Тәкен Әлімқұлов немесе жалғыздық жыры

Жерорта теңізіне бойлап саяхатқа шыққан кісіні осынау «Құдай тағала туып, пайғамбарлар өсіп-өнген құтсал мекеннің» бүгінінен гөрі кешегі кезеңі көбірек толқытатын секілді. Бір кездегі алып шаһарлардың қирандылары талай ойға жетелейді. Көне  гректер, одан соңғы Византия қағанаты тарихшылары неше өркениет келіп, неше өркениет кеткен бұл өлкенің ғаламат ғимараттарын тұрғызу қаншалықты қиын болса, қирату соншалақты оңай болды дегенді көп айтқан. Асқан шеберлікке қоса, асқан дәлдікпен, асқан ғажап есеппен салынған зәулім мұнаралар мен алып қамалдардың бір тасын жұлып алсаң болды,  қалғаны жібі үзілген тасбихтың тастарындай шашырай құлайды-міс.

Жетісудағы Жәркент шаһарына жолы түскен адам таңдай қағып, тамсанбай өте алмайтын бір керемет бар. Ол – Уәлибай мешіті. 1895 жылы Жоңғар Алатауының қарағайларынан қиюластырып, бір шегесіз салынған ескі жәдігерліктің бас шебері Хон Пик деген қытай азаматы болған деседі. Ол мешіт құрылысына қанша ағаш кетеді дегенде, «артық та емес, кем де емес, мынадай мөлшерде болсын» деп, кесіп айтқанда халық таң қалысады. «Құрылыс болған соң бір арба артық, бір арба кем деген секілді…» – деп сөз бастағандарға тағы да қайталап, «жоқ мынадай мөлшерде болсын» дейді. Расында, құрылыс аяқталғанда, басы артық сынық қиынды да қалмаған. Егер бір тақтайын суырып алсаңыз не бір тақтайды қосымша қақсаңыз жаңа ғана көз алдыңызда құлпырып тұрған алып та әдемі құрылыс сыны бұзылып, көзге қораш көрініп шыға келеді-міс. Оны айтасыз, опырылып ортаға түсуі де мүмкін дейді. Тәкен Әлімқұлов прозасын оқығанда осы Уәлибай мешіті ойыма түседі. Тығыз мәтіндер… Бір сөзін ауыстырып немесе бір сөйлемін қысқартып байқаңызшы, кетік тістің орнындай опыраяды да қалады. Сөз деген материалмен дәл осылайша жанкешті жауапкершілікпен жұмыс істейтін И.Бунин прозасын, Ю.Казаков шығармаларын орыстар айрықша құрметтейді.

Тәкен Әлімқұлов.

Көзі тірісінде сұрамаппын…

Сұрамаған нәрсе, яки өкінішті жәйт тек бұл болса бір сәрі еді, әттең тәңір…

Күндер зулап, жылдар жылжи береді екен. Уақыт шіркін бірде білетінің бір тоғыз, білмейтінің тоқсан тоғыз деген сөздің әрі кетсе ұйқас үшін, бері салса үйлесім үшін айтыла салған сәтті бір фраза ғана емес екеніне көзіңді мықтап жеткізерін ол кезде кім ойлаған? Адам, әсіресе, жас кезінде ауруды бірден мойындай қоймайды ғой. Өткен өмірдің қызығынан гөрі өкініші көп екенін мойындау да сол секілді емес пе екен? Келе-келе сол бір шындықты, яғни парықсыз, пайымсыз, уайымсыз, жұмсартып айтқанда мағынасыздау күндер кештім деген запырандай ащы шындықты мойындаудың орнына «жастық қой, шіркін» деп, баяғының майысқақ шалдарынша майдақаммен өзіңді алдарқатып қоя салуды үйренеді екенсің. Өмірдің жылдам өтіп бара жатқаны, босқа өтіп бара жатқаны ішіңді иттей тырнап жатса да, оны сыртқа білдіргің келмей сырбазсына бастайтын кезің де осы кез. Бәлкім, бұрынғы шалдардың жалын ата күрсініп, «жалған-ай» деп өткені осыны ертерек білгендіктен болар…

Иә, көзі тірісінде Тәкеңнен сүйіп оқитын, ылғи қайталап оқитын кітаптары туралы сұрамаппын. Енді бүгін «сұрай қалсам, шамамда осылай жауап берер еді-ау» деген жорамалмен бірнеше тізімді ойша құрастырып отырысым мынау. Қайткенде де сол шығармалардың арасында орта ғасырлық шығыс жәдігері Ахмет Қази Заденің «Ұлы суретшілер мен ғажайып хұсни хатшылар хақында трактат», С.Цвейгтің «Бальзагі», А.Моруаның «Әдеби портреттері», Дж. Вазаридің «Леонардо да Винчи», «Микеланджело», «Рафаэль», бұлардан соңыра С.Далидің өзі туралы шығармалары мен академик Ахмет Жұбановтың «Ғасырлар пернесі» секілді атақты кітаптардың боларына сенгім келеді. Кейде бұлардың ешқайсысы да емес, «тұманды теңіз төрінде жалғыз жалаудай жалтылдаған» М. Лермонтов жырлары емес пе екен деген ой келеді. Оның себебі бар. Ол туралы сәл кейінірек. Ғайыптан тайып таныс-бейтаныс кітапханалардан осы тақылеттес кітаптарды алып парақтай бастасам болды, арасынан жазатайым Тәкен Әлімқұловтың қолтаңбасы кездесіп қалардай елеңдеп тұрамын. Діні де, тілі де, тіпті ділі де басқа басқа осы алыптарға ортақ бір жәйт – олар барып-барып Жалғыздық деген таудың етегінде табысып жататын. Алда-жалда Тәкең туралы сөз болса, мен оны Жалғыздық туралы жыр деп қабылдауға дағдыланғалы қашан. Түптеп келгенде көркем әдебиет дегеніміздің өзі Жалғыздықты жырлау емес пе? Оның «Қараойдағы» Махамбеті де жалғыз, «Көк қаршығадағы» Ақаны да, «Сарыжайлаудағы» Тәттімбеті де, «Қара қобыздағы» Ықыласы да, «Телқоңырдағы» Сүгірі де жалғыз. «Жалғыздық құдайға ғана жарасады» дейді. Қай діннің этикетіне жүгінсек те жалғыздық асылып өлген жанкештінің моласындай бөлек һәм қорқынышты. Қай заманның пәлсапашылары да жалпыны жалғыздықтан сақтандырған. Сөйте тұра талағының биті бар адам болса, әйтеуір оңашалануға құмар. Неге? Қарабайырлықтан, қарадүрсіндіктен қашу ма? Өзін-өзі аяу ма? Өзінің бағасын білгендік пе, әлде мұның ешқайсысы да емес, кәдімгі тәкаппарлық немесе астамшылық па екен? Аскетизм мен мистицизм туралы біз не білеміз? Ескі ақындар сұлу әйелдердің жалғыз емес, жалғызілікті болатыны туралы айтқан. Меніңше, талантты адамдар да сол сияқты, қашан көрсең де құрметке құрық бойламайды дегендей, қаптаған қалың жұрттың арасында жүреді, бірақ бұл олардың шын бейнесі емес, олар сол тұрғанда көбінесе «қашан ғана тарқар екен бұл базар, оңаша бір кешім еді жыр жазар» деп (Жұмекен Нәжімеденов) сырты күліп, іші ұлып тұратынына сенуіңізге әбден болады. Күрессең күштімен күрес демекші, Жалғыздық, асылы, күшті адамдарды иектейтін көрінеді. Әлсіздерді ол табан астында-ақ жеп қояды. Бұған дау айтқандай А.Чеховтың бір кейіпкері баяғы аспаннан түскен кітаптардағы азғын періштелер туралы һікаяларды жаңғырта келіп, «Олардың жолдан тайған себебі, Құдайдың қаһарына ұшырап, жалғыз боп өткісі келгендіктен болар, әсте» деген қорытынды жасайды. «Жалғыздықтан қорықсаңыз үйленуші болмаңыз» деп қалжыңдайтын да сол Чехов.

Махамбет, Ақан сері, Сейтек, Ықылас, Тәттімбет, Сүгір… Тәкен Әлімқұлов Алаштың аты аталған ардақтарының қай-қайсының да орнына өзін қойып отырып жазғаны ақиқат. Тіпті, өмірде де оның былайғы жұртқа ерсі көрінген ерекшелеу мінезі, ешкімге ұқсамайтын тосын қылықтары сол өзі кірген «образдардан» шыға алмай, бәлкім, шыққысы келмей жүретіндігінен болса керек. Асылы, бұл жаңалық емес. Әлбетте, жазушы «образға кіріп» жазады. Әлбетте, қашан да қаламгер қара тобырдан басқашаланып тұрады. Әлбетте, Құдай тағала бәрімізді бірдей ғып емес, бірімізді бірімізге ұқсамайтын ғып жаратты. Дей тұрғанмен Тәкен жасаған образдар «басқашаның да басқашасы» боп санаңызға сіңеді. Жалғыз үй Махамбет, жалғыз басты Ақан, қорғансыз Сейтек, дәрменсіз Тәттімбет. Ойлап отырсаңыз Тәкен өз шығармаларында солар туралы әңгімелеп отырып, өзі туралы жазып кеткен секілді. Оның өмірінің қандай болғанын білетіндер Махамбеттен де, Ақан, Тәттімбет, Сейтек, Сүгір күйшіден де Тәкен ағамыздың өзін көретіні содан болар. Оның өмірі… Бізде өмірден өтіп кеткен адамның жеке өмірі туралы айтылмайды да, жазылмайды да. Айтылса өсек, жазылса жала секілді естіледі. Себебі… оның себебі көп. Соңғы жылдары жарық көрген мемуарлық шығармалардың қай-қайсысының да ауыл-аймақ, бота-тайлақтың маңынан шыға алмай қалған уақ-түйек, қиқым-сиқым, қатын өсек деңгейінде қабылданғаны жасырын емес.

Ғафекең марқұм Сафуан Шәймерденовке арнаған өлеңінде «сорайған солтүстіктің қарағайы» дейді. Сорайған демекші, қыстың қақаған суығында тізесіне жетпейтін қысқа плащының ілгектерін ілдірмей, омырауын ашып тастап, қоңыр беретін бір шекесіне қисайта киіп, бота маймақ жүріспен ақырын басып, жалғыз жүретін сол бір ұзынтұра кісі Алматының қазақтарына ұқсамайтын. Жанаса кетсең жалпылдап амандаса жөнелетін қыр қазағына мінезі де, жүріс-тұрысы да келмейтін. Бірақ бұл қолдан жасап алған тәкаппарлық емес, кәдімгі құдай берген мінезі еді, сондықтан оның бұл «оспадарлығына» ешкім де ренжімеуші еді. Қарапайым болып көрінгісі келетін жасанды кішіпейілдік немесе жанына торсық байлатпас асаулық та оған жат еді. Біз сияқты жасы кішілерге ылғи да «шырақ» деп сөйлейтін. Кейде кісі күлетін қылықтар жасап, әпенділеу әңгімелер айтатын. Бірақ біз күлмей тыңдауға тырыстық. Ол туралы алыпқашпа сөздер көп болды. Оған бір жағынан өзі де кінәлі. Мысалы, жұрт жиналған жерлерде сіз бен біз әулиедей көретін аға буын қаламгерлерді «ол жазушы емес,ол философ, әрі кеткенде этнограф, шын жазушы деген мына менмін» немесе «қазақтың кәсіби көркем прозасы менен басталады, ал маған дейінгілер қара сөзбен жазылған поэмалар болатын және проза менімен бітеді, мыналардың жазып жүргені қыртымбайский шалдыр-шатпақтар» деген секілді ойларын түк қысылмай айта салатын. Содан кейін оны кім жақсы көрсін? Тәкеңнің көптеген ойларын біз қағазға түсіргенмен әзірге жарияламауды ұйғардық. Қоғам, әдеби орта ол пікірлерді қабылдауға әлі дайын емес. Ең болмаса, көп пікірдің бірі ретінде қабылдауға да дайын емес. Жылдар өтер, Тәкен туралы айтылар көп әңгіме әбден пісіп-жетілер, сол кезде көркем әдебиет туралы да ойларымыз өзгереді…

Жазу мәнерінің өзгелерден айрықша нақыштарына тоқталғанда ең алдымен ауызға ілігетін ерекшеліктің бірі сөйлем құрауда емес, сөйлемді аяқтаудағы тосын ізденістері еді. Тәкенге дейін (қазір де) қазақ жазушыларының сөйлемдері көбінесе етістікпен (әсіресе «еді» формасында) аяқталатын. Бірнеше сөйлем бірінен соң бірі “едімен” біткенде шығарманың өңі қуқыл тартып жүре берері анық. Тәкен сөйлем аяқтауда «ған», «ген» есімшелерін молырақ пайдаланды. «Сол түні ай тұтылған…» («Қараой»). «Ақан атқа мініп, серілік құрған шақта талай ұлықпен дәмдес, тұздас болған» («Көк қаршыға»). «Сәкен елтіп қалған. Музыка сазын сыршыл өлеңнің тіліндей қабылдап отыр» («Көкейкесті»)…

Оның өмірі пародокстерге толы. Ағамыз осыншалықты дана басымен, кемеңгер басымен кейде қарапайым, жұрттың бәрі білетін, әлімсақтан әмбеге аян, еш құпиясы жоқ жәйттерді тура бір Америка ашқандай ғып тамсана сөз ғып және соны сіздің де таң қалып, таңдай қағып тыңдағаныңызды қалайтын.

Сол «жаңалықтарының» мысалын келтірелік:

«Кекс деген болады, оны шәймен жеген дұрыс» немесе «Мәскеуде сәтен деген мата болады, еркекке ішкиімді, асылы, қара сәтеннен киген жөн, денеге жұмсақ, сусылдап тұрады және асыққанда сып етіп тез сыпырылады» немесе «шөлдесең абзалы «Жигули» сырасын іш, қарның ашса пирожки же, тоқ тамақ, өзегің талмайды», «тырнақты қайшымен алған дұрыс», «мен руымды айтпаймын, айтсам машина басып кетеді». Тағы бірде бір талантты жазушы інісі туралы пікірін бірден өзгертті: «Сол үйге келген күні менің жазу жазғанда киіп отыратын қара шұлығым жоғалды. Ұрлап кеткен соның өзі». Күлмеске шараң жоқ. Осы тақылеттес «жаңалықтарын» былай қойғанда кейде мүлде қисынсыз әңгімелерін естіп, жағамызды ұстайтынбыз. Мұның көбі заманға қарны ашқаннан, ішкі наразылықтан, қырсықтықтан, қиқарлықтан шыққан сөздер болар деп ойлаймын. Әсіресе, Созақ туралы кісінің қиялына келмейтін бір жәйттерді әңгімелей бастағанда қатар отырған қыздар мен жас балалардың сыртқа шығып кеткенін қалар едік. Меніңше, ол Созақ туралы осындай «хикаяларды» жек көргеннен емес, керісінше алыста ұзақ жүріп сағынғаннан, жақсы көргеннен ойлап тауып жүрді. Ақын Өтежан Нұрғалиевтің туған жер туралы өлеңінің екі шумағын жатқа білуші еді. Кейін сол сегіз тармақты мен де жаттап алдым.

Күн батады бір айнымай,

Қырда қызыл қырғауылдан.

Жан жүрегім жылай-жылай,

Кеткенмін мен бұл ауылдан.

 Тілге биік тиек керек,

Жазу үшін биік өлең.

Бұл ауылға жиі өкпелеп,

Бұл ауылға жиі келем.

 Ол Созағына жиі баратын… Кейін осы «созақнаманы» марқұм Асқар Сүлейменов әдемі жалғастырып әкетті де, Созақ деген Оңтүстіктің қияндағы бір ауданы ғана емес, тұтас бір таныс һәм бейтаныс әлемге айналды. Мысалы, ертеректе болған «шалбар тастау» деген ойын туралы айтқаны есімде қалыпты. Үлкендер айттап не той садақаға кеткенде ауылдың жастары оңаша бір үйге жиналып, көлденең керілген жіпке іш киімдерін ілетін көрінеді. Сүйген қызының киімін жаңылыспай тауып алған жігітті қыр асырып қызымен бірге оңаша қыдыруға жібереді де, алда-жалда таба алмай қалса айып төлетеді екен. «Жасымнан сол ойынға көп қатыстым» дейтін марқұм сөзінің артында қалжың да емес, шындық та емес, естір құлаққа ұят бір түйіндер жасап. Кейін Созаққа қаншама рет жолым түсті, мұндай ойын болды дегенді ешкімнен естімедім. Ауызекі айтылатын «Созақтағы соқыр сот», «Кәпір Мұса», «Жеті имансыз», «Аллаһуларды сатқан кім?» деген «әңгімелерінде» де, меніңше, шындықтан гөрі әсірелеу басым. Тәкеңнің әйелдер хақындағы ойларын естігенде Максим Горькийдің ертеректегі бір естелік мақаласы ойға түсетін… Алғаш оқығанда Толстой сияқты ұлы тұлғаны мұндай анайы сөзге қимайсыз. Бірақ Горькийдің тап осы жерде өтірік айтпағанына (өтірік айтатындай жанына сонша не зор түсті дейсіз) сенесіз.

Созақ – қазына. Бүгінде қаймағы бұзылмаған қазақы қоныстар сирек. Соның бірі осы Созақ. Оның әлі де бергенінен берері көп. Тәкеннің заманындағы, одан сәл берідегі Асқар мен Төлегеннің тұсындағы Созақтың қандай болғанын көзге елестету қиын емес, егер шығармаларын оқып шықсаңыз.

Қаймағы бұзылмаған қазақы өмір дегенде кейбір ақындар жырлап жүргендей «самал желді, салқын көлді, білем-білем қазы-қарта, исі мұрын жарған шұбаты мен қымызы, әулие қарт, асыл әже, пәк бозбала, құлыншақ қыз…» деген секілді идиллияны көзге елестетеміз. Сонымен қатар Абай, тіпті Абайдан да арғы заманнан бері келе жатқан қара надандық, топастық, парықсыздық, дарақылық, сауатсыздық, санасыздық, рушылдық, жікшілдік, ұсақтық, бақай есеп, сасық қулық, оның бәрін айтпағанда сіңірі шыққан кедейлік, арызқойлық, жалқаулық, қырттық, жоқшылық, тілемсектік, сұрамсақтық, жалқаулық, ұрлық-қарлық, моральдық азғындық – осының қай-қайсысы да Тәкен қаламынан тыс қалған жоқ. Кедейшілік материалдық қана ауыртпалық емес, ол сондай-ақ адамды рухани да қажытады. Жоқшылық қылмысқа, қатыгездікке, айлакерлікке, азғындықтың неше түріне итермелейді. «Қысқа жіп күрмеуіме келмеген соң, ұшына жіберіп ем кендір жалғап» деген қос тармақтың астарына үңіліп көріңізші бір сәт. Құр мақтана бермей қай-қайсымыз да ауылымызға бажайлап бір қаралықшы, ағайын. Шындықты көруге келгенде оқып отырған кітабыңыздың қызық емес беттерін аттап кеткен секілді көз жұма салмайық. Көзді бүгін болмаса, ертең ашуға тура келеді. Тәкен шын айтты. Оның жалғыздығының тағы бір мәні осында. Міне, «Көк қаршығадағы» Ақан. Жалғыз басты шал Ақан. Іңір. «Жолға шықтым жападан жалғыз басым» (М. Лермонтов). Бағыты бай ауыл. Шаршаған. Қажыған. Кенет ұзын жолдың бойында ән шырқап келе жатқан екі аттыны жолықтырады. «– Ей, мырзалар, мінгестіре кетіңдер», – деді Ақан көнетоз үнмен. Жолаушылар қарқылдап күлді. «– Аты-жөнін білсек қайтеді?» деді ақ боз аттысы. «– Дуананың дәмесі бәйгеде бар» деді екіншісі… «Жаңа «Көкжендетті» салған қайсың» деп сұрады Ақан. «– Е, немене құда түсейін деп пе едің? «Көкжендетке» басқан мына жігіт» деген жауап естілді. «– Ақанның әнін салып, өзін атқа мінгестіруге көлікті аясаңдар, жігіт екенсіңдер. Жарайды. Жолдарың болсын», – деді Ақан ызаға булығып… «Ызалы Ақан жылап жіберді. Ақбоз атты жолаушы қосыла жылады». Ойнайсың қазақпен!

Біз қазақ сахарасын жете білмейміз.Жетімек шығармалар жазатынымыз да содан болса керек.

Тәкен прозасын зерттеушілер, әсіресе, соңғы жылдары талай-талай тамаша мақалалар жазды. Енді бір назар аударуға тұрарлық қыры – Әлімқұловтың этнографтығы. Көркем шығармашылығы мен очерктерінде, тіпті, өлеңдерінде ол танымдық жәйттерді жиі қозғайды. Қозғағанда өз қаламының желісін өзі қызықтап далаға лақпайды, жаңа, бұрын жазылмаған, жалпыға жария емес, кей-кейде даулы, дүдәмал дәстүрлер мен таным-түсініктерді соқырға таяқ ұстатқандай нақты дәлелдермен тастиықтап отырады. Ол кейде натуралист, зоолог, есепші (бұл жердегі есепші сіз бен білетін бухгалтер емес, Ілияс Жансүгіров айтатын «ел жайлауға көшіпті, есепші айтты десіпті» деген өлеңдегі есепші), кейде жұлдызшы, кейде жауырыншы, кейде ат сейіс, кейде домбырашы, кейде қобызшы, кейде диқан, кейде тіпті аспаз, кейде шарқшұнас (шығыстанушы) ретінде ой толғайды. «Энциклопедиялық білім дегеніміз не? Ол негізінен сопылардан қалған жол» деп жазған көне парсы ойшылдары. Сопылық жолы көбінесе жалғыздық жолы. Асылы, көп білетін адам көп сөйлемейді. Олар, әдетте, жұртпен емес, өзімен-өзі сөйлескенді ұнатады. Кезінде Тәкеңнің көркем әңгімеге бергісіз очерктерін «әңгіме де емес, газет материалы да емес дүбәрә дүниелер» деп сынағандар да болды. Өз басым, оның «Шолпан шіркінге сенім жоқ, тас қараңғыда адастырмайтын қайран Темірқазық қой» дегенде ауыр күрсінді. Ақырында бастан кешкен шерудің сағынышын бөгде өлеңге аударды. «Әуеде бір жұлдыз бар тең таразы, төреші пайғамбарым тәңірім қазы» деген сонау екі жұлдызды меңзеген. Жіті бақсаң, екеуі таразының басын тең асқандай теңселіп тұрады. Егіздің қарасы өшкенде, Есекқырған туады» деген жолдарының астын сызып оқимын. Сондай-ақ, «Дарияның ортасында борық тұрған, Борықты қара балық сорып тұрған» деген жолдарды да әдеби айналымға алғаш салған Тәкен көкеміз болатын. Немесе «Бай жақсы батырдан да, биліктен де, Әр істі ақша бұзар киліккенде», немесе «Табаны тарлан боздың ескен желдей, Қоңырдан қой қоздатып көшкен елдей», немесе «Ауылың ат тоқтатсам ыраңдағы. Беліңіз азғана күн бұраңдады» деген секілді егіз жолдардың тасасында қанша һікая жатқанын ойлап көріңізші. Бүгінде фольклор деп жариялап жүрген дүниелеріміздің өзі редакторлардың қайшысынан өткені не қолдан қиюластырғаны көрініп тұрады. Мысалы, Тәкен көкем айтқан ескі жұмбақтың бірі былай басталатын: «Не қалды Қаратауда, алтын қалды, Дариға алтынға тең барқым бар-ды // Үй сырты ұйықтап жатқан атыз бойлап // Сан жетпес ала шапан сартым бар-ды.// Ағасы ауылымның Әлім еді // Әлімнің сыры жұртқа мәлім еді // Кешегі ақ қоянда ауыл үйді // Сарт сойып садақаға бағып еді». Бұл жұмбақтың шешуі – қарбыз. Тәкен көкемнің ауылының тілімен айтсақ дарбыз.

Мені Тәкен ағамен Асқар Сүлейменов таныстырды. Осылай да осылай, түстіктен келген жас ақын деген секілді әңгімеден бастап біраз жерге апарып тастады. Асекеңнің һәм оған еріп барған менің сол күнгі «аса көтеріңкі көңіл күйіміз» ұнамады білем, Тәкен бір қарады да қойды. Байқаймын, жақтырмай тұр.

– Сонда бұ жігіт қырықсадақ па, жоқ сейіттерден бе? – деп сұрады аптығымыз басыла бере мені нұсқап. Асекең де, мен де түсіндік, ол қожалардың руын айтып тұр.

– Обба, кәрие, бұяқ уммуман бізден емес, қазақ турбайбы, – деді Асекең өзбекше, қырғызша араластырып.

– Қайдам, біздің Созақтың қожаларына ұқсайды екен, – деді Тәкен. Жас кезім ғой, «бәлкім, сіздің Созақтың қожалары маған ұқсайтын шығар» дегім келіп қитығып тұрдым да үндемедім.

– Шырақ, сіз Кәмәләдін Бекзат туралы білесіз бе? – деп сұрады Тәкен біраздан соң.

– Біледі, – деді Асекең мен үшін жауап беріп.

Тәкең қырсығып қалды. Булығып, үнсіз отырды да «ертең сөйлеселік» деп орынынан тұрып кетті. Ертеңіне түсте «кешегі ақтың офицері секілді қожа бала қайда екен?» деп іздетіпті. Бардым. Асқарсыз бардым. Құр қол емес, әрине … «Шырағым, руын не қу жасырады, не құл жасырады деген, қожа екеніңді айтудан неге қорқасың?» деп біраз тақымдап алды да, Шығыс шайырлары және орта ғасырлық суретшілер туралы әңгімелеп, Бекзаттың (Кемаледдин Беһзод деп ұғыңыз) «Патша ағзам» деген суретін іздеп таба алмай жүргенін айтты. «Естуімше Шығыс патшаларының бәрі қазақ бәдендес көрінеді» деді. Оның «Патша ағзам» деп отырғаны Беһзодтың Шығыста кең тараған «Шәйбани ханның портреті» болса керек деп түйдім іштей. Кейін Ташкентте шығатын «Фан ва турмуш» журналынан Беһзод туралы мақала әкеліп бергенімде риза боп, алғысын айтты да мақаланы өзіме оқытып, тәржімелетіп отырды. Ақыры соңында «Біздің Пәленшеев секілді бір қырт жазған ғой мынаны» деп журналды шетке тастай салды. Мен Тәкеңнің қай шығармасында да Шығыс шайырлары туралы айтылатынын, әсіресе, Ақан сері күйінгенде парсыша бір ескі бәйітті сәл қазақшалап айтатынын еске алдым. Мені бірде болмаса бірде шатасып шынын айтып қояды деп ойлай ма, әлде Аманханман шатастырып жүрді ме, әйтеуір «сонымен, шырақ сен қожаның қайсысы болдың?» деп күтпеген жерден сұрайтын. Олай емес деуден жалыққаным сонша, ақыры соңында бас шұлғи салатын болдым. Асекеңнің «Тәкеннің шаңқанбоздары» атты мақаласын қашан оқығанын білмеймін, қобыраған қағаздарының арасынан «мұны түсіну үшін лұғат ләзім-дүр» деп бұрыштама қойған ескі бір нұсқасын өз көзіммен көргенім бар. Бұл не – риза болғандық па, әлде ұнамағанын айтқаны ма – ол жағы маған әлі күнге жұмбақ.

Тәкен Әлімқұлов 1986 жылы қазақ радиосына Ықылас туралы «Қобыз сарыны» деген хабар жазғызды. Шығармашылық үйіндегі төртінші бөлмеде бірге отырып тыңдадық. Өзінің осы аттас повесі туралы айтты. Ара-арасында Ықаңның күйлерін тыңдатты. Көкем өз сөзінде ажалдан қашқан Қорқытты шағып өлтіргісі келген айыр құлақ (?) жылан қанша қаһарланып келсе де, қобыз үнін естіген сәт буыны босап, елтіп қала бергенін айта түсіп, «мұның негізі бар, осы күнге дейін Үндістан факирлері сырнай тартып, сұлу музыкаға жылан ойнатады» деді.

– Көке, жыланның құлағы естімейді ғой, – дедім мен ойымда ештеңе жоқ.

Көкем мұрынын уқалады.

– Оны саған кім айтты?

– Брэмде бар, – деп бастай бергенім сол еді:

– Ал маған мұны Созақта жөгі тама Қожаберген деген айтқан. Сенің Брэмің оттай береді, – деп шорт кесті.

Күлдім де қойдым.

Арада екі-үш күн өткен соң тағы да сол Шығармашылық үйінде түскі астан соң фоэде демалып отырғанбыз, ол асханадан әдеттегідей жұрттың ең соңынан шықты да, мені көрсе де көрмегенсіп, терезенің алдына барып тоқтап, тамағын кенеді. «Мен Москваға звандап білдім, сенің айтқаның дұрыс екен, жыланның құлағы естімейтіні рас көрінеді» деді. Бірақ, неге-дүр осы араға келгенде көкем кенет «сізге» көшті де, «сіз, – деді даусын қатайтып, – сіз бұл туралы мақала жазбай-ақ қойыңыз, мен повесті де, радио жазбаны да түзеттіремін. Сосын аналарға айтпай-ақ қойыңыз. Менде пиуа бар, свежий»,– деп далаға қарады. Әдепкіде сасып қалдым да, сөз астарын түсінген соң барып, есімді жиып күлдім. Күлмеске шарам да жоқ еді, қаупін қараңыз, «Кәрия, сізге мені мақала жазады деп кім айтты, мен немене пәлеқорға ұқсаймын ба?» дегім кеп бір тұрды да, «сіздің білгеніңіздің біз ширегін де білмейміз ғой» деп ағымнан жарылдым. Расы да солай еді. Көкем қайта насаттанып, «мені шатастырған сенің ағаң Қожаберген» деп шалқи сөйледі. Осымен гәп тамам деуге де болар еді, соңыра бұл қауіптің қайдан шыққанын өзі айтты. Жаратылысында аңқау ағамыз сол кездері әлдекімдердің сөзіне еріп баспадағы, Одақтағы ескі достарымен, талантты достарымен кермалдасып қап жүріпті. Мені де сол топтың бірінде деп ойласа керек. Кейін бір мақаласында атақты «Шаһнәманың» авторы Фирдауси есімінің лұғауи мағынасын қазақшаға аударғанда «пайғамбардың дауысы» деген сөз шығады деп жазды. Бір реті келгенде түзетермін деп жүргенде… ажал деген айтып келмейді екен, көкемізден көз жазып қалдық. Сөзге ереді дегеннен шығады, оның осы қасиетін өз мүдделеріне пайдаланғандар да болды. Бірақ біз ондайларға қаламымызды былғағымыз келмейді. Меніңше, ол ел жақта болмаса Алматыдағы өз тұстастарының арасында көп ешкіммен етене араласа қоймаған секілді. Созақта оңаша бір жерге там салып алып, жатып жазамын дегені де арман күйінде қалды. Партия мүшелігі жарнасын төлеуге мұқият болды. Бір тиынын қалдырмай төлейтін. Оның дағы себептері болған сыңайлы… Осы партиясы бар болғыр Тәкеңе көп залалын тигізгені анық. О баста мүшелікке неге өткенін мен білмеймін, әйтеуір осында бір кілтипан болған секілді, кейде біреулермен телефон арқылы сөйлесіп, «сенің шантажыңнан қорықпаймын, мен документ бойынша тазамын» деп жататынын естіп күлетін едік. Жасы келген кісіні кім арандатуы мүмкін? Өмірбаянының кейбір тұстарын айтпай, аттап өтетіні немесе айтқысы келмейтіні маған әлі күнге жұмбақ.

 

(Жалғасы келесі санда)

Есенғали Раушанов,

Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты

Редакция таңдауы

Түрікменстаннан 153 қандасымыз Қазақстанға көшіп келді

ҚР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстанның Түрікменстандағы Елшілігінің ұйымдастыруымен Түрікменстандағы қандастарымыз атамекен Қазақстанға көшіп келді. Мемлекеттік органдар құжат, көлік мәселелір шешіп, барлығы 153 азаматты,...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...
yas

Қожа Ахмет Ясауидің мөрі мен шежіресі табылды

«ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі ұйымдастырған «Ясауи...
aza

Түрікменстаннан 153 қандасымыз Қазақстанға көшіп келді

ҚР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстанның Түрікменстандағы Елшілігінің ұйымдастыруымен Түрікменстандағы қандастарымыз атамекен...
263642.p

ЕСКІ ЖАРАНЫҢ АУЗЫН ТЫРНАУ ЕСТІНІҢ ІСІ МЕ…

Адам баласы туғанда бір-бірінен артық-кемі жоқ қызыл шақа болса да, өсе келе...

Жаңалықтар

Қожа Ахмет Ясауидің мөрі мен шежіресі табылды

«ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі ұйымдастырған «Ясауи ізімен» ғылыми-экспедициясы аясында Өзбекстан Республикасының Наманган қаласынан Қожа Ахмет Ясауи шежіресінің бір...

Түрікменстаннан 153 қандасымыз Қазақстанға көшіп келді

ҚР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстанның Түрікменстандағы Елшілігінің ұйымдастыруымен Түрікменстандағы қандастарымыз атамекен Қазақстанға көшіп келді. Мемлекеттік органдар құжат, көлік мәселелір шешіп, барлығы 153 азаматты,...

«Наконец-то» Бекшин алматылықтарға үндеу жасады

Алматы қаласының бас санитар дәрігері Жандарбек Бекшин наурыздағы мерекелер алдында қала тұрғындарына үндеу жасады, - деп хабарлайды өңірлік СЭБД баспасөз қызметі. Бекшин үндеуінде алматылықтардан...

Армениядан жеткізілген көліктердің тіркеу мерзімі ұзартыла ма?

Қазақстанға Армениядан жеткізілген көліктерді тіркеу мерзімі 1 наурызға дейін ұзарды, - деп хабарлайды Ішкі істер министрлігінің баспасөз қызметі. ІІМ мәліметінше, Қазақстанда 2020 жылдың 1 ақпанына...

Ақпарат министрі кәсіби журналистиканы дамыту туралы жоспарын айтты

Еліміздің жоғары оқу орындарындағы журналистика факультеттерінің оқу бағдарламалары зерделенеді. Бұл туралы ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева inbusiness.kz сайтына берген сұхбатында айтты. Министрдің айтуынша, қоғамдық...

Қытай келісімдерді елемей, қазақ пойыздары қараусыз қалып жатыр

"Жүк жөнелтушілердің бастамасымен Қытайға тауарларды қабылдауға уақытша тыйым салу енгізілді", – деп хабарлайды «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы (ҰК)»АҚ баспасөз қызметі. «ҚХР-мен шекарадағы бекеттерде жағдай...

Ресейде тіркелген көліктер Қазақстанда жүре алмай ма?

  Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде Қазақстанның Бас прокуратурасы атынан жалған бұйрық таратылған деп хабарлайды  тengrinews.kz сайты. Аталған «құжатта» Ресейде тіркелген автокөлік иелеріне Қазақстан аумағында жалпы сенімхатсыз...

ЕСКІ ЖАРАНЫҢ АУЗЫН ТЫРНАУ ЕСТІНІҢ ІСІ МЕ…

Адам баласы туғанда бір-бірінен артық-кемі жоқ қызыл шақа болса да, өсе келе олардың бәрі өз бетінше өзгеріп, даралана бастайды. Өйткені уақыт ағымындағы түрлі әсерлер...

Елімізге Түрікменстаннан 153 қандасымыз көшіп келді

Бүгін Түрікменстан Республикасынан 153 қандасымыз тарихи Отанына көшіп келді, деп хабарлайды mangystaumedia.kz. 2020 жылы әлемде орын алған пандемияға байланысты елімізде көшіп–қонушылар ағыны кейінге қалдырылған болатын....

Қасым-Жомарт Тоқаев Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип...

Мәди Манатбек жаңа қызметке тағайындалды

Шымкент қаласы әкімінің өкімімен Ішкі саясат және жастар істері жөніндегі басқармасының басшысы міндетін атқарушы болып Мәди Манатбекұлы тағайындалды. Мәди Манатбекұлы 1978 жылы 25 мамырда дүниеге...

Бас прокуратура үндеу жариялады

Әлеуметтік желіде жекелеген тұлғалар елдің әртүрлі аймақтарында заңсыз митингіге   шақырып жатыр. Осыған байланысты ҚР Бас прокурорының орысбасары Б.Б. Дембаев үндеу жариялады. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының...

Вице-министрдің не үшін қамалғаны белгілі болды

ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі ҚР Мәдениет және спорт вице-министрі Сәкен Мұсайбековтің ұсталуына қатысты түсінік берді. «Мәдениет және спорт вице-министріне қатысты сотқа дейінгі тергеу...

Елбасы Түркия президентін құттықтады

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Түркия Республикасының Президенті Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлайды Elbasy.kz.  Әңгіме барысында Елбасы Режеп Тайип Ердоғанды туған күнімен құттықтап, зор...

Полиция қызметкерлері жүкті әйелді автокөлікте босандырып алды

Батыс Қазақстан облысында полиция қызметкерлері келіншекті автокөлікте босандырып алды. БҚО полиция департаментінің ресми өкілі Болатбек Белгібековтің мәлім еткеніндей, оқиға 26 ақпанға қараған түні Самара-Шымкент автожолы...

Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойы басталды

Бүгін жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойын республика көлемінде ресми түрде мерекелеу басталды. ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев елордадағы Жамбыл ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, Қ.Қуанышбаев атындағы...

COVID-19: Әлемде екпе салдырғандар саны індет жұқтырғандардан екі есе көп

Әлемде коронавирусқа қарсы екпе алған адамдардың саны пандемия басталғалы індет жұқтырғандардың жалпы санынан екі есе көп, деп хабарлайды ТАСС.  Қазіргі уақытта шамамен 227 миллион адам...

Әзірбайжан Таулы Қарабақта әуежай құрылысын бастады

Әзірбайжан билігі Таулы Қарабақта халықаралық әуежай құрылысы басталатынын мәлімдеді. Нысан Иранның шекарасына жақын жерде, Шуша қаласынан 60 шақырым қашықтықта орналасқан Физулиде бой көтереді. Ел президенті...

Алғыс айту күні: Елордада мерекеге орай қандай шаралар өтетіні белгілі болды

Елімізде 1 наурызда Алғыс айту күні атап өтіледі. Бұл мерекеде елордалық театрлар медицина қызметкерлерін, эпидемиологтарды, педагогтарды, құқық қорғау органдарының қызметкерлерін спектакль көруге шақырады, деп...

Жол карталарын іске асыруға мониторинг жүргізу үшін цифрлық платформа әзірленеді – Б.Байбек

«Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек Facebook желісіндегі парақшасында партияның алдағы кезеңге арналған жоспарларымен бөлісті. Оның айтуынша, 1 наурызда «Nur Otan» партиясының құрылғанына...

Ақтөбе облысында 22 жүк цистернасы жолдан шығып кетті

Бүгін, 26 ақпанда сағат 11:55-те Шалқар ауданының Ұлпан теміржол станциясында 43 вагон құрамының 22 жүк цистернасы жолдан шығып кетті. Оның ішінде 13 цистерна аударылып, ұзындығы...

Винсент Ван Гогтың «Монмартрдағы көше көрінісі» картинасы сатылымға шығарылды

Винсент Ван Гогтың әйгілі картинасы – "Монмартрдағы көше көрінісі" саудаға шығарылды. Сурет бұрын-соңды көпшілік назарына ұсынылмаған, картина қайтадан сатылғанға дейін, Қытайда содан кейін Голландияда...

Қызылордада сауна әкімшісі жеңгетайлықпен айналысқан

Қызылордада жеңгетайлықпен айналысқан азаматша ұсталды, деп хабарлайды Polisia.kz. "Қызылорда қаласында жедел-профилактикалық іс-шаралар жүргізу барысында пайдакүнемдік мақсатта жеңгетайлықпен айналысып жүрген азаматша анықталды. Облыс орталығындағы сауналардың...

Білікті хирург қандасымыз: Орыс тілін білмегендіктен базар жағалап кеттім

https://youtu.be/zzD6QU3BF6M Сюжет авторы Нұржан ТҰРҒЫМБАЙ Тілші Ділда Уәлибек

1 наурызда әскерге шақыру басталады: Қорғаныс министрлігі негізгі өзгерістерді атады

13 мыңнан астам 18-27 жас аралығындағы мерзімді қызметтегі әскери қызметші көктемгі шақыру кезінде еліміздің Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының қатарын толықтырады....

Қырымбек Көшербаев Жамбыл ескерткішіне гүл шоғын қойды

Елордада Ж.Тәшенов және Амман көшелерінің қиылысында Жамбыл Жабаевтың ескерткішіне гүл шоғын қою рәсімі өтті. ҚазАқпараттың хабарлауынша, шараға ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев, Мәдениет және спорт...

Қырғызстан президенті Путинге не сыйлағанын айтты

Қырғызстан президенті Садыр Жапаров Ресейге жұмыс сапары кезінде Владимир Путинге қылыш сыйлады. Бұл туралы ол "Россияская газетаға" берген сұхбатында айтты. "Бұл қылышты Қырғызстанның ең мықты...

Елімізде азық-түлік жеткізу нарығы 75 пайызға өскен

2020 жылы Қазақстанда азық-түлік жеткізу нарығы 75% - ға өсті. Бұл туралы Chocofood қызметінің директоры Николай Щербак хабарлады, деп хабарлайды LS. Карантинге байланысты Қазақстанда азық-түлік...

Әлемде коронавирус құрбандарының саны 2,5 миллионнан асып жығылды

Әлемде коронавирус жұқтырғандар саны 113,5 млн-ға жетті.  Джонс Хопкинс университетінің дерегінше, індет жұқтырғандардың 89 миллионы емделіп шықса, 2 507 624-і қайтыс болды. COVID-19 жұқтырғандар саны бойынша...

Семейде 1879 жылы салынған тарихи ғимарат өртенді

Ғимараттағы өрт тек таң ата ауыздықталған. https://youtu.be/AwAQx5E_MLA Өрт 26 ақпанда Абай даңғылында 00 сағат 46 минут шамасында басталған. Өртті сөндіруге барлығы 19 техника, 55 адам жұмылдырылды....

Алматы облысында Ан-2 ұшағы мәжбүрлі түрде қонды

"Азия Континенталь" әуе компаниясының Ан-2 әуе кемесі Боралдай - Кеген бағыты бойынша РРК5481 санитарлық рейсін орындау кезінде Боралдай автомобиль жолынан шығысқа қарай 1,5 км...

Елімізде сүт өндірісі бойынша қай өңір көш бастап тұр?

Шығыс Қазақстан облысы сүт өндірісі бойынша республикада көш басында тұр. Бұл туралы ШҚО әкімі Даниал Ахметов халыққа есеп беру барысында айтты. «Соңғы бес жылда...

Ең сұлу волейболшылар рейтингі: Ресейлік спортшы Сабина Алтынбекованы басып озды

Грек басылымы Gazzetta планетаның ең сұлу волейболшы аруларының рейтингін жариялады. Рейтингте 25 жастағы ресейлік Алиса Маненок көш бастады, деп хабарлайды Politic. Бұған дейін аталған рейтингте...

Теміртау қаласының әкімі тұрғындардан кешірім сұрады

Теміртау қаласын жылумен қамтамасыз ететін ЖЭО-2 жұмысында ақау болып, тұрғындар аязда жылусыз қалды. Келтірілген қолайсыздық үшін Теміртау қаласының әкімі Қайрат Бегімов өңір халқынан кешірім сұрады. Мамандар...

2020 жылы 13 мың этникалық қазақ көшіп келді

2021 жылы Қазақстанда Көші-қон саясатының 2022-2026 жылдарға арналған тұжырымдамасы әзірленеді. Бұл туралы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісінде ведомство басшысы...

Әлемдік ТОП-50 қатарына енген Қазақстан дзюдошылары

Халықаралық дзюдо федерациясы (IJF) Тель-Авивте өткен әлемдік «Үлкен шлем» турнирінен кейін дзюдошылар рейтингін жаңартты, деп хабарлайды Olympic.kz. Жаңартылған рейтинг бойынша ТОП-50 қатарына енген қазақстандық дзюдошылар...

Президент Kaspi.kz компаниясының негізін қалаушыларды қабылдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Kaspi.kz компаниясының негізін қалаушыларды қабылдады, – деп хабарлады Ақорда. Кездесу барысында Вячеслав Ким мен Михаил Ломтадзе Қасым-Жомарт Тоқаевқа компанияның қазіргі...

Жамбыл Жабаев – 175: Киевте поэзия кеші өтті

Бұл жайында Қазақстанның Украинадағы елшілігі Facebook парақшасында мәлім етті. Қазақтың көрнекті суырып салма ақыны Жамбыл Жабаевтың туған күні қарсаңында Киевтегі қазақ диаспорасы мен Қазақстанның Украинадағы...

«Nur Otan» Партиялық бақылау комитетін Артур Платонов басқарады

Партия Лидері Нұрсұлтан Назарбаевтың қаулысымен Партиялық бақылау комитетінің төрағасы болып Артур Платонов тағайындалды. Бұл туралы «Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек мәлімдеді. «Артур...

Нұр-Сұлтанда банк тонамақ болған күдіктілер ұсталды

Түн ішінде елордадағы банктердің бірінің ғимаратына есігін сындырып кірген екі күдікті ұсталды. Қалалық полиция департаментінің мәліметінше, түнгі сағат 02:30-да ішімдікке еліткен 2 жігіт шыны...

Қарағандылық судьяның ісін Жоғарғы сот қарайды

Қарағанды облыстық сотының судьясы Естай Исабековтің ісі Жоғарғы сотта қаралады. Судьяның әріптестері оның әрекеті судья әдебі кодексіне қайшы келетінін айтады. Алайда оған қатысты шешім...

Бүгін елорда мен Ақмола облысының оқушылары қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласы мен Ақмола облысында ауа райына байланысты бірінші ауысымдағы оқушылар мектепке бармайды. «26 ақпан күні ауа райының қолайсыздығына байланысты қала мектептерінің бірінші ауысымындағы 0-9...

Өткен тәулікте 855 адамда коронавирус расталды

Қазақстанда өткен тәулікте 855 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 135, Алматы қаласы - 110, Шымкент қаласы -...

COVID-19: АҚШ-та вакцинаның күшін әлсірететін вирустың жаңа түрі пайда болды

Калифорния технологиялық институты мен Колумбия университеті ғалымдарының пікірінше, коронавирус инфекциясының жаңа нұсқасында кездесетін мутация оған иммундық жүйенің әсерін сезінуге кедергі келтіреді, – деп жазды...

«Ұлы дала таңы» фильмінің түсірілім жұмысы басталды

Алматы облысы Панфилов ауданы Көктал ауылының маңында режиссер Ақан Сатаевтың «Ұлы дала таңы» толықметражды тарихи көркем фильмінің түсірілімі басталды, – деп хабарлады «Қазақфильм» киностудиясының...

Бүгін еліміздің басым бөлігінде қар жауады – Қазгидромет

«Қазгидромет» мамандары 26 ақпанда болатын ерекше метеорологиялық құбылыстарға болжам жасады. Қазақстан аумағының басым бөлігінде фронттардың әсерінен тұрақсыз ауа райы сақталады. Кей уақытта қар жауады....

Марсқа қонған Perseverance тіршілік іздейді

Бейсенбі күні кешке NASA ғарыш агенттігі Марсқа жаңа Perseverance (Персеверанс) роверін қондырды (ағыл. – табанды, қайсар), - деп хабарлайды ВВС. Ровердің Қызыл ғаламшардағы басты міндеті...

Армения Қарулы күштері Пашинянның отставкаға кетуін талап етті

Армения әскері елдің премьер-министрі Никол Пашинян мен оның үкіметінің отставкаға кетуін талап етті, - деп хабарлайды РИА Новости ақпарат агенттігі.  Бас штаб басшысы Оник Гаспарян қол...

Доллар бағасы тағы да арзандады

Теңгеге қатысты доллардың ресми бағамы төмендеді. Ұлттық банк 26 ақпандағы америкалық валюта бағамын атады. Жұмада теңгеге шаққандағы доллардың ресми бағамы 414,77 теңге болады. Бұл ретте...

Қазақстанда аяз 40 градусқа дейін көтеріледі

26 ақпанда Қазақстанның 11 өңірінде ауа райы нашарлап, 35-40 градус аяз болады, деп хабарлайды "Қазгидромет". Жамбыл облысында, Тараз, Жезқазған, Қарағанды ​​облыстарында, Қарағанды, Жезқазған, Солтүстік Қазақстан,...

YouTube видеохостингі ата-ана бақылауы режимін енгізеді

Youtube платформасы ата-ана бақылауын орнатуға мүмкіндік беретін жаңа опцияны ойлап тапты. Бастапқыда YouTube видеохостингін жасаушылар 13+ жастағы бейнеге кіруді шектеді, сонымен қатар ата-аналарға балаларын...

Артур Төлепов әкімнің кеңесшісі болып тағайындалды

Актер Артур Төлепов Алматы қаласы ”Алатау” ауданы әкімінің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалғанын айтып, халықтан қолдау сұрады. Ол өзінің әкімнің кеңесшісі болып тағайындалғаны жөнінде Instagram...

«Құлағым үсіп қалды». Желіде үскірік аязда жолда қалған қарағандылықтың бейнежазбасы қызу талқылануда (видео)

Әлеуметтік желілерде үсік шалып, аяз салдарынан зардап шеккен қарағандылықтың видеосы кеңінен талқылануда. Instagram желісіндегі shock_krg парақшасына жүктелген видеода ол Қарағанды облысы Шет ауданы Батық ауылына...

Алматының еріктілері қарт адамдарға қар тазалуда көмек көрсетуде

Алматының жастар ресурстары орталықтарының белсенділері мен жас отандықтар қарт адамдар мен коммуналдық қызметкерлерге көмектесу үшін қар тазалау акциясына шықты. Алматыда 24 ақпанда сағат 16.00-дан бастап...

Сауль «Канело» Альварес: «Головкинді сұлатып түсіремін»

Мексикалық былғары қолғап шебері Сауль «Канело» Альварес журналистердің оның Геннадий Головкинге қарсы үшінші кездесу өткізуді қай уақытқа жоспарлап отырғаны туралы сұраққа жауап беруден мезі...

Исламжан Насыров ҚПЛ-дан неге «қашып кеткенін» түсіндірді

Екатеринбургтік "Оралдан" ҚПЛ-ға ауысқан Исламжан Насыров "Тұраннан" (бұрынғы "Арыс") кетіп қалды. Бұл туралы инсайдер Айдын Қожахмет өзінің телеграм-каналында хабарлады. Бәрі жақсы сияқты болған, Насыров матчтардың...

Facebook ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар инвестицияламақ

Американың Facebook компаниясы алдағы үш жылда ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар қаржыны инвестициялауды жоспарлап отыр. Бұл туралы компанияның жаһандық саясат және коммуникациялар...

Тұрғын үй бағдарламасымен жастарға берілетін баспана құны қанша?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай жастарға арналған тұрғын үй бағдарламасы арқылы берілетін баспана бағасы қанша теңгеге айналатынын айтты. «Қазір Нұр-Сұлтан мен Алматыда...

Мемлекет басшысының Ұлттық кеңестің V отырысында сөйлеген сөзі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің V отырысында сөйлеген сөзін жарияланды. Құрметті жиынға қатысушылар! Ұлттық кеңестің қызметі әуел бастан қоғамның ерекше назарында. Оның жұмысына...

Елбасы Бауыржан Байбекті қабылдады

Кездесуде «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» сайлауалды бағдарламасын әрі қарай жүзеге асыру мәселелері, сондай-ақ сайлауаралық кезеңдегі партияның жұмыс жоспары талқыланды. «Nur Otan» партиясының Төрағасы...

Алматы-Бішкек тас жолында 7 көлік соқтығысты

Алматы-Бішкек тас жолында қалың қар мен көктайғақ салдарынан 7 көлік соқтығысты. Оның ішінде біреуі жолаушылар автобусы. Бір адам дене жарақатымен ауруханаға жеткізіліп, тексеруден кейін үйіне...

Павлодар облысында өрт сөндіру кезінде ТЖМ қызметкері қаза тапты

Павлодар облысы Ақсу қаласының Ақсу шағын ауданында өрт сөндіруші қызметтік міндетін атқару кезінде қаза тапты, – деп хабарлайды ҚР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли. «2021...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Қазақ көші қолдаусыз болған емес

Қазақ көші атажұртқа сап түзегелі қилы жағдайды бастан кешті. Әйткенмен қандастардың салқар көші байырқалаған жоқ, байсалды болды. Оған себеп дүниенің төрт бұрышынан ағылған көштің...

Максим СПОТКАЙ: Қиындықта көрген қамқорлық ешқашан ұмытылмайды

Шын мәнінде, қазақ – ерекше алғысқа лайық халық. Себебі қазақтар қиын-қыстау за­­­манда осы мекенге жер аударылған түрлі этнос өкілдерін құшақ жая қарсы алып, қол­дау...

Аскер ПИРИЕВ: Бірліктің арқасында талай жеңіске жетеміз

– Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру идеясын алғаш рет 1992 жылы Тәуелсіздіктің бірінші жылдығына арналған Қазақстан халықтарының фору­мында айтқан болатын. Ал 1995 жылғы...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...

«Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасы кімдерге арналған?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай «Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасының қай санаттағы жастарға арналғанын түсіндірді. «Қазір осы бағдарлама бойынша талаптар әзірленуде. Бұл...

Елорданың көктемгі әуендері

Наурыз айында «Астана Опера» камералық залында елорда тұрғындары мен қала қонақтарын балалар мен ересектерге арналған жарқын концерттік бағдарламалар мен керемет спектакльдер күтеді. 5 және 9...

ЕҚЫҰ ПА Бас хатшысы Роберто Монтелла: «Астана рухын» жандандыруымыз керек

24 ақпанда ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының сессиясы бейне конференция байланысы бойынша өз жұмысын бастады. Оған Сенат Төрағасының орынбасары Асқар Шәкіров бастаған ҚР Парламентінің делегациясы қатысты. Сенат...

Қазақстан Елшісі Моңғолияның Премьер-Министрімен кездесті

Қазақстанның Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жалғас Әділбаев Моңғолия Премьер-Министрі Лувсаннамсрай Оюун-Эрдэнэмен кездесуі өтті. Ж.Әділбаев Л.Оюун-Эрдэнэ мырзаны Премьер-Министр қызметіне тағайындалуымен және дәстүрлі Шаған мерекесімен (ай...

Рейтинг: Мемлекет тілін білмейтін министр кім?

Ranking.kz аналитикалық компаниясы қазақстандық министрлердің тіл білу рейтингісін жариялады. Қазақстанда екі министр 5, төрт министр 4, бес министр 3, жеті министр 2 тілді меңгерген. Ал...

Қат мамандық қайсы?

Еңбек нарығы заман ағымына қарай үздіксіз өзгеріп отырады. Бүгін бәсі жоғары тұрған маман­дық­тар уақыт өте келе сұраныстан шы­ғып қалуы әбден мүмкін. Окс­форд университетінің ғалымдары...

Алматыда мыңнан астам ана сақтандыру есебінен ЭКО жасата алады

Қазақстанда экстракорпоральды ұрықтандыру процедурасының қолжетімділігі артты. Бұрын тегін медициналық көмек шеңберінде ғана жасалатын жоғары технологиялық қызметтің бұл түрі 2020 жылдан бастап медициналық сақтандыру пакетіне...

ДИМАШ – АҚИҚАТҚА АЙНАЛҒАН АРМАН

Әр ұлттың өніп-өскен, мекен еткен жеріне орай өзгеше болмысы қалыптасатыны ақиқат. Ұлы дала төсінде мыңдаған жылдар бойы еркін өмір сүрген, империя құрып ғасырлар бойы...

Түркі кеңесі елдерінің энергетика министрлері ынтымақтастықты дамыту мәселелерін талқылады

Түркі кеңесінің энергетика министрлері мұнай және газ, электр энергиясы, ЖЭК, сондай-ақ мұнай-газ-химия саласындағы өзара іс-қимылды, оның ішінде ұйымға мүше елдерде өндірілетін өнімді тасымалдау бағыттарын әзірлеуді...

Алғыс айту – ардың ісі

Негізін қазақ халқы құ­раған және күні бү­гінге дейін сол үр­діс тоқтаусыз жалғасып келе жат­қан мемлекетімізде қазақ­тан өзге жүзден астам ұлт өкіл­дері де осы елдің...

Мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайды

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайтынын айтты. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында «Бақытты отбасы» бағыты бар, бүгінде...

Қазақстан мен Моңғолия арасындағы азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі шартқа өзгеріс енді

Қазақстанда егер халықаралық шарттардың өзге қатысушылары өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда аталған келісімнің немесе олардың жекелеген ережелерінің іске асырылуын тоқтату, сондай-ақ, жауап шараларын қабылдау тәртібі...

Қазақстан мен Оңтүстік Корея тұтқындарды алмастыруға келісті

Оңтүстік Кореяда сотталған Қазақстан азаматтары енді өз мерзімінің қалған бөлігін Отанында өтей алады. Бүгін сенаторлар тиісті шартты ратификациялады. Бұл жерде бірқатар шарттардың сақталуы маңызды болып...

Ұлттық құндылық телевизиялық рейтингтен жоғары болуы керек – Дана Нұржігіт

Сенат депутаты Дана Нұржігіт отандық телевизиядағы кейбір бағдарламалар ұлттық ұстанымдарымызға қайшы деп есептейді. Бұл туралы парламент өкілі үкімет басшысына жолдаған сауалында айтты. Депутаттың айтуынша, бүгінгі...

«Болашақ» бағдарламасы – келешекке жасалған көлемді инвестиция

– Тәуелсіздік алған тоқсаныншы жыл­дары жалпы ха­лық­тың жағдайы жақсы бол­ды, мына сала­ның дамуына ерекше жағдай жа­салды дей ал­маймыз. Қоғам өмірінің бар­лық саласы то­қырауға ұшырады....

Сенатор Ләззат Сүлеймен заңгерлерді даярлау кезінде сан қуаламай, сапаға қол жеткізу туралы айтты

Отандық жоғары оқу орындарында оқитын заңгерлер көп, бірақ өкінішке орай, заңгерлік білімнің сапасы көңіл көншітпей отыр. Сенатор Ләззат Сүлеймен өзінің депутаттық сауалында осы мәселені...

Мұрат Бақтиярұлы: Ашаршылықты зерттеу үшін ғалымдар мұрағатқа қол жеткізуі қажет

Ашаршылық тақырыбын жан-жақты зерделеу үшін ғалымдардың отандық және шетелдік мұрағаттарға қол жеткізе алуын қамтамасыз ету қажет. Бұл мәселені сенатор Мұрат Бақтиярұлы еліміздің Премьер-Министрінің атына...

Жамбылда 251 гектар жерді жайлаған 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылды

Былтыр Жамбыл облысында 251 гектар жерден 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылған. Бұл жұмыстар жерді жырту, шабу, өртеу және гербицидтерді қолдану арқылы жүзеге асқан....

Дипломатия жемістері

Биыл Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болып жария­лан­ғанына 30 жыл толады. Осы тарихи датаға байланысты өмірімнің жиырмаға жуық жылын осы салаға арнаған дип­ломатия ардагері хақында, дербес...

Айман Ибрагимова дзюдодан Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды

Ақтөбе қаласында дзюдо күресінен 2004-2005 жылы туған жасөспірімдер арасындағы  Қазақстан чемпионаты жалауын көтерді. Онда Сарыағаш ауданының балуан қызы Айман Ибрагимова 44 кг салмақ дәрежесінде...

Мемлекет басшысы Білім министрлігіне ерекше қажеттілігі бар балаларға қатысты тапсырма берді

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ерекше қажеттілігі бар балаларды қолдауға қатысты еліміздің Білім және ғылым министрлігіне тапсырма берді. «Өкілетті органға ерекше қажеттілігі бар бала мен оның...

Президент: жер шетелдіктерге сатылмайтыны туралы түбегейлі шешім қабылданды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін сатуға және жалға беруге заң жүзінде біржола тыйым салуды және бір ай ішінде Жер реформасы жөніндегі...

Әлия Назарбаева мұғалімдер мен дәрігерлерге қатысты жобаны қолға алды

Қазақстанның Тұңғыш Президентінің кенже қызы Әлия Назарбаева көгалдандыруға қатысты тағы бір бастаманы қолға алды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. Жоба аясында саябақтарға ағаштар егіледі. Оған...

Қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажет – Президент

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажеттігі туралы айтты. «Қазақстан қос азаматтыққа тыйым салынған көптеген...

Президент аудан әкімдерінің сайлауы қашан өтетінін айтты

Мемлекет басшысы елімізде аудан әкімдерінің тікелей сайлауы қашан өткізілетінін айтты.  "Қазір біз кенттер мен ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдерін тікелей сайлауға дайындалып жатырмыз. Сайлау биыл шамамен...

Қазақстандықтар медициналық қызметтерді бір ғана мекемеден алуы тиіс – Қ.Тоқаев

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке осындай тапсырма жүктеді. «Азаматтар өздеріне қажетті қызметтің барлығын бір ғана медициналық мекемеден алуға тиіс. Осы жобаны...

Мемлекет басшысы медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейтуді тапсырды

Медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейту қажет. Бұл туралы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. «Бұған дейін біз педагогикалық жоғары оқу орындарында...

Ауылда өз жұмысшыларына үй салып берген кәсіпкерлерге шығынның 50 пайызы қайтарылады – Президент

Бұл туралы бүгін Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдеді. «Кәсіпкер өз жұмысшыларына арнап ауылда үй салса, мемлекет оған кеткен шығынның 50...

Путин Жапаровқа Қырғызстанда орыс тілінің мәртебесін сақтаудың маңызын ескертті

Мәскеуге екі күндік жұмыс сапарымен барған Қырғызстан президенті Садыр Жапаров пен Ресей президенті Владимир Путин кездесті. Кремльдің хабарлауынша, Владимир Путин Садыр Жапаровты Қырғызстан президенті қызметіне...

Ұлттық экономика министрінің жаңа орынбасары тағайындалды

Әлібек Қуантыров ҚР Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды. Бұған дейін осы лауазымды атқарған Мейіржан Юсупов қызметінен босатылды. Үкімет басшысы сайтының мәліметінше, Әлібек Қуантыров 1983 жылы Атырауда дүниеге келген. Томск...

Зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды

25 ақпаннан бастап Қазақстанда біржолғы зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды. Өтінімді enpf-otbasy.kz сайтында беруге болады. Біржолғы зейнетақы жинағын келесі медициналық қызметтерге пайдалануға...