысы келетін қарапайым еңбек адамдары мен жастар үшін 400 АЕК (айлық есептік көрсеткіш) көлемінде қайтарымсыз гранттар (бизнес-бастау) қарастырылған.
2024 жылдан бастап Қазақстанда ауыр жұмыста істейтін адамдар үшін тарихи маңызы бар жаңа төлем түрі енгізілді. Оны шахтерлер, металлургтер және басқа да денсаулыққа зиянды өндірістерде кемінде 7 жыл жұмыс істеген азаматтар алады. Бұл адамдар 55 жасқа толғанда және міндетті зейнетақы жарналары төленген жағдайда жұмыстан шығып, арнайы төлем ала алады. Бұл қаражат төрт жерден құралады: республикалық бюджет, сақтандыру компаниялары, жұмыс берушінің жарнасы және БЖЗҚ-дағы жинақтар.
«Еңбек» мемлекеттік бағдарламасының артықшылықтарына келсек, қарапайым жұмысшылар мен жұмыссыздар үшін өндірістегі қауіпсіздік – басты басымдық. Мемлекет жұмыс берушілерден тек жұмыс нәтижесін емес, адам өмірінің қауіпсіздігін бірінші орынға қоюды талап етеді.
Сонымен бірге Еңбек инспекцияларының өкілеттігі күшейтілді. Цифрлық еңбек шарттары енгізілді (қағазбастылықты азайту және жұмысшының құқығын заңды қорғау үшін).
Тұжыра айтқанда, Президент Жолдауында айтылғандай, «Еңбек адамының құқығы бұзылмауы керек, ал оның табысы лайықты өмір сүруге жеткілікті болуға тиіс».
Кейінгі жылдары мемлекеттік наградалар мұғалімдерге, дәрігерлерге, шахтерлерге және ауыл шаруашылығы қызметкерлеріне беріле бастады. Бұл қарапайым еңбек адамдарының еңбегін бағалау һәм құрметтеудің көрінісі болса керек.
