گولليۆۋدتى باعىندىرعان قازاق

بەكمامبەتوۆپەن بIز ماقتانا الامىز با؟

بۇگiندە تيمۋر بەكمامبەتوۆتىڭ ەسiمiن الەم تاني باستادى. اۋەلi جەرلەسiمiز (جەرلەسiمiز دەپ ايتۋعا تولىق قۇقىلىمىز. ويتكەنi، تيمۋر بەكمامبەتوۆتىڭ 1961 جىلى اتىراۋ قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەنiن كەز كەلگەن قازاقتان سۇراساڭىز، ايتىپ بەرە الادى. — گ.ب.) تمد ەلدەرiندە جارقىراپ كورiنە باستادى. ونىڭ جارقىراپ كورiنۋiنە سەبەپكەر بولعان فيلمدەر "تۇنگi شولعىنشى" جانە "كۇندiزگi شولعىنشى". ەكiنشiسi بiرiنشiسiنiڭ زاڭدى جالعاسى بولىپ سانالاتىن "شولعىنشىلاردىڭ" كوپشiلiك اراسىندا قىزۋ پiكiر-تالاس تۋعىزعانى دا راس.

"شولعىنشىلاردىڭ" قانشالىقتى سۇمدىق فيلم بولعاندىعىن وزگەلەر ايتپاسا، سول بiر فيلمدi ءوزiم اسا قىزىعىپ تاماشالادىم دەپ ايتا المايمىن. سپەتسەففەكتiسi كوپ، سول ارقىلى قيالعا كەلمەيتiن دۇنيەلەردi فيلمگە تىقپالاپ، كومپيۋتەرلiك جاڭا تەحنولوگيانى كينووندiرiسiنە باتىل ەنگiزiپ، جاڭا دۇنيەنi جاساعىسى كەلگەنi بولماسا، كەرەمەت جاڭالىقتى كوردiك دەپ ايتا المايسىڭ. كەيبiرەۋلەردiڭ پiكiرiنە قاراعاندا "تۇنگi شولعىنشىنى" ءتۇسiنۋ ءۇشiن بiر كورۋ ازدىق ەتەدi ەكەن. ول ءۇشiن فيلمدi بiرنەشە مارتە قايتالاپ كورگەنiڭiز ابزال. مەنiڭ ۇعىمىمدا جاقسى فيلم ءا دەگەننەن-اق، كوڭiلگە قونبايتىن با ەدi. بiر كورگەننەن ۇناعان فيلمدi ءوزiڭiز-اق، قايتالاپ كورۋگە ءماجبۇرسiز. ال فيلمدi ءتۇسiنۋ ءۇشiن بiرنەشە مارتە قايتالاپ كورۋ دەگەندi "تۇنگi شولعىنشىدان" كەيiن ەستiپ وتىرمىز. بiرنەشە مارتە قايتالاپ كورەتiن فيلم دەگەنiڭiز شىتىرمان وقيعالى كiتاپ ەمەس قوي. "حوش" دەلiك.

ەندi ەكرانعا "اسا قاۋiپتi" فيلمi شىقتى. ازiرگە "اسا قاۋiپتi" فيلمiنiڭ داڭقى اسپانداپ تۇر. اتى عانا ەمەس، باعاسى دا اسپانداپ كەتكەنگە ۇقسايدى. بۇگiنگە دەيiن اتالمىش فيلمنەن تۇسكەن قارجىنىڭ ءوزi – 84،1 ملن. دوللارعا جەتiپتi. بۇل باعا تەڭدەسi جوق ناتيجە ەكەنi دە داۋسىز. باق بiتكەن شۋلاسىپ، بەكمامبەتوۆتىڭ بۇل جەڭiسi تۋرالى جارىسا جازىپ جاتىر. بۇگiننiڭ وزiندە الەمنiڭ بiرقاتار مەملەكەتتەرi "اسا قاۋiپتi" فيلمiن تاماشالاپ ۇلگەردi. كورەيا، انگليا، وڭتۇستiك ازيا مەملەكەتتەرiندە دە كورسەتiلiپ، ءوزiنiڭ تەڭدەسسiز فيلم ەكەندiگiن دالەلدەپ شىقتى. فيلمنiڭ ول ەلدەردەن جيناعان قارجىسى دا قوماقتى. سوعان قاراعاندا، فيلمنiڭ ماعىناسىن قايدام، جارناماسى جاقسى ءرول ويناپ جاتقان سياقتى.

بەكمامبەتوۆتىڭ جەتكەن جەتiستiكتەرi مەن جيناعان تابىسىندا داۋىمىز جوق. قازاق ەكەندiگiنە دە قۋانامىز. ايتسە دە، جۋىردا اقپارات كوزدەرiنiڭ بiرiنەن جەرلەسiمiزدiڭ اتالمىش فيلمدi ۋكراين تiلiنە اۋدارعاندىعىنا قىنجىلىس بiلدiرگەنiن ەستiدiك. سويتسەك، ۋكراينا "اسا قاۋiپتiنi" ورىسشا تiلدەن گورi اعىلشىنشادان ءتارجiمالاۋدى ءجون كورگەن ەكەن. ۋكرايندىقتاردىڭ ورىس تiلiندە ەمەس، ۋكراين تiلiندە كورسەتە باستاعانى بۇل بiر ەمەس. سوڭعى كەزدەرi ۋكراينانىڭ كينوتەاترلارىنىڭ بارلىعىندا دەرلiك، مەملەكەتتiك تiل ۇستەمدiك ەتەدi. تiپتi، قازاقستاندىق رەجيسسەرلەرiمiز انيماتسيالىق فيلمدەرiن ورىس تiلiندە ەمەس، اعىلشىن تiلiندە تيترمەن اپارعاندىعى تۋرالى بۇعان دەيiن دە ەستiگەنبiز. "ۋكرايناداعى ورىستار (ورىستiلدiلەر) بۇل فيلم كينوزالداردا ۋكراين تiلiندە كورسەتiلiپ جاتقاندىقتان ونى كورە الماپتى-مىس. سوندىقتان دا اۋديتوريانىڭ 20-30 پايىزىن جوعالتتىق. بۇل فيلم سەرگەي بەزرۋكوۆ، كونستانتين حابەنسكي، ۆيكتور زولوتۋحين سياقتى ورىس اكتەرلەرi دۋبلياجدادى. ۋكراين كورەرمەندەرi ولاردىڭ داۋسىن ەستي المايتىنى وكiنiشتi"، — دەپ قىنجىلىپتى بەكمامبەتوۆ". ("مادەنيەت" جۋرنالى، №8) رەجيسسەردiڭ قىنجىلىسىنا قاراعاندا، ۋكراين جەرiندە كورەرمەننiڭ جارتىسى فيلمدi كورە الماعان سياقتى. جالپى، جاقسى فيلمدi قاي تiلدە بولسا دا كورۋگە بولاتىنىن بەكمامبەتوۆ تۇسiنبەيتiن بولۋى كەرەك. الدە، بەكمامبەتوۆتى قينايتىنى ورىس تiلiنiڭ ۋكراين جەرiندە شەتتەپ قالىپ جاتقاندىعى ما؟ ارينە، بۇعان دەيiنگi "شولعىنشىلارىنىڭ" بارلىعى دەرلiك، قازاق كينوتەاترلارىندا ورىس تiلiندە كورسەتiلگەنi راس. ودان كەيiنگi "يرونيا سۋدبى-2. پرودولجەنيەسi" دە ورىسشا بەرiلدi. جاقىندا قازاقستاندا كورسەتiلiمiن باستاعان "اسا قاۋiپتiڭiزدiڭ دە" ورىس تiلiندە سويلەپ جاتقاندىعى كۇمانسiز. وسى تۇرعىدان كەلگەندە، بەكمامبەتوۆتىڭ جەرلەستەرiنە ءدان ريزا بولاتىن ءجونi بار.

"اسا قاۋiپتi" فيلمi تۋرالى اڭگiمەلەر جاڭاعىداي. گولليۆۋدتى باعىندىرعان قازاقتىڭ بۇل فيلمi قىرۋار قارجى تاۋىپتى. "تاعدىرلار تالكەگiنiڭ" دا سونشاما قارجى تاپقاندىعى تۋرالى داقپىرتتاردىڭ شەت جاعاسىن ەستiگەنبiز. "ويپىرماي-سۇمدىق" دەسكەسiن، كورەيiك دەپ، "تاعدىرلار تالكەگiن" ساتىپ الىپ، تاماشالادىق تا. وكiنiشكە قاراي، ەلدار ريازانوۆتىڭ فيلمiنiڭ قاسىندا جiپ ەسە المايتىنىنا، "جالعاسىنىڭ" داقپىرتىنىڭ عانا مىقتى بولعاندىعىنا كوزiمiز جەتتi. فيلمنiڭ قىرۋار قارجى تابۋىنا سول "داقپىرتتىڭ" دا سەبەبi تيگەن سياقتى. سەبەبi، ەلدار ريازانوۆتىڭ "تاعدىر تالكەگiنسiز" جاڭا جىلدى قارسى الا المايتىن كورەرمەن بەكمامبەتوۆتىڭ فيلمiنەن دە سونداي جىلىلىقتى كۇتسە كەرەك. ءارi، فيلمدەگi باستى كەيiپكەرلەر مياگكوۆ پەن برىلسكانىڭ وينايتىنى دا فيلمدi كوپشiلiكتiڭ كورۋiنە يتەرمەلەدi. قالاي دەسەك تە، تىم جاقسى فيلمدi قايتالاپ، جالعاستىرۋدىڭ قاجەتسiز ەكەندiگiن دالەلدەگەنi بولماسا، بەكمامبەتوۆتىڭ بۇل فيلمنەن ۇتقانى شامالى. سوڭعى كەزدەرi رەسەيلiكتەر جالعاس قۋعا داندەپ الىپتى. "تاعدىرلار تالكەگiنiڭ" جالعاسىنان كەيiن، رەسەي كينو ءوندiرiسiنiڭ التىن قورىنداعى مىقتى-مىقتى فيلمدەردiڭ كوبi دەرلiك جالعاسىن تاۋىپ جاتىر. ال، ولاردىڭ قانشالىقتى "شەدەۆر" دۇنيە بولارىن ۋاقىت كورسەتەدi.

ال، بiز بولساق، قازاققا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن فيلمدەردi جاتا كەپ ماقتاۋعا كiرiستiك. بۇل فيلمدەردiڭ ۇلت ءۇشiن قانشالىقتى ۇتىمدى جاعى بولعانىن بiلمەيمiن، تەك رەجيسسەردiڭ قازاق بولعاندىعى ءۇشiن بوركiمiزدi اسپانعا اتۋعا ءماجبۇرمiز. بiراق، بiز قۋانىپ جۇرگەن جەرلەسiمiز ءوزiن قازاقپىن دەپ ويلاي ما ەكەن؟! ينتەرنەتتەگi اقپارات كوزدەرiنە سۇيەنسەك، بەكمامبەتوۆ ءوزiن كسرو-نىڭ ۇرپاعى سانايتىندىعىن، ون بەس رەسپۋبليكالاردىڭ بارلىعى ول ءۇشiن جات ەمەستiگiن ايقىن جەتكiزiپتi. سوزبە-ءسوز ايتار بولساق، "يا روديلسيا ۆ سسسر. يا سچيتايۋ سۆوەي رودينوي ۆسە 15 رەسپۋبليك، نەزاۆيسيمو وت توگو، كاكوي تام رەجيم".

تيمۋر بەكمامبەتوۆتىڭ فيلمدەرi تۋرالى بiر كورەرمەن: "تيمۋر اعامىزدىڭ كينوسىندا شىتىرماندىلىق جوق. بiر قولدانعان ەففەكتiنi بارiندە دە قولدانا بەرەدi. "اسا قاۋiپتi" فيلمi دە تەك اتاقتى ارتiستەر ويناۋمەن عانا رەيتينگiسi كوتەرiلەدi. مەنiڭ ويىمشا، ول جاقتا سول باياعى ماتريتسادان قالعان ەففەكتiلەرمەن الادى كورەرمەن نازارىن. "دوزورلارى" تiپتەن ۇناعان جوق. تەك قازاق تۇسiرگەسiن كوردiم" دەپتi. راسىندا دا، قازاق كورەرمەندەرi اراسىندا تيمۋر بەكمامبەتوۆتىڭ كينو تۇسiرۋدەگi شەبەرلiگi ەمەس، ونىڭ قازاق رەجيسسەرi بولعاندىعى ءۇشiن، ءارi قازاق رەجيسسەرiنiڭ اراسىنان سۋىرىلىپ العا شىعىپ، گولليۆۋدتى باعىندىرا باستاعانى ءۇشiن قۇرمەتتەيتiندەر باسىم. سول قۇرمەتتەگەندiكتەرiنiڭ ارقاسىندا شىعار، تاۋەلسiز "تارلان" سىيلىعىن دا بەكمامبەتوۆكە تارتۋ ەتكەندەرi. بەلگiلi كينو سىنشىسى باۋىرجان نوگەربەك: "قازاق رەجيسسەرi بولعانى ءۇشiن بەرiلگەن شىعار. مۇمكiن سىيلىقتى بەرۋشiلەر تيمۋر رەسەيدە قازاقتىڭ اتىن شىعارىپ ءجۇر دەپ ويلايتىن شىعار. قازاق ەلiندە جۇرگەن ازاماتتارعا بەرۋ كەرەك ەدi. تيمۋر بەكمامبەتوۆ سول ون مىڭ دوللارعا قاراپ وتىر دەپ ويلامايمىن" دەگەن ەدi سۇحباتىندا.

بارلىعىنىڭ دا ايتاتىنى بiر عانا نارسە — بەكمامبەتوۆتىڭ قازاق رەجيسسەرi بولعاندىعى. ال، قازاق رەجيسسەرiنiڭ ايتپاعى الگiندەي. ۋكرايندiكتەردiڭ ۋكراين تiلiندە تارجiمالاعانىنا رەنجiگەن رەجيسسەر قازاق جەرiندە قازاق تiلiندە وتپەگەنiنە قىنجىلمايدى. ويتكەنi وعان، دۋبلياجدى جاساعان سەرگەي بەزرۋكوۆتىڭ، كونستانتين حابەنسكيلەردiڭ داۋىسى قىمبات شىعار، كiم بiلسiن؟! ءارi كورەرمەننiڭ بەزرۋكوۆتىڭ داۋىسىن ەستۋ ءۇشiن "اسا قاۋiپتiنi" كورۋگە باراتىنىنا سەنiمدi.

رف حالىق ءارتiسi ۆالەري زولوتۋحين: "مەن تيمۋر بەكمامبەتوۆتىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىنان كەرەمەت قاناتتاندىم. ويتكەنi، ول مەن بۇعان دەيiن كەزدەستiرمەگەن، تiپتەن بولەك رەجيسسەرلiك ادiسپەن جۇمىس iستەيدi ەكەن. رەسەي كينوسى، ءسوز جوق وركەندەپ كەلەدi. جاقسى ما، جامان با، ۇناي ما، ۇناماي ما، ۇلكەن قارجى جۇمسالىپ، ۇلكەن تابىس ءتۇسiپ جاتقان سوڭ ونى وركەندەپ جاتىر دەپ ۇعۋ كەرەك. بۇل رەتتە "كۇندiزگi شولعىنشى" ۇلكەن جەتiستiك. بiراق ول جالعىز — بەكمامبەتوۆ" دەپتi.

ارينە، رەسەيلiك كينو شەبەرiنiڭ بەكمامبەتوۆ تۋرالى ايتىلعان جىلى پiكiرi جۇرەككە جىلى تيەدi. رەسەيلiك كينو رەجيسسەرلەردiڭ اراسىنان بولە-جارا جەرلەسiمiزدiڭ اتىن اتاۋىنىڭ ءوزi كوڭiلگە قونادى ەكەن. تەك بiر "اتتەگەن-ايى" بەكمامبەتوۆتىڭ رەسەي كينو ونەرiنiڭ وركەندەۋiنە ەڭبەك سiڭiرiپ جاتقاندىعى. "بiز بەكمامبەتوۆپەن ماقتانۋعا تيiسپiز" دەيتiن دە شىعار بiرەۋلەر. بiراق، بiز بەكمامبەتوۆپەن قازاق كينوسى وركەندەپ جاتقان كەزدە عانا ماقتانا الاتىنىمىزدى دا ۇمىتپاعانىمىز ابزال. ۇلتقا، ۇلتتىق كينو يندۋسترياسىنا ولشەۋسiز ەڭبەك ەتiپ جاتسا، الەم الدىندا قازاقتىڭ اتىن شىعارىپ، ءوزiنiڭ قازاق ەكەندiگiن مويىنداپ جاتسا، وندا نەگە بەكمامبەتوۆتi ماقتاماسقا؟! وندا بiز بەكمامبەتوۆتi ماقتاپ قانا قويمايمىز، بەكمامبەتوۆپەن ماقتاناتىن دا ەدiك قوي.

گۇلزينا بەكتاسوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button