جاقسىبەك كۇلەكەەۆتI جارعا جىققان كIم؟

«قازاقستان تەمiر جولىنداعى» بىلىقتار ەلدi مەزi ەتتi

ەڭ الدىمەن تمد ەلدەرiندەگi كوررۋپتسيانىڭ ازداعان جىلداردا مەملەكەت، قوعام ءومiرiنiڭ بارلىق سالاسىن ۋلى شىرماۋىقتاي وراپ-بۋىپ العانى سونشالىق، بۇل قۇبىلىس الەمدiك قاۋىمداستىقتىڭ دا قاتتى الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزعانىنا بiرتالاي جىلدىڭ ءجۇزi بولۋعا اينالدى. ءسiرا، سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ دەڭگەيi تمد مەملەكەتتەرiنiڭ بiرiندە جوعارى، بiرiندە تومەندەۋ دەلiنگەنi، دالiرەك ايتقاندا، بiر ەلدە كوررۋپتسيامەن كۇرەس شىن مانiندە مەملەكەتتiك تۇرعىدان جۇرگiزiلگەنi، ەندi بiرەۋلەرiندە ەندi عانا قولعا الىنىپ جاتقانى بولماسا، تاۋەلسiز مەملەكەتتەردiڭ بارiندە ول ۇلتتىق قاۋiپسiزدiككە، قوعامعا قاتەر ءتوندiرiپ وتىرعان جەكسۇرىن قۇبىلىسقا اينالعانىنا ەشكiم شاك كەلتiرمەيدi.

ول ول ما، كەيبiر قاراپايىم ادامداردىڭ پiكiرiنشە،كوررۋپتسيا دەگەن ەشقاشان جەڭiلۋدi بiلمەيتiن، ادامداردىڭ ءومiرiن بiرجولا وزiنە تاۋەلدi ەتكەن قۇبىجىق. قوعام قازiر ادiلدiك، شىندىق، تۋرا جولدان تايقىماۋ دەگەن بۇكiل ادامزاتتىق بيiك قۇندىلىقتارعا سەنiمسiزدiكپەن قاراي باستاعان سىڭايلى. سوندىقتان، قازاقستان سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستi تمد ەلدەرiنiڭ iشiندە العاشقىلاردىڭ بiرi بولىپ باستاپ، وعان قارسى زاڭ قابىلدادى، كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەس اگەنتتiگi قۇرىلدى، مەملەكەتتiك قىزمەتكەرلەردiڭ ار-نامىسى تۋرالى كودەكس قابىلدادى. تiپتi، بيلiك پارتياسى — "نۇر وتان" كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەستi پارتيانىڭ باستى مiندەتi دەپ، وعان تاياۋ ارادا ۇستەمەلەتە اۋىر ون سوققى بەرۋدi ءوز ەرiكتەرiمەن موينىنا الىپ، ەكونوميكالىق قىلمىستار مەن كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەس اگەنتتiگiنiڭ توراعاسى سارىباي قالمىرزاەۆپەن ارنايى مەموراندۋمعا قول قويدى. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ قاۋiپتi دەڭگەيگە جەتكەنiنە الاڭداعان رەسەيدە مارتەبەلi شەنەۋنiكتەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ مانساپ يەلەرiن ماڭىزدى مەملەكەتتiك قىزمەتكە تاعايىنداردا دەتەكتوردى — ادامنىڭ وتiرiك نەمەسە شىندىقتى ايتقانىن ايقىندايتىن ارنايى قۇرالدى پايدالانۋ جونiندە زاڭ جوباسى دايىندالۋ ۇستiندە. مۇنىڭ ءوزi قازiر قوعامنىڭ، ادامداردىڭ ءوزارا سەنiمiنەن ايىرىلعانىن، بۇدان بىلاي ادال سوزگە سەنبەيتiن سۇمدىق زامان باستالعانىن ايگiلەيدi. ادامدى حايۋاننان ايىراتىن ادالدىق، شىنشىلدىق، بiرسوزدiلiك دەگەن iزگi قاسيەتتەر بۇدان بىلاي بiرجولا ارحايزمگە اينالاتىن سياقتى.

سوڭعى كۇندەرi رەسەي باس پروكۋراتۋراسى تەرگەۋ كوميتەتi باس تەرگەۋ باسقارماسىنىڭ لاۋازىمدى باسشىسى دميتري دوۆگيدiڭ اسا iرi كولەمدە پارا العاندىعى جونiندە ايىپتالىپ، قىزمەتتەن شەتتەتiلگەنi كورشi ەلدە كەڭ كولەمدە قوعامدىق پiكiر تۋدىرىپ وتىر. باس تەرگەۋشiنi بەيمالiم ارiپتەستەرi ايىپتاعان كورiنەدi. 2006 جىلدىڭ شiلدەسiندە عانا ماسكەۋگە سانك-پەتەربۋرگتەن قىزمەت اۋىستىرىپ كەلگەن ول كەلەر جىلدىڭ قىركۇيەگiندە اتالمىش تەرگەۋ باسقارماسىنىڭ اسا بەدەلدi، پرينتسيپتi، العىر دا تاباندى باسشىسىنا اينالعان بولاتىن. ونىڭ اق-قاراسىن سوت شەشەدi دەسە دە، وسى iستiڭ قۇپيا استارى كوپ ەكەندiگiنە الاڭداۋشىلاردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسۋدە. ويتكەنi، زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، جاستىعىنا قاراماي قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا 20 جىلدان استام قىزمەت اتقارعان دوۆگي ءادiل جولدان اۋىتقىمايتىندىعىمەن اتى شىققان بولاتىن. ول كەلگەلi بەرi تەرگەۋ باسقارماسى قارجى مينيسترiنiڭ ورىنباسارى ستروچاك، سونداي-اق فسكن-ىڭ دەپارتامەنت باستىعى، گەنەرال بۋلبوۆ، تاعى دا بiرقاتار جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنiكتەردiڭ ۇستiنەن قىلمىستىق iس قوزعاعان ەدi. ەلدەگi بەدەلدi گازەتكە بەرگەن سۇحباتىندا دميتري دوۆگي: "كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەستە تەك تىيىم سالاتىن عانا ەمەس، ادامعا قولداۋ بەرەتiن iس-شارالار دا قاتار ەنگiزiلۋi تيiس. جەكە ادام تەك تۇرمەگە قامالامىن-اۋ دەگەن قورقىنىشتان عانا ەمەس، ءوزi ءۇشiن پايدالى بولاتىندىقتان دا كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەسۋ كەرەكتiگiن ءتۇسiنۋi قاجەت. جازالاۋ شارالارى بەلگiلi بiر دەڭگەيدە پروبلەمانى شەشەدi، بiراق تۇبەگەيلi شەشە العان ەمەس"، — ("يزۆەستيا" گازەتi، №59، 3 ءساۋiر، 2008 ج.) دەپ مالiمدەگەن بولاتىن. قازiر 3 ملن. ەۆرو پارا الدى دەگەن ايىپپەن قىزمەتتەن شەتتەتiلگەن دميتري دوۆگيدiڭ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلار بۇل iستiڭ تاساسىنان جوعارى لاۋازىمدى ادامدار مەن سىبايلاس جەمقورلاردىڭ قاساقانا ارەكەتتەرiن iزدەۋدە.

دەموكراتيا، نارىقتىق قاتىناستاردىڭ وزiندiك جاقسى جاقتارى جەتەرلiك بولعانىمەن، جۇيەنiڭ ادام مiنەز-قۇلقى، ومiرلiك ۇستانىمدارىنىڭ تەز ارادا وزگەرۋiنە، قاراۋ iستەر مەن جاماندىقتىڭ ۇستەم بولۋىنا تيگiزەتiن اسەرi دە مول سەكiلدi.

تiپتi، قىرعىزستان پرەزيدەنتi قۇرمانبەك باكيەۆ تە ءوزiنiڭ وڭتۇستiك ايماقتاعى بيiك لاۋازىمدى قىزمەتتەگi كەزi جانە پارا تۋرالى ايتا كەلiپ: "ول تاپ قازiرگiدەي قىزمەت پەن ورىنتاقتى ساتۋ جانە تاعى باسقا تۇرiندە ەمەس، باسقاشالاۋ بولاتىن. بiزدiڭ كەزiمiزدە قوي سويۋ، اراق-شاراپ، قىمىزبەن سىيلاۋ تۇرiندە بولاتىن. ودان باسقاشا ەمەس"، — دەپ اعىنان جارىلعانى دا بار.

سوڭعى كۇندەردە اتاقتى "سامسۋنگ" كومپانياسى باسشىلارىنىڭ دا ۇستiنەن قىلمىستىق iس قوزعالۋدا. وڭتۇستiك كورەيانىڭ بۇل داڭقتى كومپانياسىندا مەملەكەتتiك شەنەۋنiكتەرگە پارا بەرۋگە ارنايى قۇپيا قور قۇرىلىپ، وندا 200-300 ميلليون دوللار كولەمiندە قارجى ساقتالىپ جانە بۇل ءوزiنiڭ تيiمدiلiگiن تولىعىمەن دالەلدەپ، قازiرگi كۇنگە دەيiن جۇمىس iستەپ كەلگەن.

كارi ەۋروپا دا كوررۋپتسيادان قۇرالاقان ەمەس. تiپتi، يرلانديانىڭ پرەمەر-مينيسترi بەرتي احەرن 1993-1994 جىلدارى الدەبiر كاسiپكەردەن 140 مىڭ ەۆرو پارا الدى دەپ ايىپتالىپ، الداعى 6-مامىردا ۇزاق جىلدان بەرi ءۇزiلiسسiز وتىرعان بيiك ورىنتاعىمەن بiرجولا قوش ايتىسپاقشى. 2006 جىلدان بەرi وعان قارسى تەرگەۋ شارالارى جۇرگiزiلiپ كەلە جاتقانى ءمالiم. بايعۇس بەرتي احەرن الگi قارجىنى كەزiندە ايەلiمەن ايىرىلىسۋ ءۇشiن العانىن، ال كەيiنiرەك ونى قايتارىپ بەرمەك بولعاندا الگi "دوسى" ودان باس تارتقانىن ايتىپ اقتالۋدا. بiر سوزبەن ايتقاندا، كەزiندە الدەبiر دوسىڭنان اقشا الساڭ، كەيiن جاقپاي قالعانىڭدا ول "پارا بەرگەنمiن" دەپ تۇبiڭە جەتەتiن زامانا تۋدى.

كوررۋپتسيامەن كۇرەس ۇرانىمەن قازاقستاندا دا "جاپتىم پالە، جاقتىم كۇيە" دەۋشiلەردiڭ قاتارى كوبەيە تۇسكەنi اڭعارىلدى. وزiنە نەمەسە بەلگiلi بiر توپتارعا ۇنامايتىن ازاماتتارعا قارسى استىرتىن ارەكەتتەر ۇيىمداستىرىلىپ، قاساقانا جالا جابۋ كۇن سايىن كوبەيiپ كەلە جاتقانى جيi بايقالىپ وتىر. ناتيجەسiندە، ادال ادام ءوزiنiڭ اقتىعىن دالەلدەپ عۇمىرىن زايا ەتەدi نەمەسە قىمبات ۋاقىتىن سارپ ەتۋگە ءماجبۇر. كوپتەگەن ارىز-شاعىمداردىڭ سوتتان قايتىپ الىناتىنى نەمەسە كۋالەردiڭ اۋەلگi كورسەتۋلەرiنەن باس تارتۋى جيiلەي تۇسەتiنi دە سوندىقتان سياقتى.

قوعامدى جاپپاي ۇرەي، الدەقانداي iشكi سەسكەنۋ جايلاپ بارا جاتقانى ايقىن. ادالدىق تۋرالى ۇستانىمدار مەن كوزقاراستار مىڭ قۇبىلىپ بارادى، وكiنiشكە قاراي.

ءساۋiر ايىنىڭ باسىندا "قازاقستان تەمiر جولى" ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى جاقسىبەك كۇلەكەەۆ مىرزانىڭ 100 مىڭ دوللار پارا الدى دەگەن ايىپپەن تۇتقىندالۋى ەلiمiزدە ايتارلىقتاي قوعامدىق پiكiر، الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعانى دا سوندىقتان. بۇل اقپارات 1 — ءساۋiر كۇنi تاراتىلعاندىقتان "كۇلكi كۇنiندەگi زiلسiز قالجىڭ عوي" دەۋشiلەر دە كوپ بولعان.

جاقسىبەك كۇلەكەەۆ كiم؟ 1957 جىلى تۋعان جاقسىبەك ابدiراحمەت ۇلى ەكونوميكا سالاسىنىڭ ەلiمiزدەگi بiلگiر، بiلiكتi مامانى، عىلىم دوكتورى، وسىعان دەيiن قازاقستان ستاتيستيكالىق اگەنتتiگiنiڭ توراعاسى، ەكونوميكا جانە ساۋدا مينيسترi، بiلiم بەرۋ جانە عىلىم مينيسترi قىزمەتiندە ەلiمiزدەگi بiلiم بەرۋ جۇيەسiن الەمدiك تالاپتارعا ساي ەتۋ ءۇشiن ايانباي تەر توككەن ازامات، تiپتi، ونىڭ جاۋلارى دا جاقسىبەك كۇلەكەەۆتiڭ مەملەكەتشiلدiگi، جاڭا رەفورمالاردى ومiرگە ەنگiزۋدەگi تاباندىلىعى مەن قۇشتارلىعىن، پرينتسيپشiلدiگiن جوققا شىعارىپ كورگەن ەمەس. قازاقستان پرەمەر-مينيسترi كارiم ءماسiموۆ مىرزانىڭ ءوزi وعان 2007 جىلدىڭ قازان ايىندا: "بۇگiنگi كۇنگە دەيiن سiزدiڭ مۋنديرiڭiز ەش داق، كiرسiز بولدى، ءادiلiن ايتسام، بۇرىنعى جۇمىستارىڭىزدا الدەبiر جەردە، الدەنەمەن كوزگە تۇسكەنiڭiز تۋرالى مەندە ەشقانداي اقپارات جوق"، — دەپ جوعارى باعالاعان بولاتىن.

جاقسىبەك كۇلەكەەۆ "قازاقستان تەمiر جولى" ۇلتتىق كومپانياسىنا باسشى بولىپ كەلگەن بەتتە-اق بۇل جۇيەدە ۇزاق جىلداردان بەرi قالىپتاسقان ادام توزگiسiز اۋىر احۋالدى جويۋعا باتىل قادام جاساعانى دا راس. بiر سوزبەن ايتساق، اششى شاعاتىن ۋلى ارالاردىڭ ۇياسىن مازالادى ول. تiپتi، اتالمىش قىزمەتكە كەلiسiمەن-اق مۇندا قالىپتاسقان اۋىر جاعدايدى — ۇلتتىق كومپانيادا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ تامىر جايىپ، ابدەن تەرەڭدەپ كەتكەنiن رەسمي تۇردە العاش رەت باتىل ءارi اشىق ايتقان دا ءوزi. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا "كازاحستانسكايا پراۆدا" گازەتiندە بەرگەن سۇحباتىندا: "قازiر كومپانيانىڭ يميدجi سونشالىق جاقسى ەمەس. بiزدiڭ ەلiمiزدەگi دەرتتiڭ ءبارi مۇندا ايرىقشا كوزگە ۇرىپ كورiنەدi.

مۇندا ءبارi دە ەسەپشوتقا ("سچەتچيك") مىقتاپ قويىلعان. جاسىرماي ايتايىنشى، مەنi دە سول ۇيىق باتپاققا سۇيرەگiلەرi كەلدi. وزدەرiنە تيiسپەۋiم ءۇشiن اسا قوماقتى اقشا ۇسىندى"، — دەپ تەمiر جولداعى قالىپتاسقان كۇردەلi جاعدايعا كوپشiلiكتiڭ نازارىن اۋدارعانى دا جۇرتشىلىقتىڭ ەسiندە. سولاي دەپ شىرقىراعان ازاماتتىڭ ەندi ءوز باسىنا قارا بۇلت ءۇيiرiلۋi الگi "ۇيىق باتپاققا" باتقىسى كەلمەگەن ادامدى ءبارiبiر بىلعاپ، ابىرويىن اياق استى ەتپەك بولعانداردىڭ جەڭiسكە جەتكەندiگi مە، الدە ول ءوزi شىنىمەن "جەپ" قويدى ما؟

قازاقستان تەمiر جولىندا قالىپتاسقان اۋىر جاعداي تۋرالى "تۇركiستان" گازەتi سوڭعى بەس جىلدىقتا بiرتالاي كولەمدi ماقالالار جاريالاعان بولاتىن. تۋراسىن ايتقاندا، ەكونوميكامىزدىڭ اسا ماڭىزدى، ستراتەگيالىق سالاسىندا قالىپتاسقان جۇيە، ۇلتتىق، مەملەكەتتiك قاۋiپسiزدiككە اسەر ەتەتiن، تiپتi، ەلiمiزدiڭ قورعانىس قابiلەتiنە تiكەلەي ىقپالىن تيگiزەتiن ماگيسترالدەرگە يەلiك ەتەتiن سالاداعى تۇسiنiكسiز "مانەۆرلار" جۇرتشىلىقتى سانداعان جىلداردان بەرi تولعانتىپ كەلە جاتقانى راس. بۇل جۇيەدەگi قالىپتاسقان احۋالعا كوپتەگەن فاكتورلار اسەر ەتiپ وتىرعانى ايقىن.

ناقتى دەرەكتەرگە سەنسەك، ەلiمiزدەگi باستى تەمiر جولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 18،8 مىڭ كيلومەترگە سوزىلىپ جاتىر. ەلiمiزدەگi جالپى جۇك تاسىمالىنىڭ 68 پايىزىن، ال جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ 60 پايىزىن ۇلتتىق كومپانيا اتقارىپ، 142 مىڭ 800 ادام وسى اۋىر سالادا كۇندەلiكتi نانىن تاۋىپ، ناپاقاسىن ايىرىپ ءجۇر. كومپانيانىڭ قاراۋىندا 1833 لوكوموتيۆ بار بولسا، سونىڭ 1254-i كەز كەلگەن ساتتە ارقىراپ جۇمىس iستەۋگە ءازiر. سونىمەن قاتار، 77 مىڭ جۇك ۆاگوندارى الىس جولدارعا اتتانىپ، جۇزدەگەن مىڭ توننا جۇكتi قازاقستاننىڭ قيان تۇكپiرلەرiنە جەتكiزۋدە.

2007 جىلى "قازاقستان تەمiر جولى" ۇلتتىق كومپانياسى 430 ملرد. تەڭگە كولەمiندە كiرiس اكەلگەنi دە ايان. ياعني، ەلiمiزدەگi اسا تابىستى ءارi كۇردەلi سالا — تەمiرجول! سوندىقتان وسى جۇيەدە قالىپتاسقان احۋالعا، ونىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشiلiكتەرiنە بايىپپەن كوز جۇگiرتiپ، تارازىعا سالۋ، بۇل ماسەلەنiڭ قىرتىسىنا تەرەڭ ۇڭiلە قاراۋ قاجەت.

قازاقستان تەمiر جولىنداعى قالىپتاسقان جاعدايدىڭ ادام توزگiسiزدiگi، جۇيەنiڭ بiرجولا iرiپ-شiرiگەندiگi تۋرالى پiكiرلەر تالاي جىلداردان بەرi ۇزiلمەي ايتىلىپ كەلەدi.تiپتi، اسا جوعارى مiنبەرلەردەن دە بiرنەشە رەت مالiمدەندi. جىل ارالاتىپ نەمەسە جىل سايىن ۇكiمەتتە "قازاقستان تەمiر جولى" ۇلتتىق كومپانياسىنا قاتىستى ءتۇرلi وڭتايلى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ، سان قيلى شەشiمدi قادامدار قاعاز جۇزiندە بەلگiلەنگەنiمەن، تەمiر جولدا تۇيتكiلدەر ازايعان ەمەس. مۇنداعى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار، كوررۋپتسيا، زاڭ تالاپتارىنا قايشى تامىر-تانىستىق تۋرالى قاۋەسەتتەردiڭ ەل iشiندە كوپ تارالعانىنا وتكەن جىلدار كۋا.

ەلiمiزدەگi 121 تەمiرجول ۆوكزالدارىنىڭ 99-ى كەزiندە جەكە كومپانيالاردىڭ يەلiگiنە بەرiلگەن. ءتۇرلi قۇجاتتارىن زاڭعا سايكەستەندiرiپ العان الگiندەي جاۋاپكەرشiلiگi شەكتەۋلi سەرiكتەستiكتەر ۆوكزالداردى جوندەۋ، ولاردى زامان تالاپتارىنا ساي قايتا قۇرۋدى ويلارىنا دا المايدى. تەك ۆوكزال عيماراتىنا، ونىڭ تەرريتوريالارىن وزگەلەرگە زاڭدى-زاڭسىز جالعا بەرiپ، قالتاعا تۇسەر اقشانى عانا ويلاۋمەن شەكتەلiپ قالعان.

قازiر ۆاگون، لوكوموتيۆتەردi جوندەۋ ماسەلەلەرi دە جەكەمەنشiك كومپانيالارعا جۇكتەلگەن. ەلiمiزدەگi ۆاگوندار پاركi 185 ءتۇرلi سەرiكتەستiكتەردiڭ ۋىسىندا جانە ونى ولار كەزiندە سۋ تەگiن العان. ولار ۆاگون پاركiنiڭ كوپ، ساپالى بولعانىنا مۇددەلi ەمەس، تەك تاسىمال تاريفiنiڭ قىمباتتاۋىنا يەك ارتادى. سوندىقتان، قازiرگi كۇندە 12 مىڭداي ۆاگون كۇردەلi جوندەۋ كۇتiپ، قاڭتارىلىپ تۇر.

قازاقستان تەمiر جولىنىڭ تiكەلەي جۇمىسىنا نۇقسانىن تيگiزگەن دەگەن جەلەۋمەن، بۇل سالادا ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقان جۇيەنi بiرجولا تالقانداپ، ونىڭ قۇرامىنداعى اۋرۋحانالار، مەكتەپتەر، تۇتاس اۋىلدار تاعدىردىڭ تالكەگiنە تاستالدى. مەزگiل-مەزگiل مۇنداعى جاعدايدى جوندەۋگە قابiلەتتi دەلiنiپ، جاڭا ادامدار — "مىقتى مەنەدجەر¬لەر" باسشىلىق قىزمەتكە تاعايىندالادى. تiپتi، سوڭعى ون-ون بەس جىلدا بۇل سالانىڭ تiزگiنiن ۇستاعان باسشىلاردىڭ ەشبiرi تەمiرجولعا تۇك قاتىسسىز ادامدار. مىقتى مەنەدجەر بولۋى مۇمكiن، بiراق تەمiرجول سالاسىنىڭ يiسi مۇرىنىنا بارمايتىن بوگدە ادامدار. سوندىقتان، ولار بiلiپ نەمەسە بiلمەستiكتەن جيi قاتەلiككە ۇرىنىپ جاتادى. سوندىقتان، تەمiرجول سالاسىندا قىلمىستىق iستەر جيi كوتەرiلەدi.

ازiرگە وقيعانىڭ ءمان-جايى تولىق بەلگiسiزدەۋ بولىپ تۇر. قازاقستان تەمiرجولىنىڭ كۇيزەلگەن، كەرi كەتكەن شارۋاسىن قالپىنا كەلتiرۋگە تاياۋ جىلدارى 800 ملرد. تەڭگە قاجەت بولاتىنى بيiك مiنبەرلەردەن جاقىندا انىق ايتىلعان ەدi.

ال شارۋاسى شاتقاياقتاپ، كەرi كەتكەن بۇل سالاعا باسشىلىققا كەلۋگە ادامدار نەگە جانسالادى، تiپتi، ىنتىق؟! كەدەنگە كەلۋگە دە؟ الدە بۇندا قاراپايىم جۇرت بiلمەيتiن قۇپيا بار ما؟ سوسىن وسى قۇرىلىمعا كەلگەندەر نەلiكتەن تەز قىلمىسقا ۇرىنادى؟ مۇنىڭ ءوزi بۇل جۇيەلەردiڭ iرiپ-شiرiگەندiگiن اڭعارتاتىن سەكiلدi-اۋ.

اۋەلدە قارجى پوليتسياسىنىڭ رەسمي اقپاراتىندا "قتج" باسشىسىنىڭ ۇستiنەن تەپلوۆوزداردىڭ تەجەگiش تiركەمەلەرiنە قاجەتتi ۆتۋلكالاردى جوعارى باعامەن ساتىپ الىپ، اكتسيونەرلiك قوعامعا 121 ملن. تەڭگەدەن استام نۇقسان اكەلدi دەگەن ايىپپەن الماتى قالالىق ەكونوميكالىق جانە كوررۋپتسيالىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتi قىلمىستىق iس قوزعادى دەلiنگەنمەن، كەيiن كەلە ايىپتاۋ مۇلدەم باسقا بوياۋعا اۋىستى. Iلە-شالا ج.كۇلەكەەۆتiڭ پارا العانى تۋرالى وزدەرiنiڭ دەرەككوزدەرiنە سiلتەمە جاساعان كەيبiر ورىستiلدi اقپارات قۇرالدارى ميلليون دوللاردان استام پارا جونiندە الدىن الا ءسوز تاراتىپ ۇلگەردi. وزدەرiنiڭ اسا "سەنiمدi" اقپارات كوزدەرiنە سۇيەنگەن بiرسىپىرا اقپارات قۇرالدارى: "قتج" ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتi ءساۋiردiڭ بiرi كۇنi كەشكi ساعات توعىزدار شاماسىندا ءوزiنiڭ جۇمىس كابينەتiندە ازiرگە اتى-ءجونi بەلگiسiز بiرەۋدەن 100 مىڭ دوللار كولەمiندە پارا الىپ وتىرعان جەرiندە ۇستالىپ، تۇنگi ساعات ەكiدە قارجى پوليتسياسىنا قاماۋعا الىنىپتى"، — دەپ حابارلادى. وعان قىلمىستىق كودەكiسiنiڭ 311-بابى 5-تارماعى بويىنشا اسا اۋىر ايىپ تاعىلىپ وتىر.

ارينە، جاقسىبەك كۇلەكەەۆ سەكiلدi مەملەكەتشiل تۇلعالاردىڭ بiرiنiڭ ۇستالعانى تۋرالى ءتۇرلi قاۋەسەتتiڭ تەز ارادا تارايتىنى تۇسiنiكتi دە. لاۋازىمدى ازاماتتاردى اياقتان شالۋعا، سۇرiندiرۋگە تىرىساتىن جەكە ادامدار مەن وزدەرiنiڭ قۇپيا ەسەپتەرi iشiندە جاتقان ىقپالدى توپتاردىڭ بار ەكەنiن دە ەستەن شىعارماعان ءجون.

وسى ورايدا ەلiمiزدەگi بەدەلدi، باتىل باسىلىمداردىڭ بiرi — "جاس قازاق" گازەتiنiڭ: "ەكونوميكانىڭ كۇرە تامىرى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان تەمiر جولى ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىلىعىنا تاعايىندالىسىمەن جاقسىبەك كۇلەكەەۆ "قىتاي ۆاگوندارىنىڭ" قىرسىعىنا ۇشىرادى. انىعىراق ايتساق، قتج-نىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتi اتامقۇلوۆ الىپ كەلگەن قىتايدىڭ ۋلى ۆاگوندارى تۋرالى جاعىمسىز اڭگiمە كۇلەكەەۆ كەلiسiمەن باسپاسوزدە جالعاسىن تاۋىپ جاتتى. دەمەك، مىنا جايت كۇلەكەەۆكە iلگەرi-سوڭعى ۋاقىتتا جاۋىققان جانداردىڭ قولىمەن جاسالۋى مۇمكiن. ونى از دەسەڭiز، كۇلەكەەۆتi پارالاپ ۇستاۋدى قازاقستانعا تەمiرجول ۆاگوندارىن ساتا الماي قالعان رەسەي جانسىزدارى ۇيىمداستىرۋى دا كادiك.

وقيعا ستراتەگ كۇلەكەەۆتiڭ بەلسەندiلiگiن كوتەرە الماعان ارiپتەستەر تاراپىنان ورىندالۋى دا ىقتيمال"، — دەۋi ("جاس قازاق" گازەتi، №13 ءساۋiر، 2008 ج.) بەكەر ايتىلعان ءسوز ەمەس.

بۇل iستiڭ تاساسىنداعى تۇسiنiكسiز جۇمباقتارعا، ەلiمiزدە كiلەم استىندا جۇرگiزiلiپ جاتقان ەرەجەسiز بەلدەسۋلەردiڭ شىندىعىنا كوز جەتكiزۋ قيىننىڭ قيىنى.

ماسەلەگە بايىپپەن قارايتىن بولساق، نەگiزگi وقيعا مۇلدەم باسقاشا ورiستەگەن كورiنەدi. ەكونوميكالىق جانە كوررۋپتسيالىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەس اگەنتتiگi توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، گەنەرال-مايور قايرات قوجامجاروۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ج.كۇلەكەەۆتiڭ پارا الماق بولىپ وتىرعانى تۋرالى وسى ۇلتتىق كومپانيانىڭ بەلگiسiز قىزمەتكەرلەرi اگەنتتiككە ارىز بەرگەن كورiنەدi. پارا بەرمەك بولعاندار دا شاعىم¬دانعان. "بiز ولاردى قورعاۋعا الۋعا ءماجبۇر بولدىق، — دەيدi گەنەرال قايرات قوجامجاروۆ. — سوڭعى ءتاۋ¬لiكتەردە ولارعا وراسان قىسىم جاسالىپ، ولار ءاۋ باستاعى ايتقاندارىنان تايقىپ وتىر". ("ۆرەميا" گازەتi، №49 5 ءساۋiر، 2008 ج.).

كۇلەكەەۆ ءوز ءۇيiنiڭ اۋلاسىندا ۇستالىپتى. اقشالاردى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرi تەمiر جول باستىعىنىڭ قىزمەت كولiگiنiڭ ارتقى ورىندىعىنان تاۋىپ العان. جانە ونى سول جەرگە جۇرگiزۋشi قويعان كورiنەدi. تiپتi، بۇل جۇرگiزۋشi وعان دەيiن قالانى ارالاپ، الگi 100 مىڭ دوللاردىڭ اراسىنان سۋىرىپ العان 200 دوللاردى ەكi بiردەي اقشا ايىرباستاۋ پۋنكتiندە تەكسەرتكەن كورiنەدi. جانە سول 200 دوللار قالتاسىنان شىققان…

البەتتە، كۇدiكتi iستiڭ اق-قاراسىن سوت قانا انىقتايتىنى داۋسىز. ەگەر فاكتiلەر انىقتالاتىن بولسا، "قازاقستان تەمiر جولى" ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتi جاقسىبەك كۇلەكەەۆتiڭ دۇنيە-مۇلكi تاركiلەنiپ، 10 جىلدان 15 جىلعا دەيiن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى ىقتيمال.

بiراق، وسى iستەگi بiرنەشە قيسىنسىزدىق الدەن-اق كوزگە ۇرادى جانە بۇلارعا ناقتى جاۋاپ بەرiلمەي تۇرىپ، كۇلەكەەۆتi ايىپتاۋدىڭ ءوزi كۇلكiلi.

بiرiنشiدەن، پوليتسيا نەمەسە ارناۋلى قىزمەتتiڭ ادامدارى پارا الۋشىنى تiكەلەي قىلمىس ۇستiندە، ياعني پارا الۋ ساتiندە ۇستاۋى كەرەكتiگi قالىپتاسقان ەرەجە. مۇندايدا ۋاقىت كوپ رولگە يە بولادى، ماڭىزدى فاكتورعا اينالاتىنى ءسوزسiز. ال بۇل وقيعادا اقشا اۆتوماشينانىڭ ارتقى ورىندىعىندا جاتقان جانە ونى سول ورىنعا جۇرگiزۋشi قويعان بولىپ وتىر. ال كۇدiكتi دەپ ۇستالعان ج. كۇلەكەەۆ وندا اقشا جاتقانىن بiلدi مە؟

ەگەر ودان مۇلدەم بەيحابار بولسا شە؟!

ەكiنشiدەن، جۇرگiزۋشiنiڭ قالتاسىنان 200 دوللاردىڭ شىعۋى، ۇستالعانعا دەيiن ونىڭ ەمiن-ەركiن قالانى ارالاپ، ەكi بiردەي اقشا ايىرباستاۋ پۋنكتiنە كiرiپ، الگi اقشالاردى تەكسەرتiپ شىعۋى قالاي؟

ۇشiنشiدەن، گەنەرال ق.قوجامجاروۆ ءسوز ەتكەن شاعىم بەرۋشi جابiرلەنۋiشiلەر الدەن-اق اۋەلگi كورسەتۋلەرiنەن باس تارتىپ، بۇلتالاققا سالعانى قالاي؟ ولارعا تاعى دا قىسىم جاسالىپ، ەندi قايتادان مۇلدەم باسقاشا سايراپ جۇرمەي مە؟

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جاقسىبەك كۇلەكەەۆتi "جۇمباقتاۋ تۇلعا" دەسەتiن. مiنە، ەندi سول جۇمباق تۇلعاعا قاتىستى iس تە كۇردەلەنە ءتۇسiپ وتىر.

جاڭابەك شاعاتاي

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button