Бірқатар халықаралық ғылыми орталықтың биологтары Антарктидада жабайы құстардың жаппай қырылуына құс тұмауының жоғары патогенді H5N1 штаммы себеп болғанын растады. Вирус құрбандары 2023 және 2024 жылдардың жазғы маусымдарында 50-ден астам оңтүстік полярлық поморник болды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеу нәтижелері Scientific Reports (SciRep) журналында жарияланған.
2024 жылдың басында вирус бір шағала мен екі поморниктен анықталғанымен, өлімнің нақты себебі сол кезде белгісіз еді. Кейін S/V Australis кемесіндегі экспедиция Оңтүстік Шетланд аралдарындағы, Уэдделл теңізі жағалауындағы және Антарктика түбегіндегі он алаңды тексерді. Мамандар ауырған және өлген құстардан тін үлгілерін жинап, зертханалық талдау жүргізген. Соның нәтижесінде жаппай өлім-жітімнің инфекциямен тікелей байланысты екені нақты дәлелденді.
Поморниктер Антарктида экожүйесінде өлексемен қоректенетін және жыртқыш құстар ретінде маңызды рөл атқарады. Алайда жұқтырған өлексені жеу вирустың жаңа аумақтарға таралу қаупін арттырады. Ғалымдар құстардың қырылуы мен вирустың арасындағы тікелей байланысты ғылыми тұрғыда дәлелдеу маңызды жетістік екенін атап өтті.
Зерттеу H5N1 құстарда ауыр неврологиялық бұзылыстар тудыратынын көрсетті: бағдардан жаңылу, мойынды оғаш қимылдату, шеңбер бойымен жүзу немесе жүру, кедергілерге соқтығысу сияқты белгілер байқалған. Erasmus MC медициналық орталығының биологтары дәл осы зақымданулар поморниктердің басым бөлігінің қырылуына негізгі себеп болды деп санайды.
H5N1 вирусы алғаш рет 1996 жылы Оңтүстік-Шығыс Қытайдағы қаз фермасында анықталып, кейін Азияда, Еуропада және өзге құрлықтарда жабайы әрі үй құстары арасында біртіндеп тараған. 2024 жылдың басында ол Антарктидаға да жетті. Бұған дейін бұл штамм Аргентинада кейбір теңіз жаунарларының жаппай қырылуына, сондай-ақ жүздеген миллион үй құстарының шығынына әкелген, әрі сүтқоректілерге де жұғып, түлкілер және аюлардан анықталған.
Сарапшылар H5N1-дің құрлықта пайда болуы климаттың өзгеруі, ластану және туризм қысымы күшейіп тұрған жергілікті фауна үшін жаңа қауіп екенін ескертеді. Ғалымдар популяцияларды бақылауды күшейтуге шақырып отыр, өйткені құстарға соңғы ауқымды санақ 1980-жылдары жүргізілген.
