Жаһандық талдау 200-ге жуық елді қамтып, миллиондаған қатерлі ісік жағдайлары темекі шегу, инфекциялар және алкоголь тұтынуымен байланысты екенін көрсетті. Дүниежүзілік деректерге сәйкес, жаңа қатерлі ісік жағдайларының шамамен 40%-ы бақылауға болатын факторларға тиесілі, деп хабарлайды turkystan.kz Nature Medicine журналына сілтеме жасап.
Ғалымдар 36 түрлі қатерлі ісік түрін 185 ел бойынша зерттеп, жаңа диагноздарға қандай себептер ықпал еткенін бағалады. 2022 жылғы статистикаға сүйенген нәтижелер Nature Medicine журналында жарияланды. 18,7 млн жаңа жағдайдың шамамен 7,1 млн-ы (38%) алдын алу, медицина және денсаулық сақтау саясаты арқылы басқаруға болатын факторларға байланысты болып шықты.
Әлем бойынша ең үлкен қауіп темекі шегу саналады: алдын алынатын жағдайлардың 15%-ы соларға байланысты болған. Кейін инфекциялар (шамамен 10%) және алкоголь (шамамен 3%) келеді. Әсіресе өкпе, асқазан және жатыр мойны қатерлі ісігінің себебі – солар.
Зерттеушілер он жыл бұрын әр түрлі тәуекел факторларының таралуын ауру көрсеткіштерімен салыстырып, нақты себептерге байланысты үлесті анықтады. Барлығы 30 фактор қарастырылды: темекі, алкоголь және вирус инфекцияларынан бастап.
Жыныс және аймақ бойынша көрсеткіштер әртүрлі. Әйелдерде жаңа қатерлі ісік жағдайларының шамамен 30%-ының алдын алуға болады. Оның 11%-дан астамы, негізінен жатыр мойны қатерлі ісігінің негізгі себебі – адам папиллома вирусына байланысты. Бұл әсіресе Сахарадан оңтүстікке қарай Африка елдерінде жоғары. Ал табысы жоғары елдерде (Еуропа, Солтүстік Америка) әйелдерде ең басты қауіп темекі шегу. Ерлерде темекі шегудің үлесі одан да жоғары: алдын алынатын 4,3 млн жағдайдың төрттен бір бөлігі темекіге тиесілі. Кейін инфекциялар, әсіресе Азия, Африка және Оңтүстік Америкада, содан кейін алкоголь келеді.
Бұл жұмыс алғаш рет тек өлім-жітімге емес, ауру жиілігіне байланысты жаһандық салыстырмалы көрініс береді. Ғалымдар әр елде басым факторлардың әртүрлі екенін көрсетеді: кей елдерде вакцинация мен инфекциялармен күрес, кейде темекі мен алкогольді азайту маңызды. Көптеген дерт адамның өмір салтына байланысты қалыптасады.
