جاڭالىقتار

مۇزافار الىمباەۆ، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى: ەركەلىكتىڭ ەڭ ۇلكەنى – ەلگە ەركەلەۋىڭ

مۇزاعاڭ، مۇزافار الىمباەۆ كورنەكتى اقىن، قازاقتىڭ قابىرعالى قالامگەرلەرىنىڭ ءبىرى. ول ءوزىنىڭ بۇكىل سانالى عۇمىرىن بالالار ادەبيەتىنە ارنادى. «ءبىر قىز بار مارالدىدا قورلىعايىن» دەپ اتالاتىن ەستاي اقىننىڭ ايگىلى «قورلانىنداعى» مارالدىدا دۇنيەگە كەلدى. اقىندىق ونەر مۇزاعاڭا اناسىنان دارىعانىن ءوزى دە ۇنەمى ەستەلىكتەرىندە ايتىپ وتىرادى. بالالىق شاعى قيىن-قىستاۋ ۋاقىتقا تاپ كەلدى. اشارشىلىق، قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى بىرەۋدەن ىلگەرى، بىرەۋدەن كەش عۇمىر كەشكەن اقىننىڭ اقىن بولماۋعا قاقى جوق ەدى. كورنەكتى اقىن قادىر مىرزا ءالى ءبىر سوزىندە: «اقىندى اقىن ەتەتىن جەتىمدىك پەن جوقشىلىق»، – دەگەن ەدى.

جەتىمدىكتى كوپ كورگەن اقىن اكەدەن توعىز جاسىندا، اناسىنان ون ءتورت جاسىندا ايرىلدى. سوعىسقا دا قاتىستى. اسكەري مىندەتىن دە ادال اتقاردى. م.الىمباەۆتىڭ ءار الۋان جانرداعى ەلۋدەن اسقان ءتولتۋما كىتاپتارى جارىق كورگەن، تاڭداۋلى ولەڭ-جىرلارى الەم حالىقتارىنىڭ 39 تىلىنە اۋدارىلعان. سونىمەن بىرگە، ول 300-گە تارتا ءان-ولەڭدەردىڭ اۆتورى. بۇل تۋرالى كەزىندە اقىن شىعارماشىلىعىن كوبىرەك زەرتتەگەن، بەلگىلى سىنشى ب.ساحاريەۆ: «مۇزافار قىزىعى دا، بەينەتى دە، زەينەتى دە مول تۆورچەستۆولىق جۇمىستان ءبىر كۇن موينىن بوساتپاي، ءوز تالانتىن تىنىمسىز، تولاسسىز تولعانىس، تەبىرەنىس ارقىلى، ىركىلمەي ىزدەنۋ ارقىلى شىڭداپ، بىرتىندەپ ءوسىپ، وندىرە جازىپ كەلە جاتقان جەمىستى قالامگەر»، – دەپ جازعان ەكەن. 

«تارلان اتا-بابامنىڭ

تاريحىنا ادالمىن…..

جۇدەپ شىقتىم ءبىر ويدان

تۇلەپ شىقتىم ءبىر ويدان

جەمىسى دە – ميراسىم،

كەيىسى دە – ميراسىم، – دەپ جىرلايدى اقىن. ەندەشە، اقىننىڭ بالالىق شاعى، العاشقى ولەڭدەرى تۋرالى، ءجۇرىپ وتكەن جولى تۋرالى ءوز ەستەلىگىنە قۇلاق تۇرەلىك. 

…مارالدىنىڭ اتىن امبەگە، بۇكىل قازاققا جايعان تاماشا كومپوزيتور، تاڭدايى تالايلى ەستاي بەركىمباەۆتىڭ «قورلانى». 

مەن سول مارالدى اتىرابىنىڭ قىزىلاعاش دەگەن اياداي اۋىلىندا 1923 جىلى كۇزدە دۇنيەگە كەلىپپىن. 

سول اۋىل پاۆلوداردىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىندا الپىس شاقىرىم جەردە. قۇلىندى دالاسىمەن ىرگەلەس. تەمىر جولدان توعىز شاقىرىم. سويتە تۇرا، كەرەكۋدى العاش جەتىگە شىعا عانا كوردىم عوي دەيمىن!

مەنىڭ اتام ءالىمباي دا، بابام جۇمان دا شارۋا باققان جۋاس جاندار بولعان دەسەدى. ءالىمباي ءتورت ۇل، ءبىر قىز كورگەن: تۇڭعىشى مەنىڭ اكەم ايتماعامبەت، ودان سوڭ قالاباي، مۇحامەتجان، احمەتجان، گۇلسىم.

مەن اتامدى كورگەن جوقپىن. اجەم ەتى ءتىرى، پىسىق، اينالاسىنا، اۋىل ادامدارىنا وكتەم، اقىلعا سالىپ سويلەيتىن كەيۋانا ەدى. مەنىڭ سەگىز جاسىمدا دۇنيە سالعان و كىسى شۇيكەدەي عانا، دومالانىپ، اياعىن شيراق الاتىن كەيپىندە كوز الدىمدا ءالى تۇرعانداي. اتىن ەشكىم اتامايتىندىقتان با، مەنىڭ اجەم بۇكىل اۋىلدىڭ اجەسى سياقتاناتىن. 

احمەتجان – ءبىزدىڭ اۋلەتتىڭ زيا­لىسى، مۇعالىم ەدى. مۇعالىمدەر سەمينارياسىندا وقىعان، ورىسشاعا وتە جەتىك، كالليگرافياسى مارجانداي ادەمى بولاتىن. سول اعايدىڭ قولتاڭباسىنا ەلىكتەپ «جۇتىنىپ» جازاتىندار اۋىلدا بىرقىدىرۋ ۇشىراساتىن. ءتىپتى كۇنى بۇگىنگە دەيىن اۋىلدان الۋان حاتتاردان احاڭنىڭ قولتاڭباسىن تانىپ، قۋاناتىنىم دا بار. وبلىستىق قازاق گازەتىنە، اۋداندىق ورىس گازەتىنە ۇزبەي جازىپ تۇراتىن ءتىلشى دە سو كىسى ەدى. ءبىر شاتىردىڭ استىندا وزىمىزبەن بىرگە تۇرعان، ءبىر داستارحاننان قاتار وتىرىپ شاي ىشەتىن ءتىرى ادامنىڭ قۇيما ارىپپەن باسىلعان اتى مەن فاميلياسىن كورىپ، اۋزىمىزدى اشا، ايران اسىر تاڭ بولاتىنبىز. گازەت-جۋرنالدى شتاتتاعى جۋرناليستەر عانا ەمەس، قاراپايىم ەڭبەككەرلەر دە شىعارىساتىنىن بىزگە تۇڭعىش ايتىپ تۇسىندىرگەن دە، ءبىرىنشى رەت ءىس جۇزىندە كورسەتكەن دە احمەتجان اعا.

***

اكەي كوپ سويلەمەيتىن، از ايتسا دا، ساز ايتاتىن، قاق-سوقپەن ءىسى جوق، ءادىل، اقيقاتشىل، تۇيىققا جاقىن دەرلىك اسا سابىرلى ادام بولعان. بۇل سيپاتتامانى بۇرىنىراق وتكەن جانە قازىرگى اۋىل ۇلكەندەرىنىڭ سۋرەتتەمەسىنەن الىپ، كەلتىرىپ وتىرمىن. جارىتىمدى كۇنكورىسى بولماعان ول جاس كەزىندە كوكىرەك اۋرۋىنا شالدىعىپتى. ءبىر كۇن اۋرۋ، ءبىر كۇن ساۋ جۇدەۋ كۇندەرى ەمىس-ەمىس ەسىمدە. 1932 جىلدىڭ قىسىندا ەلۋ ءۇش جاسىندا سول ەسكى ناۋقاسىنان كەتتى.

ءالىمباي اۋلەتى مارالدىدا كىسىگە جالدانباي، جالىنباي، كىسى جالداماي، قاۋىمداسىپ كۇن كورگەن: قىرمانىن بىرگە قاققان، از مالىن كەزەك باققان، نامىسقا قاتار شاپقان…

انامىز زەينەپ جارقىن مىنەزدى، ءدىلمار، تۋمىسىندا اقىن كىسى ەدى. توركىنىندە، وڭ جاقتا «جاقسى اپا» اتانعان ول تۇسكەن جەرىندە كوپكە سىيلى جان بولعان. ءىستى كەرەمەت تىگەتىن. اكەسىز وتكىزگەن بەس جىل ىشىندە قارنىم تالاي اشقانمەن، ءيىنىم جالاڭاش بوپ كورمەگەنى دە سودان. اپام دا اۋرۋدان كوز اشپادى. 1937 جىلى قىستا قاتتى سۋىق ءتيىپ، وكپەسى قابىنىپ، ءبىر جەتى توسەك تارتتى دا، ءۇنسىز ءۇزىلدى.

اپامىز ون ەكى قۇرساق كوتەرىپتى. سونىڭ توعىزى ەمشەكتەگى كەزىندە، بەسىكتەگى شاعىندا، اياعىن ءتاي-ءتاي باسقان جىلدارىندا قىرشىن ولگەن. اسىرەسە، ون سەگىزگە تولار-تولماس­تا، ورىسشا ون جىلدىقتى ۇزدىك بىتىرگەن تۇڭعىش ۇلى مۇساسى قايتىس بولعاندا، اپام قاتتى قاجىپ قالىپتى. نان جايىپ ءجۇرىپ تە، ءىس تىگىپ وتىرىپ تا، ۇلىن جوقتاپ، كۇڭىرەنىپ ولەڭ ايتاتىن. ۇزاق ايتاتىن. سونىڭ كوبىن جانىنان شىعارادى ەكەن-اۋ.

اق تاۋداعى قىرانداي،

ايرىلعان سوڭ مۇسادان،

اققان جاسىم تيا الماي،

اھ ۇرامىن قۇسادان…

وسى شۋماعى جادىمدا قالىپتى. سول ون ەكى بالادان قازىر ەكەۋ-اق بارمىز. اعايىم زۇفار ايتماعامبەتوۆ جۋرناليست، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى.

***

ۋچيليششە قابىرعاسىندا مەن ەڭ العاش ولەڭىمدى جازدىم. ول ورىس ادەبيەتى ساباعىنىڭ ءۇستى ەدى. لەكتسيا اقىن الەكساندر پۋشكين تۋرالى بولاتىن. ولەڭ بىراق تا، الەكساندر سەرگەەۆيچكە ارنالماعان-دى. تىرناقالدىمدى سول اقىن تۋراسىنداعى ساباقتا باستاعانىمدى جولداس-جورالارىم وزىنشە ىرىم ەتىپ، قۇتتىقتاعان-دى. راس، مەن اپامنىڭ كوزى تىرىسىندە ۇندەسكەن، ۇيلەسكەن، اۋەن-اۋەزى، سازى، ءۇنى كەلىسكەن ءبىردى-ەكىلى ءسوزدىڭ باسىن كۇتپەگەن جەردەن بايلاپ تا قالاتىنىم بار-دى… ونىم ءتىل شىعارداعى ءسابيدىڭ ءتاتتى بىلدىرى بولدى ما ەكەن، الدە…

سونىمەن ءبىر داپتەردىڭ جارتىسىنا جىر تولتىردىم. مەن جاتاقحانادا جوقتا سول داپتەردى جولداستارىم جوعارى كۋرستا وقيتىن ستۋدەنت، جاس اقىن حامزا ومىرباەۆقا كورسەتەدى. كەيىن كورسەم، ولشەمىنەن اسىپ ۇزارعان تارماقتار قىسقارىپ، كەلتە قالعان جولدار كەرىسىنشە سوزىلىپ، ءبىر جونگە كەلىپتى. مىنە، قىزىق! پوە­زيادا دا تەوريا بولاتىنىن ەستىپ كورمەگەن باسىم ىرعاق بارىن، قازاق جىرىنىڭ ءار جولىندا بۋىن سانى بەلگىلى جۇيەمەن قايتالاناتىنىن و كەزدە، ون بەس جاسىمدا قايدان بىلەيىن! سوعىستان كەيىن: «اعاي، دومبىرادا بۋناق بار، ول دۇرىس، ال ولەڭدە بۋناق دەگەنىڭىزگە جول بولسىن»، – دەپ ماعان حات جازعان مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ سۇراعىنا مەن مۇسىركەي قاراعان ەدىم. ءيا، ءوز باسىمنان كەشكەنىم ەسىمە تۇسكەن بولار…

***

1939 جىلدىڭ 18 ماۋسىم كۇنى مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ ءبىر ەلەۋلى كۇن. سول كۇنى مەنىڭ تىرناقالدى ولەڭىم پاۆلودار وبلىستىق «قىزىل تۋ» گازەتىندە جارىق كوردى. ولەڭنىڭ قالاي باسىلعانىنا تولىعىراق توقتالعان ءجون. 18 ماۋسىم ۇلى ماكسيم گوركيدىڭ قايتىس بولعان كۇنى ەكەنى كوپكە بەلگىلى. سوعان ءۇش-ءتورت كۇن قالعاندا، مەن رەداكتسياعا ولەڭىمدى اپارىپ بەردىم. وعان دەيىن تالاي رەت تاۋانىم قايتىپ، تاۋىم شاعىلىپ، جىرلارىم جارىق دۇنيەگە كەلە الماي جۇرگەن. وسى جولى اپارعانىمنىڭ وڭتايى كەلدى بىلەم: 

گازەتكە باسىلادى بۇنىڭ، – دەستى رەداكتسياداعىلار. 17 كۇنى كەشكىدە كەرەكۋدىڭ لەنين كوشەسىندەگى باسپاحانا تەرەزەسىنە كەپ ءتوندىم. تەرەزە ورتان بەلىنە دەيىن اق سىرمەن بويالعان. سىردى بىرەۋ قىرناپ ساڭىلاۋ جاساپتى، مەن سودان سىعالايمىن. گازەت تايپاق ماشينادا باسىلاتىن. ءبىر ماشينا گازەت باسىپ جاتىر ەكەن. جۇرەگىم ءلۇپ-ءلۇپ ەتتى. انىعىراق قاراپ ەدىم، وبلىستىق «بولشەۆيتسكي پۋت» گازەتى بولىپ شىقتى. اۋدارما ماتەريالدى كۇتپەيتىن بۇ گازەت ءھاماندا بۇرىن شىعاتىن. ەندىگى كەزەك «قىزىل تۋدىكى». سونى كۇتتىم. نەگە ەكەنى بەلگىسىز، ءبىر كەزدە ىشتەگى تارسىلداعان ماشينا توقتادى. ءتىل قاتىپ، بىرەۋدەن سۇراپ الۋ قايدا: تەرەزە شىنىسى شىناشاقتاي قالىڭ، ءارى بيىك ۇلكەن ءۇيدىڭ ءبىر قابىرعاسىنداي تۇتاس. توسىپ-توسىپ، ءتۇڭىلىپ، جاتاقحاناعا قايتتىم. ەرتەڭىنە ەرتە وياندىم. جان بالاسىنا ايتپاي، جالعىز ءوزىم باسپاحاناعا كەلدىم. تاعى دا ءولى تىنىشتىق. الدەن ۋاقىتتا تىسقا ءبىر جىگىت شىقتى. سودان سۇراپ ەم: «گازەت باساتىن ماشينا قيراپ قالدى»، – دەدى. سورىم-اي! وعان دا يلانا قويماي، ۇزاق تۇردىم. ءتۇس كەزىندە بۇگىن ءولى ورازامدى اشپاعانىمدى سەزدىم. ەرتەڭىنە دە ەسىل ۋاقىتىم زايا كەتتى. كەلەسى كۇنى دە كەنەلتكەن جوق. 21 كۇنى ازاندا اينەككە مۇرنى جابىسقان مومىندى كورىپ، ەسىركەپ كەتتى مە ەكەن، ار جاقتان ءبىر كوز سىرتقا قادالدى. ونىڭ داۋىسىن مەن ەستىمەيمىن، ول مەنى ۇقپايدى. قالتامداعى قاعازعا «قىزىل تۋ»، 18 ماۋسىم قايدا؟» دەپ جازىپ، الگى بوياۋى جوق تۇسقا جاپسىرىپ ەم. ىلە «بۇگىن» دەگەن ۇساق ارىپپەن جازىلعان ءسوزدى كوردىم. ءتۇس اۋا، تارسىل-گۇرسىل باستالدى، كوزىمە ىستىق «قىزىل تۋ» دەگەن اتى بار گازەت ماشينادان اۋدارىلىپ ءتۇسىپ، قاتتالىپ جاتتى. ال ەندى جاڭا گازەت ساتۋعا قاشان تۇسەر ەكەن؟ ءبىر قىرسىعى و كەزدە گازەت كيوسكىسى تۇستەن كەيىن ىستەمەيدى. ەندى نەدە بولسا، ەرتەڭگى تاڭدى كۇتۋگە تۋرا كەلدى. مەنىڭ ەندىگى تىرلىگىمنىڭ ەڭ باس­تى تۇتقاسى «قىزىل تۋ» گازەتىنىڭ سول 18 ماۋسىمداعى سانى سياقتىداي سەزىندىم. تاڭەرتەڭ شىدامادىم، قاسىمداعى قالىمجانوۆ ەرعاليدى وياتتىم:

مەنىڭ ولەڭىم بۇگىنگى گازەتكە شىقتى، – دەدىم.

– ءاۋ، ءالىمبايدىڭ نەمەرەسى، و نە قىلعان اۋليەلىلىك. باسىلعانىن ءوزىڭ كورمەي، ءسۇيىنشى سۇراعانىڭ قالاي؟ – دەپ قىلجاقتاپ توسەگىنەن باسىن كوتەرەر ەمەس. ەندى عانا ەسىككە بەتتەگەنىمدە، ەرعاليىم اتىپ تۇردى. شالبارىن كيە سالدى، ساندالىن اياعىنا ىلە سالدى. مايكاسىن جولاي سۇعىندى. ەكى كوشە جەردەگى كيوسكىگە ەكەۋمىز جارىسا جەتتىك. ەنتىگىپ تۇرمىز. گازەت كۇتكەن ءۇش-ءتورت ادام بىزگە تاڭىرقاي قارايدى. كەزەگىمىز جەتكەنشە، تىپىرشىپ باقتىم:

– «قىزىل تۋدىڭ» جيىرما داناسىن! – دەپپىن.

الا سالا، اشىپ جىبەرسەك، ءۇشىنشى بەتتەگى «گوركي» دەگەن ولەڭ كوزگە وتتاي باسىلدى. ەرعالي سەزىمتال ەدى: باس سالىپ بەتىمنەن ءسۇيىپ جاتىر. وسىنشا سارىلدىرعان، سابىلدىرعان تىرناقالدىمنىڭ تاسقا باسىلعان تاڭباسىن مەن وسىلاي كۇتىپ ەم…

***

1941 جىلى كۇزدە قازاقستاننىڭ جەر-جەرلەرىندە ۇلتتىق اسكەري قۇرامالار جاساقتالدى. سولاردىڭ بىرىنە ءبىز ءبىر توپ كومسومول پاۆلودار وڭىرىنەن سۇرانىپ، ءوز ەركىمىزبەن اتتاندىق. كەڭەس ارمياسى ساپىندا مەن جەتى جارىم جىلداي قىزمەت ەتتىم. «جاستىق شاق، جىگەرلى شاق، جولبارىس ۇستاپ مىنەرلىك شاق».

مەن ارمياعا مۇرتسىز كەتىپ، قىرما ساقالمەن قايتتىم. 18 جاسىمدا اتتانىپ، 25 جاسىمدا ارەڭ ورالدىم. بەۋ شىركىن، 18 بەن 25-ءتىڭ اراسى! بۇل جەلىكتى جاستىقتىڭ جەل جەتپەس جۇيرىگىمەن جۇيتكىتەر شاق، ادام زەردەسىنىڭ بىلۋگە ىنتىزار ءارى ماگنيتتەي العىر شاعى، عىلىم-ءبىلىم اتاۋلىنى مولىنان قارمىپ، تولار، تولىسار كەزەڭى، تالانتى شارشى توپتى جارىپ، ونەردە ورگە جۇزەر تۇسى… بۇل جاستاعى ساتتار ەرۋباەۆ پەن باۋ­بەك بۇلقىشەۆ، سۇلتانماحمۇت پەن شوقاندار تىندىرعان شارۋالار شە؟! 

وسىنى ويلاعاندا، ىشىڭنەن ازداپ وكىنگەندەي دە بولاسىڭ. بىراق… مەنىڭ بىراعىمنىڭ جۇبانىشى دا، قۋانىشى دا نىق-اق!

كەڭەس ارمياسى ساپىندا جەتى جارىم جىل قىزمەت ەتكەنىمدە، وتان سوعىسى مايدانىندا سەگىز ايداي شايقاسقانىمدا ەرجۇرەكتىلىك پەن ەزدىكتى دە، ادالدىق پەن وپاسىزدىقتى دا، ويشىلدىق پەن توپاستىقتى دا، بىلىمدارلىق پەن ناداندىقتى دا ءوز كوزىممەن كوردىم.

***

ماۋسىم ايىنىڭ ورتا تۇسىندا مەنى «پيونەر» جۋرنالىنا قىزمەتكە الدى. ارينە، ءبىر ايلىق سىناۋ مەرزىمىمەن… مەنىڭ الدىمدا وسى ورىندا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەگەن ءبىر جاس اقىن ءبىر تۋمبوچكا تولى حاتتىڭ كونۆەرتىن اشپاستان، جىلى جاۋىپ كەتىپتى. ۋنيۆەرسيتەت بىتىرەتىن جىلى «قولى تيمەپتى».

وسىلارعا جاۋاپ قايتار، – دەدى جۋرنالدىڭ رەداكتورى اقىن توكەن ءابدىراحمانوۆ، ءوزى كۋرورتقا كەتىپ بارا جاتىپ.

جازعان ءار حاتىڭدى مەنىڭ ورىنباسارىم قابىل بورانباەۆ جولداسقا كورسەتىپ الاسىڭ. 

اسكەري تارتىپكە كوندىككەن باسىم، ءامىردى ورىنداۋعا ءالى كۇنگە دەيىن تاك تۇرامىن: ايتتى بولدى، قارا تەرگە ءتۇسىپ حاتتارعا جاۋاپ جازدىم، يگەرە المايتىن بولعان سوڭ، ۇيدە دە كەش بويىندا مەن الىس اۋىلداردا زارىققان تىلشىلەردىڭ كوڭىلىن تابۋدى ويلاستىردىم. ءبىر اي دەرەگىندە قازاقستان لكجو ورتالىق كوميتەتى بيۋروسى ماجىلىسىندە جۋرنالدىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ بەكىدىم. ءبىر ايدىڭ ىشىندە قىرۋار حاتتى سىلكىلەپ تازارتۋمەن قاتار، بىرنەشە ولەڭدەردى، ماقالالاردى رەداكتسيالادىم. رەداكتور ورىنباسارى بۇلارىما ريزاشىلىق ءبىلدىردى. كەيىن رەداكتورىمدى دا كەيىتە قويمادىم بىلەم. جۋرنالدا نەگىزگى مەنىڭ ۇلەسىمە تيگەن سىباعا پوەزيا ەدى. ايتەۋىر، سول جۋرنالدا جارىق كورگەن سەگىز جىلدايعى ولەڭ-پوەمالاردىڭ سورپاعا شىعارىنا دا، كوكجاسىعىنا دا مەنىڭ ورتاقتىعىم داۋسىز. سولاردىڭ ءبارى مەنىڭ قولىمنان وتكەن دۇنيەلەر… ولاردىڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ باعالى قورىنا قوسىلعاندارى دا بار، بارماق تىستەتكەندەرى دە تابىلادى. 

وي-تولعام

كىتابىڭنىڭ مۇقاباسى توزسا دا، ءسوزىڭنىڭ جۇقاناسى توزباسىن.

***

كوڭىلدەر اراسىندا كوپىر تارتىلماسا، جۇرتتار ءبارىبىر جۇعىسا المايدى.

***

اقىننىڭ ءبىر ءسوزى حالىقتىڭ ورتاسىندا جۇرسە، ءبىر ءسوزى قالتاسىندا جۇرەدى.

***

ەلدىڭ تاريحى مەن تاعدىرى، ەرتەڭى حاقىندا ءسوز بولعاندا، ەشبىر ەنجارلىققا جول جوق.

***

ۇيكۇشىك جازۋشى دا سىڭارجاق، قاڭعىباس جازۋشى دا سىڭارجاق.

***

گۇلدەن قامشى ورسە – ورەسكەل، تاسپادان گۇل ورسە – ونەر.

***

ەركەلىكتىڭ ەڭ ۇلكەنى – ەلگە ەركەلەۋىڭ.

***

ءار اۋىلدىڭ ءانى بار اۋىلدىڭ انىنە اينالعاندا عانا ايتۋلى ونەردىڭ انىق ءتولى دەپ باعالانباق.

***

ءبىر جىگىت اۋىرىپ، توسەك تارتىپ قالىپتى. جۇرت كوڭىلىن سۇراپ كەلگەندە تەرىس قاراپ، جاتىپ الىپتى.

كەلۋشىلەرگە: «شۇكىر، ءتاۋىر، ايتەۋىر»، – دەپ ايەلى جاۋاپ بەرىپتى. اۋرۋى جانىنا باتقان ءارى ايەلىنىڭ «شۇكىرىنە» شىداي الماعان كۇيەۋ:

–اتاڭا نالەت، ءتاۋىر بولسام، تۇرىپ كەتپەس پە ەدىم؟ – دەپ، كەيىگەن ەكەن دەيدى بىردە. 

بەۋ شىركىن، دەيمىن-اۋ، ءوزىن وتىرىك ماقتاعان سىنشىلارعا:

– ۋا، اعايىن، سەنىڭ قولپا­ش­تا­عا­نىڭ­نان مەن كوپ تومەن جاتىرمىن، مىناۋىڭدى قويساڭشى، – دەگەن بىردە-ءبىر اقىندى، نە جازۋشىنى كورمەي-اق بۇ دۇنيەدەن وتەرمىز بە ەكەنبىز، ءا؟!

اقىن شيرىقسا – كامەرتون.

سىرتتان قابىلداعانىن سۇلۋ­لاپ، سىڭعىرلاتا قايتا ءۇن قاتاتىن كامەرتون. ەندەشە ول كۇندەگى كوڭىل-كۇيىن جىرعا ءتۇسىرۋى كەرەك. جاڭاعىسى جالپاق جۇرتتىڭ قولىنا جەتە مە، جەتپەي مە، قاشان جەتەدى – وندا شارۋاسى بولماسىن! ليريكالىق كۇندەلىك. امانجولوۆ قاسىم شىعارماشىلىعى وسىنداي سيپاتتا. بۇگىن وزىنە نە اسەر ەتتى، ول سونى جازعان. اۆتوردىڭ ولەڭىنە قاراپ، ءار كۇندە نە ىستەگەنىن، كىممەن جولىققانىن انىق تانۋعا بولعانداي. ءابدىلدا، قاليجاننىڭ جانا جىرلارىنان دا وسىنداي سۋىماعان لەپتەر بايقايمىن. 

***

ءسوزىڭدى حالىققا زورلاپ وتكىزە المايسىڭ، تىلگە زورلاپ كىرگىزە المايسىڭ. ادىلقازى حالىق قولايىنا جاققان ءسوزدى عانا كادەسىنە جاراتادى. 

***

داڭقتىڭ سىنى – قاۋىپتى سىن. داڭق زىلىنە شىداي الماي، تالايلار ومىرتقاسىن ۇزگەن، ءۇزىپ تە ءجۇر…

***

«بارعا الدانباي،

جوقتى مالدانباي» – شىركىن، وسىنداي تىركەستەر ماعان الماستىڭ سىنىعىنداي جارقىراي اسەر ەتەدى. 

***

ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ بىلگىر­لىككە باۋلۋى سونداي: ەندى ورەن جاس ءوزىن-ءوزى مۇسىندەۋگە، تاربيەلەۋگە پاراساتپەن كىرىسۋى ءتيىس.

دايىنداعان 

گۇلزينا بەكتاس

Back to top button