Адамның биологиялық ұйқы ырғағы күнделікті кестесімен сәйкес келмесе, ол әлеуметтік мазасыздықты күшейтіп, адам бағалауынан гөрі жасанды интеллекттің бағасын таңдауға бейім болуы мүмкін. Мұндай қорытындыға Sun Yat-Sen University зерттеушілері келді. Зерттеу Computers in Human Behavior журналында жарияланған, деп хабарлайды turkystan.kz.
Ғалымдар бұл құбылысты «әлеуметтік джетлагпен» байланыстырады. Ол адамның табиғи ұйқы-ояу циклі жұмыс, оқу немесе әлеуметтік кестемен үйлеспеген кезде пайда болады. Мысалы, демалыста түнде кеш жатып, жексенбіде ұзақ ұйықтап, дүйсенбіде ерте тұру ағзаның ішкі сағатын бұзады.
Зерттеушілер мұндай шаршау адамдарды басқа адамның бағалауынан қашып, ЖИ-ді «бейтарап төреші» ретінде қабылдауға итермелей ме деген сұрақты тексерген.
Жұмыс төрт бөлек эксперименттен тұрған. Бірінші зерттеуге 250 адам қатысқан. Ғалымдар олардың табиғи хронотипін — таңертең немесе кешке белсендірек болатынын анықтап, кейін сауалнаманы таңғы 8-де немесе кешкі 8-де толтыруды сұраған.
Мысалы, түнгі режимге бейім адам таңғы уақытта тапсырма орындаса, оның биологиялық ырғағы мен сыртқы кестесі сәйкес келмеген. Содан кейін қатысушыларға танысу қосымшасындағы тартымдылығын адам қызметкері немесе ЖИ бағалайтын сценарий ұсынылған.
Нәтижесінде биологиялық ырғағы бұзылған адамдар ЖИ бағалауын жиірек таңдаған. Ал тапсырма өздерінің табиғи белсенді уақытына сәйкес келген қатысушылар адам мен алгоритм арасында айқын басымдық көрсетпеген.
Екінші экспериментке 226 адам қатысқан. Бұл жолы ғалымдар олардың жұмыс күндері мен демалыстағы ұйқы режимінің айырмасын есептеген. Кейін қатысушылар жұмысқа қабылдау кезінде адам рекрутері немесе ЖИ жүргізетін сұхбаттың бірін таңдаған.
Әлеуметтік джетлагы жоғары адамдар ЖИ-сұхбатты жиірек таңдаған. Зерттеушілер бұл байланыстың негізгі себептерінің бірі әлеуметтік мазасыздық, яғни басқа адамның теріс бағасынан қорқу болуы мүмкін деген қорытындыға келген.
Үшінші зерттеу дүйсенбі таңертең 240 адамның қатысуымен жүргізілген. Бұл жолы ЖИ мен адам бағалаушысы туралы ешқандай қосымша сипаттама берілмеген. Соған қарамастан қатысушылардың шамамен 80%-ы алгоритмді таңдаған.
Талдау нәтижесінде олардың таңдауы адамдармен сөйлескісі келмеумен немесе тапсырманы тез аяқтауға ұмтылумен емес, дәл әлеуметтік мазасыздықпен көбірек байланысты болған.
Соңғы экспериментке 218 адам қатысқан. Оларға киім үлгісін бағалайтын ЖИ жүйесі ұсынылған. Бір топқа алгоритм стандартталған деректерге сүйеніп, объективті бағалайтыны айтылса, екінші топқа оның субъективті эстетикалық көзқарастарды да меңгергені түсіндірілген.
ЖИ «бейтарап және объективті» деп сипатталған кезде әлеуметтік джетлагы жоғары адамдар оның бағасына көбірек жүгінуге дайын болған. Ал алгоритм де адам сияқты субъективті болуы мүмкін деген ақпарат берілгенде бұл әсер жоғалған.
Ғалымдардың пікірінше, шаршаған және әлеуметтік тұрғыдан мазасыз адам ЖИ-ді адамға қарағанда қысым аз түсіретін бағалаушы ретінде қабылдауы мүмкін. Яғни мұнда технологияға ерекше сенімнен гөрі адамның субъективті пікірінен қашу механизмі маңыздырақ болуы ықтимал.
Дегенмен зерттеудің шектеулері бар. Қатысушылардың ұйқы режимі негізінен олардың өз сөзіне сүйеніп бағаланған, ал тапсырмалар нақты өмірдегі емес, ойдан құрастырылған жағдайларға негізделген. Сондықтан жұмыс сұхбаты, несие алу немесе маңызды медициналық шешім сияқты шынайы жағдайларда адамдар дәл осылай әрекет етеді деп айтуға әлі ерте.
Зерттеу нәтижесі бір қызық тұжырымды алға тартады: ұйқының бұзылуы тек көңіл күй мен зейінге емес, адамның кімнің бағасына сенетінін таңдауға да әсер етуі мүмкін.
