Ұлтты ұйыстырар ұлағат

Қазақстан орта державаға айналды. Республика күніне байланысты Прези­ден­тіміздің атына әлем елдері басшыларынан кел­ген құттықтауларда Қазақстанның ха­лық­аралық қарым-қатынаста салмақты әрі сын­дарлы рөл атқаратыны, әлемдегі беделі биік екені, ауқымды саяси реформалар жү­зеге асқаны, қоғамдық тұрақтылықты қам­та­масыз ету, экономикалық өсімнің орнық­ты­лығын сақтау, халықтың әл-ауқатын кө­теру, елдің өңірлік және халықаралық по­зи­циясын нығайту бағытында қарқынды жұ­мыс жүргізіліп жатқаны атап айтылған. Аме­рикадан басқаға аспандай қарайтын Трамптың өзі Президентімізге жолдаған құт­тықтауында «Қазақстанның таңғаларлық экономикалық табыстары» деген сөз тіркесін қолданыпты. Осының бәрі биылғы Жолдауда алды­мыз­ға аса ірі міндет қоюға мүмкіндік беріп отыр.

Сенім

Шегіністен бастайық.

Баяғыдан келе жатқан тағылымды әң­гіме қайтадан еске түсіп тұр.  Конфуций айт­­қан сөз.

Бір жолы Цзы-гун есімді шәкірті Ұстаз­дан сұрапты: «Мемлекетті басқарудың негізі қандай?» деп. Конфуций жауап қайтарыпты: «Мем­лекеттің азық-түлігі жеткілікті болуы ке­рек, қару-жарағы жеткілікті болуы керек, халық билікке сенуі керек» деп. Сонда Цзы-гун: «Қатты қиын жағдай туса, осы үшеуінің қай­сысынан алдымен бас тартқан дұрыс?» деп сұрайды. «Қару-жарақтан бас тартуға бо­лады» дейді Ұстаз. Енді Цзы-гун: «Қалған екеуінің біреуінен бас тартуға тура келсе, онда не істеу жөн?», дейді. Сонда Конфуций ай­тады: «Азық-түліктен бас тартуға болады. Жер жаралғалы бері ешкім өлімнен қашып құ­тылған емес. Бірақ халықтың сенімінсіз мем­лекет мемлекет болып  тұра алмайды» деп.

Барша әлеуметтік институттар сенімге арқа сүйейді. Адамдар да сеніммен өмір сүр­генді қалайды. Сенімді адам деу, се­німді ақ­тады деу, сенімге кірді деу қандай жақ­сы бол­са, сенімнен шығу, сенімсіз атану, се­нім­сіздік білдіру сондай жаман. Сенімнің бас­ты шарты – адалдық. Адалдықтың басты шар­ты – адамдық. Қоғам мүшелерінің бойын­да адамдық көбірек болған сайын қо­ғамда да адалдық көбейе береді, адалдық көбейген жерде адамдар да бір-біріне көбірек сенеді. Бір нәрсеге, біреуге көзі жетіп илану­шылық сезімі деп сипатталатын бұл ұғым адам­дар арасындағы немесе адамдар мен қо­ғам арасындағы қатынастың да сапалық өл­шемі. Сондықтан да елдегі қазіргі жаңа­рудың, жаңғырудың бір тетігі, бірегей тетігі ре­тінде Сенім алға шығарылып отыр. 

Енді нақты мысалға көшейік. Екеуі де Пре­зиденттің алдыңғы күні,  28 қазанда жа­саған Жолдауынан.

Біріншісі: «Қазақстанда жеті миллионға жуық бала бар. Бұл – халқымыздың 34 пайы­зы. Жыл сайын 330 мыңнан астам сәби дү­ние­ге келеді.

Елімізде халық саны қарқынды өсуде».

Екіншісі: «Бүгінде Қазақстанның қаржы жүйесі айтарлықтай орнықты деңгейде. Оған дәлел: еліміздегі банктердің активі 75 трил­лион теңгеден (яғни, 150 миллиард дол­лардан) асты.

Депозиттердің көлемі рекордтық көр­сеткішке, нақты айтқанда, 52 триллион тең­геге, яғни 105 миллиард долларға жетті.

Салымдардың 78 пайызы ұлттық валю­та­да сақталған».

Мемлекет басшысының бұл сөздерінде көп мән-мағына жатыр. 

Біздегі әрбір үшінші адам бала жасында. Қазақстан – жастар мемлекеті.

Халық санының қарқынды өсуі ең алды­мен бала туу көрсеткішіне байланысты.  Мұн­дағы бірінші фактор бүгіннің өзінде ел хал­қының жетпіс бес пайызына жақындаған қа­зақтың табиғатына барынша тән бала­жан­дылық десек, екінші фактор – ел халқы­ның ертеңгі күнге сенімінің артуы. Бала­ларым тыныш елде тұрады, тамағы тоқ, көй­легі көк болады, жолы ашылады, бағы жа­нады деген сенімнің артуы. Ертеңіміз не бо­лады, ұл-қызымыз не күйге түседі деген уайыммен жүрген ата-ана қанша жерден ба­лажанды болғанда да  дүниеге перзент әкелуге алаң көңілмен қарамай қоймайды. 

Біз ертеңімізге сенеміз.

Бір кезде ел бюджетін бекіткен Парла­мент отырысынан жазылған есепке газет бе­тін­де «Триллион деп сөйлейтін күнге жет­тік» деген тақырып қойғанымыз еске түсіп отыр. Сол жылы бюджет көлемі алғаш рет триллион теңгеден асқан болатын.  Әрине, ол триллион мен бұл триллионның бәсі басқа-басқа. Сонда да бюджет көлемі, қанша жерден инфляция кернегенмен,  көп өскені күмәнсіз. Ал қазір банктердің активтерінің өзі  75 триллион теңгеден асыпты. Депозит­тер 52 триллион теңгеге жетіпті. Бір кезде көк қағазды көзіне сүртетін жұрт банкке ақ­шасын негізінен теңгемен салатын болып­ты. Осы мақалаға дерек жинап жатқанда Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының мә­ліметтерін алдырдық. Сөйтсек, тек биыл­ғы қаңтар мен тамыздың арасында халық­тың теңге салымының көлемі 12,2 пайыздан 24,7 пайызға артыпты. Сегіз айда екі есе арт­қан. Тиісінше, валюта салымдары 19,2 пайыз­ға төмендеген. Бұл нені көрсетеді? Де­позиттердің жоғары кірістілігін, инфля­ция қарқынының бәсеңдегенін, ұлттық валю­таның нығайғанын, айналып келгенде теңгеге сенімнің артқанын көрсетеді.

Біз елімізге сенеміз.

Сол сенім биылғы бір жылдың өзінде біз­ді екі асудан абыроймен асырды. Респуб­ли­ка күніне арналып, Ақордада өткізілген сал­танатты іс-шарада Президент Қасым-Жомарт Тоқаев дәл осы сенім туралы айтты: «Біз – болашаққа үлкен үмітпен, зор сенім­мен қарайтын ұлтпыз. Шын мәнінде, тату­лық пен тұрақтылықтың арқасында сан түр­лі сынақтан сүрінбей өттік. Ел игілігін есе­леп, өркениетіміздің өрісін кеңейттік. Бір­тұтас ұлт ретінде түбегейлі өзгерістерді та­бысты жүзеге асырдық. Ең бастысы, хал­қы­мызға айнымас бағдар болатын қастерлі құжат – Конститу-циямызды біртұтас ел бо­лып қабылдадық», деді. Конституцияның әр қағидаты, әр тармағы ел мүддесіне қыз­мет етуге бағытталғанына, еліміздің еге­мен­дігі, жеріміздің тұтастығы, азаматтардың заң­ды құқықтары мен бостандықтары Конс­титуциямызға сәйкес басты құндылықтар деп танылғанына назар аударды.

Бұны бір деп қойыңыз.

Жаңа Конституцияға сәйкес билік жүйе­сі толығымен жаңарды. Парламент сайлауы өткізіліп, бір палаталы Құрылтай пайда болды. Вице-Президент институты құрылды. Халық Кеңесі дүниеге келді. Құрылтай сай­лауында да Президент атап айтқан ел хал­қы­ның татулығы мен мемлекеттің тұрақ­ты­лы­ғы тамаша танылды. Мынау дүбірлі (әлде «дүң­кілдеген» деген сөз көбірек келе ме?) дү­ниеде, болжамсыз, бұлыңғыр заманда, күл­лі әлем жұртшылығы аласапыран кезеңде өмір сүріп жатқан тұста билік жүйесінде мұн­­дай ауқымды өзгеріс жасау – мемле­ке­ті­міз үшін алға қарай үлкен саяси қадам. 

Бұны екі деп қойыңыз.

Біз мұның бәрінің бағасын білуге тиіспіз. «Ба­ғалай білмегенге бақ қонбайды» (Әбіш Кекіл­баев).
Осының бәрінің бастауында елдікті еңсе­лендіретінімізге деген ерен сенім жатыр. Сенім барда жеміс те болады.

Жеміс

«Бүгін мен Мемлекет басшысы ретінде Қа­зақстан халқына дәстүрлі Жолдауымды жа­риялаймын», деп бастады өз сөзін Қасым-Жомарт Тоқаев. Дәстүрлі екені рас. Бірақ бәрі­бір жалпы Жолдаудың жөні бөлек бола­ды. Неге десеңіз, ол – жылдың басты құжаты. Оның үстіне биылғы  Жолдау ұлт шежіре­сін­де алатын орны бөлек тарихи меженің – Тәуелсіздігіміздің 35 жылдығының қар­саңын­да жасалды. Тағы бір меже бар. Ол – қо­ғам­ның барлық саласын қамтыған аса ау­қымды реформалардың жеті жылдығы.  Қазақ – «жеті» санына көп мән берген халық. Жеті атамызды жатқа білеміз, Жеті Жарғыны қасиеттейміз, жеті қазынаны қастерлейміз, жеті шелпек пісіреміз. Осы жеті жыл біз үшін де құтты кезең болды. 2019 жылдан бері эко­но­микамыз 30 пайызға өсті. Жеті жылда! Бір сөйлемге сыйдыра салынған осы мәлі­мет­те қандай терең мән бар десеңізші! Өткен бір жылдың өзінде 20 миллион шаршы метр  тұрғын үй салыныпты, сөйтіп бұрын-соңды болмаған көрсеткішке қол жетіпті. Осын­дайды айтсаң, билікке көпшік қойғандай қарайтындар табылмай қалмайды. Оған ел­дегі жарқын жаңалықты жарқыратып жа­зуды өзін жарнамалатудай көретін биліктің өзі­нің де қатысы жоқ емес. Болып жатқан жақ­­сылықтың бәрін өзінен-өзі жасалғандай са­найтын, қолда бардың қадірін біле бермей­тін жандар да жетіп артыларын, дәл солар­дың желіге желік беріп, желсөзді желдіртіп жататынын жадымыздан шығармағанымыз жөн.  «Факты – упрямая вещь» деген сөз бар орыс тілінде. Фактілер бұлтартпайды. Сол фак­тімен сөйлер болсақ, былай: «Биыл елі­міздің жалпы ішкі өнімі 400 миллиард дол­ларға жуықтайды. Оның жан басына шақ­қан­дағы үлесі 19 мың доллардан асатын бол­ды. Еліміз экономикасының көлемі жа­ғы­нан әлемде 47-орынға көтеріледі. Бұл – хал­­­қының саны бізден әлдеқайда көп бір­қатар елдің көрсеткішінен жоғары деңгей де­ген сөз».

Қазақстан орта державаға айналды. 

Республика күніне байланысты Прези­ден­тіміздің атына әлем елдері басшыларынан кел­ген құттықтауларда Қазақстанның ха­лық­аралық қарым-қатынаста салмақты әрі сын­дарлы рөл атқаратыны, әлемдегі беделі биік екені, ауқымды саяси реформалар жү­зеге асқаны, қоғамдық тұрақтылықты қам­та­масыз ету, экономикалық өсімнің орнық­ты­лығын сақтау, халықтың әл-ауқатын кө­теру, елдің өңірлік және халықаралық по­зи­циясын нығайту бағытында қарқынды жұ­мыс жүргізіліп жатқаны атап айтылған. Аме­рикадан басқаға аспандай қарайтын Трамптың өзі Президентімізге жолдаған құт­тықтауында «Қазақстанның таңғаларлық экономикалық табыстары» деген сөз тіркесін қолданыпты. 
Осының бәрі биылғы Жолдауда алды­мыз­ға аса ірі міндет қоюға мүмкіндік беріп отыр.

Міндет

Президент Жолдауда еліміздің әлеумет­тік-экономикалық жағдайын жақсарту жө­ніндегі ойларымен бөлісті, алдағы мақсат-мін­деттерге тоқталды.

Алдымен татулықты айтты. Бірліксіз бір­­деңе де бітпейді. Тұрақтылық, татулық, топ­­­­тасқандық, тыныштық қоғамға қай кезде де керек, қай кезде де қымбат, ал қазіргідей күр­­делі кезеңде тіпті де керек, тіпті де қым­бат.  

2008 жылы сол кездегі Сенат Төрағасы Қ.Тоқаевтың Қытайға сапарына журналист ретінде куә болғанымыз көз алдымызға ке­леді. Қасым-Жомарт Кемелұлы ҚХР Сырт­қы істер министрлігі жанындағы Халықаралық проблемалар институтында ел саясат­тану­шыларының, ғылыми жұртшылықтың ал­дын­да сөз сөйлегенде Конфуцийдің «Алыс­та­ғы қиындықтарды ойламайтындар жа­қын­дағы қатерлерге тап болмай қоймайды» деген сөзін алға тартқан еді. Жолдауда да алыс­тағыны ойлау анық аңғарылады. 

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев арғы күндерге қатысты ірі әңгіме қоз­­­­ғады. 

«Қазіргі буын өкілдері, яғни біз келе жат­қан жас ұрпақтарға жоспарлар мен тұ­жы­рым­дар емес, экономикасы қуатты және қар­­­қынды, жоғары технологиялары дамы­ған, білім мен ғылымға негізделген, заңды мойындайтын, жасампаз әрі озық, геосаяси тұр­ғыдан күші мен ықпалы бар Қазақстанды қал­дыруымыз керек.

Бұл – ұлтымыздың алдында тұрған на­ғыз стратегиялық міндет».

Міндет. Стратегиялық. Ол қалай орын­да­лады?

Ең алдымен – құрылыс арқылы: «Қазақ­стан ауқымды құрылыс алаңына айналуға тиіс». Теледидардан тыңдағанымызда Қасым-Жомарт Кемелұлы бұл ойды: «Құры­лыс, құрылыс және де құрылыс!» деп әсерлі жеткізген болатын. Президент елде қарқын алу­ға тиісті үлкен құрылыс қозғалысына «Ха­лықтық құрылыс» деген атау беруді ұсын­ды. «Халықтық құрылыс» бағдарламасы аза­­­­маттардың әл-ауқатын арттыратын, кә­сіп­керліктің өркендеуіне, дамуына, ұлттық эко­номиканы жандандыруға зор ықпал ете­тін төл тарихымыздағы ең үлкен инф­ра­құры­­лымдық жоба болмақ. Аталған бастама жүз мыңдаған адамды жұмыспен қамтиды, оның игілігін тұтас халқымыз, әсіресе, өске­лең ұрпақ көреді деп кәміл сенемін» деп атап айт­­ты, қадап көрсетті. Назар аударыңыз: «төл тарихымыздағы ең үлкен». Бұрын-соң­ды болмаған.

Аймақтарда 70-ке жуық денсаулық сақ­тау нысаны салынатыны, перзентханалар, ау­руханалар, жедел медициналық көмек көр­сету станциялары, балаларға арналған оңал­ту орталықтары мен ерекше балалардың сұ­ранысына сай спорт залдары бой көтере­тіні, 50-ге жуық білім беру, спорт және мәде­ниет мекемелерінің құрылысы басталатыны, аталған бастаманың жүз мыңдаған адамды жұмыспен қамтитыны қалайша қуантпасын, қалайша елің үшін мерейіңді тасытпасын.

Құрылыс ұғымы – сан қырлы ұғым. Қы­таймен арадағы жүк өткізу мүмкіндігін 20 мил­лион тоннаға арттыратын «Бақты – Ая­гөз» темір жол желісін іске қосу да, Транс­кас­пий дәлізінің қашықтығын шамамен 1 мың шақырымға қысқартып, жүк жеткізу мерзі­мін үш күнге дейін азайтатын «Арал – Кас­пий» күре жолын салу да – құрылыс. Қазірдің өзін­де Қытайдан Еуропа құрлығына та­сы­малданатын жүктің 85 пайызы біздің аум­а­ғымыз арқылы өтіп жатыр екен. Бұрын біз елі­міздің теңізге шыға алмайтынын қайта-қайта айтып, қынжыла беруші едік. Жоққа жүйрік жетпейді. Оның есесіне Еуразия құрлығының қақ ортасында тұрғанымыздың, Шығыс пен Батысты жалғап жатқанымыздың пайдасын да көріп отырған жоқпыз ба?  Со­лай. Халықаралық жүк тасымалы ағын­дары­ның толыққанды ұйымдастырушысы болуы­мыз үшін жол инфрақұрылымын жақсарта түсу міндеті алға қойылады: «Бізге сапасы өте жоғары жолдар керек»,  өйткені қызмет көр­сетуге арналған заманауи инфра­құры­лы­мы бар сапалы жолдар болмаса, Қазақстан жаһандық деңгейдегі транзиттік аймаққа, яғни Еуразияның көлік-логистикалық ор­та­лығына айнала алмайды. Президент Қазақ­стан­ның Еуразияның негізгі көлік хабына  ай­налдыру міндет екенін көрсетті.  Еуропа мен Азияның арасын жалғайтын негізгі әуе дә­ліздері еліміздің аумағы арқылы өтсе де, осы артықшылық тиісінше пайдаланылмай келеді, соның салдарынан әзірге қыруар та­быс уысымыздан шығып кетіп жатыр. Мұ­ны шешудің бір жолы – Астанада жаңа әуе­жайдың құрылысын бастау. 
Құрылыстың құрылысы, әрине, АЭС. Атом генерациясы, әсіресе бір өзінде әлемдегі уран қорының ширек бөлігі жатқан (бір ши­регі Оңтүстік Африка Республикасында, қалған жартысы – қалған әлемде!) Қазақстан үшін айрықша маңызды. Жаратқан Иеміз сый­ға берген бұл байлықты барынша байып­ты­лықпен, барынша баппен игеру, пайдалану – біздің ұрпақтар алдындағы парызымыз. Сон­дықтан да Президент Қазақстандағы атом электр станцияларының қажеттілігін өтеу үшін уранның алдағы жүз жылға жететін мем­лекеттік стратегиялық қорын жасау мә­селесін пысықтауды тапсырды. Жүз жылға! Балаларымыздың балаларының балалары тұсында да Қазақстан ураны қазақстандық­тарға қызмет ете беруге тиіс. Стратегиялық ойлау деген осы. 

Сәрсенбі күнгі кеште «24 kz» телеар­на­сынан тікелей эфирде сұхбат берген Құрылтай депутаты Евгений Больгерт біздің енді уранды өндіруші елден пайдаланушы елге айналатынымызды орынды айтып өтті.  Атына көз қанығып, құлақ үйреніп қалған «Балқаш», мойыны көріне бастаған «Мойын­құм» сияқты АЭС-тер бойынша жүргізілетін келіссөздердің әр тармағы біздің ұлттық мүд­деміз тұрғысынан пысықталып, жан-жақ­ты келісілуі керек екенін де ескертті Пре­зидент. Айтқандай, Қасым-Жомарт Кемел­ұлы жылдың басты құжатында бір­қатар ескерту де жасады.

Ескерту

Жолдау – жетістіктер тізбегі еместігін бы­лай қойғанда, алға қойылатын міндеттер жиынтығы ғана емес. Жолдау – ең алдымен сол міндеттерді шешудің жолын ойластыратын құжат. Ол сонымен қатар жіберілген қателіктерден сабақ алу жөнінде ескерту тетігі де. Бұл тұрғыдан қарағанда биыл­ғы Жолдаудың жаңалық жағы жет­кілікті. «Қате шешімдердің салдары қандай теріс нәтижелерге әкеп соқтырғанын көріп отыр­мыз» деп ашып айтты Мемлекет бас­шысы. Мысалы, облыстарда Qarmet сияқты тағы үш ірі өндіріс орнын ашу жоспарланған көрінеді. «Осы кәсіпорындардың өнімі на­рықтың сұранысына ие бола ма? Бұл сұраққа нақты жауап жоқ сияқты. Сондықтан осын­дай үйлесімсіз шешімдердің пайдасы кү­мән­ді екеніне дау жоқ». 

Су ресурстарының тапшылығын жою, суды пайдалануға бақылауды күшейту жө­нінде қатқыл әңгіме айтылды: «Ауыз суды кө­лік жууға тұтыну – барып тұрған сора­қы­лық. Судың да сұрауы бар. Менің тапсыр­мам­мен Үкімет су пайдалану саласында ауқымды та­риф­тік реформаны қолға алды. Оны соңы­на дейін жеткізу керек».

Дегенмен ең қатты ескерту салық сала­сын жетілдіруге қатысты айтылған сияқты. Сөз жоқ, жаңа Салық кодексі бүкіл жүйені ке­шенді түрде қайта жаңғыртуға негіз қа­лады. Тұрғындар бойында салық төлеу мәде­ниеті орныға бастады, бұл істе көп нәрсе тәр­тіпке түсті. Сонымен бірге ол құжаттың та­лай кәсіпкерге ауыр соққанын да жа­сы­рып-жабудың жөні жоқ. Биылғы қаңтар мен қыркүйектің аралығында 30,1 мың кәсіпкер салық салудың жаңа режимі жағдайында жұмысын жалғастыра алмағандықтан өз қызметін тоқтатқан, 356 мың жеке  кәсіпкер есеп­тен шыққан екен. Бұған тікелей қатысты адамның айтуына қарағанда, салық рефор­ма­сының тиімділігін жабылған жеке кәсіп­керліктің санына қарап бағалауға болмай­тын көрінеді. Солай да шығар. Біз макроэ­ко­н­о­миканың күрделі ықпыл-жықпылын біле қоймаймыз. Біздің білетініміз қарапайым нәрсе – салық реформасы барысында қазы­на­ға салық түсіретіндердің саны азайғаны  жақ­сылықтың нышаны еместігі. Сондықтан да Президент жекелеген нормаларды қол­дану кезінде бизнес түрлі қиындықтарға тап болып отырғанын айтты, «Салық кодексі қа­тып қалған қағида немесе қасиетті кітап сөзі емес. Заң өмірдің шындығынан алшақ кет­пеуге тиіс» деп ескертті. Салық салудағы әді­леттілік мәселесіне арнайы тоқталды.

Әділеттілік

Әділеттілік – кешенді категория. 

Кісіліктің басты өлшемдерінің бірі – адам­ның әділдігі. Елдіктің басты өлшем­дері­нің бірі – қоғамның әділдігі. Халқымыз ақыл­дың азбайтынына, арамдықтың озбай­тынына, әділдіктің тозбайтынына қай кезде де сенген. Бабаларымыз бізге халықтық құн­ды­лықтардың аса бір қасиеттісі ретінде әділеттілікті аманаттаған. Сонымен бірге Әді­летті Қазақстан дегеніміз барлық мәселесі ше­шіле қалатын Қазақстан еместігін де естен екі елі шығаруға болмайды. Әділеттілік орнату – түйінді мәселелерді тиімді шешудің тетігі. Әділет – әділ ету. Әділеттілік – біреу­лердің маңдайы терлемей-ақ, шекесі шыл­қып өмір сүруіне, біреулердің арқа еті арша күйге түссе де, кедейліктің қамытынан құ­тыл­май жүруіне тосқауыл қою деген сөз. Әділет­тілік – қолынан іс келетіндердің, елім дей­тіндердің, жерім дейтіндердің жұлдызы жануына жағдай жасау, ауырдың үстімен, жеңілдің астымен жүріп, жоғарыға жұлқына жылжитындардың, сөйтіп, өзінен қабі­лет­ті­лердің алдын орайтындардың қадамын тұ­сау де­ген сөз. Жақсы жұмыс істейтіндердің жақсы тұруы, шаруасын мандытпай­тындар­дың, ісін өндірмейтіндердің шамасына қа­рай күн кешуі, көрпесіне қарай көсілуі де – әді­леттілік. Меритократияның түпкі мәні де – әділеттілік. Біз әдетте меритократияның бір қырын лайықтылардың жоғарылатылуын айтамыз. Жоқ, лайықсыздардың төмендетілуі де – меритократия. Бүкіл әлемде солай. Егер адам өзінен қабілеті кем тұрғыласы әкесінің, көкесінің, жәкесінің көмегімен, жұмырт­қадан жүн қырқатын жылмағайлығымен үріп ішіп, шайқып төгіп жүргенін көрсе, онда қоғамдағы әділеттіліктен түңіледі, торығады. Қанша жанталасса да, ісі ілгерілемей жатқан әкесіне қарап, балалардың да жігері жасиды, олардың да өмірді бастамай жатып, бола­шақтан үміті үзіледі. Міне, әділеттілік осы­ған жол бермеу үшін керек. Әлеуметті әділ ету арқылы-ақ талай түйінді тарқата аламыз. Баға әділ қойылса, жалақы әділ белгіленсе, қыз­мет әділ берілсе, ел байлығы әділ бөлінсе, қоғам мүшелерінің көңілі де тыныш табады. Адамның көңілі тыныш болса, қоғамның өмірі дұрыс болады.

Осы орайда Қасым-Жомарт Тоқаевтың са­лықты саралап салу жөніндегі ұсынысы ха­лықтың негізгі бөлігінің қолдауына ие бо­ларына сенеміз. Иә, бұл барша халықтың қол­­дауына ие бола алмайды, ол мүмкін де емес. Жалпы, мемлекет атаулы баршаға бір­дей жағатын, жұрттың бәрінің көңілін таба­тын шешім қабылдай алмайды.  Кедей-кеп­шіктің де, бай-бағланның да бірдей салық мөлшер­лемесі бойынша салық төлеуі, жағ­дайы тар­шылықтың да, жағдайы баршы­лық­тың да бірдей әлеуметтік жеңілдік алуы, Жол­­дауда ашық айтылғанындай, азаматтар­дың көңілін табу қалыпты дүниеге айнал­ға­нының көрінісі, бұл қоғамда патернализм мен масылдық көңіл-күйдің күшеюіне түрт­кі салады. Салып та отыр. «Адамдарға бюд­жет қара­жаты есебі­нен қамқорсынған сыңай та­ны­ту – барып тұрған популизм», деді Пре­зи­дент. Кім біледі, өмір болған соң жақсы ата­ну­ға тырысу бол­май да қоймайтын шығар. Бәл­кім, ол кейбір саясаткерге кейде пайда ти­гі­зетін де шығар. Бірақ мемлекеттік попу­лизм­нен мемлекет­тіліктің тек зиян ше­гетіні анық.  

Мемлекеттілік

Мемлекеттіліктің басты мұраты – халықтың әл-ауқатын көтеру. Жол­дауда бұл жөнінде соқталы мәселелер шеші­летіні жарияланды. Ең төменгі жалақы мөл­шерін 85 мыңнан 110 мыңға дейін кө­терудің өзі 1,8 миллион адамның, соның ішін­де бюджеттен жалақы алатын 370 мың­нан астам қызметкердің табысын арттыруға ық­пал етеді. «Біз мұғалімдердің абырой-беде­лін қорғауымыз қажет» деген бір сөйлемнің арғы жағында қаншама терең мән жатыр! Біздің бала кезіміздегідей  оқушының мұға­лімнен қорқуы да дұрыс емес, қазіргідей мұға­лімнің оқушыдан қорқуы да дұрыс емес.    

Жолдау жігерді жанитындай, намысты қам­шылайтындай болып шықты. Мына дәуірдің мол мүмкіндіктер беретіні де, ора­сан зор қауіп-қатері бары да айтылды. «Ұлт­тың мінезі» деген сөздің қолданылуы әб­ден кө­кейімізге қонады! Мінезсіз бол­майды. Адам­ға керек мінез ұлтқа да керек. Баяғы кең­балақ жүрісті, енжарлықты, бей­қам­дық­ты қоюымыз керек. Заманның сын-қатеріне төтеп беру үшін стратегиялық тұр­ғыдан бір қадам алға жүруге шақырады біз­ді Прези­дентіміз. Қолдайық. Алға ұмты­лайық.

«Еліміз жаңа тарихи кезеңге аяқ басты», деп мәлімдеді Мемлекет басшысы. Оңай сөз емес. Жаңарудың, жаңғырудың жетінші жы­лында Қазақстан өз Тәуелсіздігінің келесі ме­рейлі  белесіне қандай нәтижемен жете­тінін саралап отыр. Айналасы бір жылдың ішін­де еліміздің ұзақмерзімді бағдарын айқындайтын құжат әзірленгелі жатыр. 
Алдымызда тұрған тарихи міндеттерді табысты жүзеге асырудың жолдарын ай­қын­дап берген Президент Жолдауы – ұлтты ұйыс­тырар ұлағат. 

Іске сәт!

Сауытбек АБДРАХМАНОВ