Францияда жасанды интеллектпен бірлесіп жазылған шығармаларға арналған жаңа әдеби сыйлық Prix Pascal de Littérature IA пайда болды. Алайда оның жариялануы әдеби ортада ЖИ қолдануға қатысты дау күшейген кезеңге тұспа-тұс келді, деп хабарлайды turkystan.kz euronews.com-ға сілтеме жасап.
Қыркүйектен бері француз әдебиет әлемінде канадалық-гаитилік жазушы Тэлисон Орелиеннің C’était ça ou mourir романына қатысты дау талқыланып жатыр. Жазушының шығарманы жазу кезінде жасанды интеллектіні кеңінен пайдаланғаны жөнінде айыптаулар айтылған. Кеше оның Канададағы баспасы кітапта ЖИ қолданылғанын растады және автормен жұмысын тоқтатты. Орелиен болса, айыптауларды жоққа шығарып, тарихи зерттеу үшін сыртқы дереккөздер мен түрлі құралдарды пайдаланғанын айтты.
«Кітапты өзім жазғанымды айттым. Оны ЖИ жазған жоқ қой», – деді ол Libération басылымына берген сұхбатында. Жазушының айтуынша, ол ЖИ-ді тіл аударуға арналған құралдар секілді пайдаланған және мұндай даудың туындайтынын күтпеген.
Ал жаңа Prix Pascal сыйлығы ЖИ қолдануға ашық түрде мүмкіндік береді. Ұйымдастырушылардың айтуынша, байқау технологияның өзін емес, адам мен машинаның бірлескен шығармашылығынан туған әдебиетті бағалауды көздейді.
«Жасанды интеллект қазірдің өзінде жазу шеберханаларында, қолжазбаларда және кітап дүкендерінде кездеседі, бірақ оны көп жағдайда ешкім байқамайды. Pascal сыйлығы маңызды сұрақты ашық қояды: автор мен машина бірлесіп жұмыс істегендегі әдеби шығарма қандай?» – делінген сыйлықтың ресми сайтында.
Байқауға қатысушылар шығарманың қолжазбасын және оны жазу кезінде қандай алгоритмдер мен ЖИ құралдары қолданылғанын түсіндіретін техникалық құжат ұсынуы керек. ChatGPT, Claude, Gemini және LLaMA сияқты ірі тілдік модельдерді пайдалануға рұқсат етіледі.
«Басқалар ЖИ-ді бір-біріне қайшы келетін анықтау құралдарымен іздеп жатқанда, Prix Pascal авторларды оны қолданғанын ашық көрсетуге шақырады. Мұнда үгіт те, соттасу да жоқ – ашықтық пікірталас пен ұжымдық зияткерліктің негізі болуы керек», – дейді ұйымдастырушылар.
Сыйлыққа азаматтығы мен тұрғылықты жеріне қарамастан, француз тілінде жазатын кез келген адам қатыса алады. Баспа келісімшартының болуы міндетті емес. Байқаудың негізін технология саласындағы кәсіпкерлер Филипп Родригес, Альбин Сервиан және Жиль Ментре қалаған. Қазылар алқасы жарияланбаған, бірақ пайдалы ой ұсынатын немесе оқырманды толғандыратын шығарма іздейді.
Өтінім қабылдау басталды. Бес беделді тұлғадан тұратын қазылар алқасының құрамы айдың соңында жарияланбақ. 2026 жылғы сыйлық иесі желтоқсанның ортасында белгілі болады. Ақшалай жүлде қарастырылмағанымен, жеңімпазға шығармасын басып шығаруға қолдау көрсетіледі.
Франция заңнамасы әдеби шығарма жазуда ЖИ қолдануға арнайы тыйым салмайды әрі оны жеке тәртіппен реттемейді. Сондықтан жаңа сыйлықтың құрылуы заңды. Дегенмен оның пайда болуы жазушылар мен басқа да шығармашылық өкілдері ЖИ-дің ықпалына алаңдап, бұл салаға қатысты нақты ережелер мен кепілдіктер енгізуді талап етіп жатқан уақытпен тұспа-тұс келді.
Сыйлық француз математигі әрі философы Блез Паскальдың құрметіне аталған. Ұйымдастырушылар оның механикалық құрылғылардың дамуына үлес қосқан жаңашыл әрі сөз өнерін терең меңгерген ойшыл болғанын атап өтеді. Сайтта Паскальдың «Адамның ой-өрісі неғұрлым кең болса, соғұрлым айналасынан ерекше адамдарды көп көреді» деген сөзі де келтірілген.
