Руслан Асаубаев,
ҚСЗИ-дің Солтүстік Қазақстан облысындағы өкілі,
Өңірлермен жұмыс жөніндегі бөлімнің бас сарапшысы:
Әлеуметтік мемлекет пен әділеттілік
– Қазақстанның Конституцияда демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде танылуы – мемлекет саясатының негізі. Жеке тұлғаны, оның өмірін, құқығы мен бостандығын ең жоғары құндылық ретінде тану әлеуметтік әділеттілікті дамудың негізгі бағыты ретінде қарастырылып отыр. Бұл модельде әлеуметтік мемлекет декларативті ұғым емес, азаматтардың лайықты өмір сүру деңгейі мен тең мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге бағытталған кепілдіктердің институционалдық жүйесі.
3-бапта мемлекеттің әлеуметтік сипаты жүзеге асырылатын қағидаттар белгіленген: адам құқығы мен бостандығын құрметтеу, бірлікті нығайту, халықтың әл-ауқатын жақсарту және адами капиталды, білім беруді, ғылымды және инновацияны дамыту. Осылайша, әлеуметтік әділеттілік тек ресурстарды қайта бөлу ретінде ғана емес, сонымен қатар жеке тұлғаның толыққанды өмір сүруіне, кәсіби тұрғыда өсуіне, білім алуына жағдай жасау ретінде де көрініс табады. Мәдениетті қолдау, экологиялық жауапкершілік пен қоғамдық диалогты дамыту әділеттіліктің экономикалық өлшемін құндылықтарға негізделген.
Сонымен қатар әлеуметтік кепілдіктер еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру ережелерінде көрініс тапқан. Мемлекет қауіпсіз еңбек жағдайларына, жалақы мен әлеуметтік қорғауға кепілдік береді. Бұл ережелер – әлеуметтік теңсіздікті азайтуға бағытталған әлеуметтік қорғаудың негізгі стандарты.
Денсаулық сақтау құқығы және тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемі, сондай-ақ мемлекеттік мекемелерде міндетті және тегін орта білім беру негізгі әлеуметтік жеңілдіктерге тең бастапқы қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Осы нормалар арқылы әлеуметтік әділеттілік институционалдық сипатқа ие болады: білім беру мен денсаулық сақтауға қолжетімділік адами капитал мен тұрақты дамудың негізі ретінде қарастырылады.
Конституциясының жаңа нұсқасындағы әлеуметтік мемлекет тұжырымдамасы – негізгі әлеуметтік құқықтардың кепілдіктерін, адами капиталды дамытуды, азаматтардың басқаруға қатысуын және тәуелсіз құқықтық институттарды біріктіретін кешенді модель. Әлеуметтік әділеттілік мемлекеттік жауапкершілік, қоғамның белсенділігі мен заң үстемдігі арасындағы тепе-теңдіктің нәтижесі ретінде қарастырылады.
