20 ЖЫЛДА — 20 ХАБАР ДА ЖОҚ…

АҚПАРАТТЫҚ ҚАУIПСIЗДIКТI ОЙЛАСАҚ…

КЕШЕ

Былтыр Қазақ теледидарына елу жыл толды. Бұл бiр арнаның мерейтойы емес, бүкiл ел телевизиясының жартығасырлық тарихы. Өйткенi 1958 жылдан 90-жылдардың басына дейiн елiмiзде бiр ғана мемлекеттiк арна – Қазақ телевизиясы жұмыс iстедi. Одан кейiн Қазақстанда бiрнеше жекеменшiк және тәуелсiз телеарналар дүниеге келдi. Бұл арналардың барлығына Қазақ телевизиясында еңбек еткен мамандар тартылды.

Соңғы 18 жылда тәуелсiз Қазақстанның теледидары өзiндiк даму жолына түстi. «Елу жылда – ел жаңа» демекшi, осы уақыт аралығында бұл сала түрлi белестерден өттi. Бұрынғы Қазақ телевизиясы, бiрiншiден, сол кездегi кеңестiк республиканың ең басты саяси үгiт-насихат құралы болды. Екiншiден, осы елде тұратын барлық халықтардың және негiзгi тұрғылықты қазақ халқының мәдениетiн, тарихын, өнерiн кең танытуға зор үлес қосты.

Қазақ телевизиясының өркендеп дамыған кезеңi – 70-жылдардың ортасы мен 80 жылдардың аяғына дейiнгi аралық. Осы кезеңде халық үзбей көретiн «Алтыбақан», «Қымызхана», «Тамаша», «Айтыс», «Терме» сияқты хабарлар дүниеге келдi. Сұлтан Оразалиннiң «Сұхбат», Iлия Жақановтың айтулы қазақ сазгерлерi мен күйшiлерiнiң шығармашылығына арналған «Iнжу-маржан», Ақселеу Сейдiмбек пен Жәнiбек Кәрменовтiң Абай және халық композиторларының әндерiне арналған «Асыл мұра», Қынабек Аралбаевтың айтулы спортшылар туралы «Кездесу», Сағат Әшiмбаевтың «Қарыз бен парыз», Нұртiлеу Иманғалиұлының «Көкпар» хабарлары көрермен көңiлiнен шықты. Бұл хабарлар қазiргi авторлық телебағдарламалардың алғашқы сәттi нұсқалары едi. Бұдан кейiн «Таңшолпан», «Тұлға», «Әншi балапан», Бейбiт Құсанбектiң «Өмiр өзен», Ұлбосын Айтөленнiң «Желтоқсан мен тәуелсiздiк», «Еске алу» деректi фильмдерi, Мұрат Ерғалиевтiң «Азия дауысы» хабарлары ел назарына iлiктi.Олармен бiрге «Шарайна» ақпараттық бағдарламасындағы Өмiрсерiк Жұман, Майра Әбдiрахманова, Сағындық Нұрекеев, Абдолла Сүлеймен, Ерлан Бекхожин, Ерлан Қожабергенов сынды белгiлi журналистер өзiндiк шеберлiктерiмен дараланды. Олардың елбасының алғашқы шетелдiк iс сапарлары туралы жасаған репортаждары сапалы шықты. 90-жылдардан бастап, елiмiзде «Тотем», «КТК», «Хабар», «31», «Таң», «Рахат» сияқты жаңа тәуелсiз телеарналар пайда болды. Нарық заманының келуiне байланысты мәселен, «31», «КТК», «Таң» арналарында жарнамалық және сауда саттық хабарландырулары көрерменге көп ұсынылатын. «КТК» дағы тағы бiр халықтың ең сүйiктi хабары құттықтаулар болатын. Бiрақ бәсеке бiртiндеп дамып, жаңа форматтағы хабарлар эфирге шықты. Әсiресе,барлық арналар жаңалықтар топтамасын жаңаша тәсiлмен шығаруды қолға алды. Сол уақытта жаңадан құрылған «Хабар» арнасының жаңалықтар қызметi көшбасшы болғанын көрермен мойындады. Ондағы қазақ және орыс тiлiндегi жаңалықтар сапалық жағынан бiрдей деңгейде болды. Ал басқа арналардың кейбiрiнде орыс,кейбiрiнде қазақша жаңалықтардың сапасы кемшiн түсiп жататын. 90-шы жылдардың ортасында елiмiз бойынша әр өңiрде, әрi кейбiр шетелдерде тiлшiлiк қосындары бар,техникалық мүмкiндiктерi кеңейген «Хабар» арнасы ғана едi. Алайда, араға уақыт салып, «31» арнасында орысша жаңалықтар «Информ бюро», «КТК» да «Неделя» сараптамалық хабары үздiктердiң қатарына қосылды. Осы кезеңде барлық арналар жаңалықтар қызметiнiң сапасын жақсартуға мән бергендiктен, публицистикалық, танымдық, тағылымдық бағдарламаларды жақсартуға телекомпаниялар әлi дайын болмады. Мұндай үлкен бағдарламалардың даму кезеңi жаңа ғасырдың басына дөп келдi. 90-шы жылдар басында тоқырауға ұшыраған «Қазақстан» телеарнасы он жылдан кейiн ғана қайта есiн жиып,аяғынан тұрды. «Күлтөбе», «Бар» мен «жоқ», «Ақжүнiс», «Шынның жүзi», «Ән мен әншi» хабарлары көрермен көзайымына айналды. Басқа арналардағы сапалы қазақша хабарлардың да қатары көбейе түстi. Мәселен, «31»-арнада «Еркiн сөз», «Дода», «Тұжырым», «КТК»-да «Шарайна», «Ел-жұрт» хабарлары сәттi шықты. 90-жылдардың соңында ашылған «Хабар-2» арнасы да қазақ тiлiндегi хабарлардың сапалық жағынан өсуiне ықпал еттi. Осы арнаның «Таразы», «Мың бiр мақал», «Ой көкпар» хабарлары халық ықыласына бөлендi. Бiрақ өкiнiшке қарай, «Хабар екiнiң» ғұмыры ұзақ болмай, тез жабылып қалды. 90 жылдардың ортасында «Хабардың» «77 күн» әзiл-сықақ бағдарламасы мен « Жетi күн» сараптамалық бағдарламасы биiктен көрiндi.

2000 жылдардың басында да елiмiзде жаңа телеарналар дүниеге келдi. Алматыда «НТК», «ОРТ-Евразия», «Оңтүстiк Астана», «Хит-Тв», ал жаңа елордамызда «Астана», «Эра» каналдары хабар тарата бастады. Бұл арналардың iшiнен өз ерекшелiгi бар хабарларды «ОРТ-Евразия» мен «Астана» жасай алды. Осы екi ұжымның шығармашылық iзденiстерiн көрермен жылы қабылдады. Мәселен, «Орт-Евразия» ел арасынан талантты әншi жастарды iрiктеп алып, «Суперстар» арқылы жұлдызға айналдырды. Тағы бiр қызықты жоба «Европаны бағындыру» жобасы болды. Арнайы шоу жасап,осы арна отандық телевизия саласына АҚШ, Европа телевизиясы хабарларының бiр нұсқасын әкелдi. Бұл батыста дәлелденген көрермендi тартудың бiр жолы бiзде де сәттi жүзеге асты.

Ал «Астана» арнасы елорда өмiрiн кең таныстыруға өзiндiк үлес қосып, бiрден елiмiздегi қалалық арнаның ең үздiгi атанды. Бұл арнадан орысша және қазақша барлық елорда жаңалықтарын көре алатын деңгейге жеттiк. Бiрақ телеарна 2005 жылы дұрыс келе жатқан жолынан жаңылып, қазақша хабарлардың санын қысқартты. Мемлекеттiк тiлде шығатын жаңалықтарды көрерменге қолайсыз уақыттарға ауыстырды.

Жаңадан ашылған арналардың ешқайсысында елдi елең еткiзген тұщымды қазақ хабарлары жасалған жоқ. Жеңiл-желпi, ортанқол хабарлар болды, алайда олар құр эфирдi толтырды, көрерменнiң есiнде қалған жоқ. Бұл телекомпаниялардың ең басты кемшiлiгi – ресейлiк арналарды ретрансляциялауы болды. Олардың көбi әлi күнге дейiн осы әдеттен арыла алмай келедi.

БҮГIН

«Хабарда» бұл күндерi «Таразы», «Арнайы репортаж», «Бiз айтсақ» бағдарламалары сәттi шығуда. Олардан әрдайым iзденiс көрiнiп тұрады. Халық назар аударатын тақырыптар таңдалады. Журналистер тақырыпты жан-жақты талдап, саралайды. Бұған қоса операторлық және режиссерлық жұмыстарда жетiстiктер бар. Бағдарламаның сәттi шығуы оператор мен режиссердың фантазиясына да,шеберлiгiне де байланысты. «Хабар» мамандары әлемдiк телевизиядағы жылт еткен жаңа үрдiстердi тез қабылдайды. Бұл жетiстiк. Телеарна өткен жылы наурызда мерекелiк мюзикл түсiрiп, көрермендерiн қуантты. Әзiл-қалжың, ән-би, әдемi декарация, сценарийде жақсы жазылған. Биыл наурыз мейрамы кезiнде батыр ана мен махаббат тақырыптарына арналған сазды фильмдер көрсеттi. Дегенмен өткен маусымда «Хабарда» ортан қолқұр уақыт толтыратын хабарлардың да эфирге шыққандығын жасыруға болмайды. «Ақшаң болса», «Бизнес, қаржылар», «Талап пен тәртiп», «Қазақстанда жасалған», «Хабар-жер», «Экономика тынысы» сияқты хабарларда бiрсарындылық басым. Оларды көрермен тағатсыздана күтедi деп еш айта алмайсың. Тiптi «Таң қалмаңыз», «Кеш қалмаңыздардың» өзiн де жаңа жобалармен ауыстыратын кез келген сияқты.

«Хабарда» ұлттық құндылықтар, мәдениет, әдебиет, тарих, яғни руханият мәселелерiне арналған бағдарламалар жоқ. Бүлдiршiндерге арналған хабарларда аз. Өткен жылы «Хабар» арнасы Қытайдағы Олимпиада ойындарын, биыл бокстан әлем чемпионатын тiкелей көрсету арқылы жанкүйерлер ықыласына бөлендi.

«Қазақстан» арнасындағы үздiк хабарлар «Көкпар», «Сен сұлу», «Сегiз қырлы» «Арнайы репортаждар бөлiмi ұсынады», «Қолтаңба» бағдарламалары. «Дарабоз» реалити шоуы да жаңаша iзденiстiң жемiсi болды. Бұл ресейлiк немесе батыстық шоуларды тура қайталау емес, өз ұлттық ерекшелiктерiмiзге бейiмделiп жасалған бағдарлама. Мұндай тың хабарларды жасауды әр арна қолға алуы қажет. Бұған дейiн «Қазақстан» жыр-термелер мен дәстүрлi ән-күйдi орындайтын жас өнерпаздар арасында байқау ұйымдастырған едi. Ол жоба да сәттi болды. Өткен маусымда бұл арнада да «Жаңа Қазақстан», «Бизнес ақпарат», «Капитал әлiппесi», «Серпiн» сияқты аттарының өзi айтып тұрғандай жалпылама хабарлар болды, олардың кейбiрi әлi де бар. Сапасы да анау айтқандай емес, жарнама үшiн дайындалатын хабарлар болғандықтан, құрғақ дәйектердi тiзбелеуден әрi аса алмайды. «Қазақстандағы» «Аламан айтыс» хабарында да осы өнердiң табиғи болмысы ашылмады. Әрине, декорация, студияны көркемдеу жағынан iзденiс өте жақсы. «Айтысты» қазiргi заманға лайық шоуға айналдыру мақсаты да орынды. Бiрақ оған шығатын ақындар суырып салып айту жағынан кемшiн түсiп жатты. Ондағы «жеңiмпаздардың» көбi жаттанды өлеңiнiң арқасында ұтып жүрдi. «Ұлттық арнаның» өткен маусымдардағы жұртшылыққа ұсынған «Сұлтан Бейбарыс» туралы көпсериялы көркем фильмi тамаша тарту болды. Аудармасы да ел көңiлiнен шықты. Бұдан кейiн «Шыңғыс хан» сериалыда көрермен қатарын көбейте алды. Мұндай өз тарихымызға қатысты сериалдарды iздеп тауып,халыққа ұсыну абыройлы iс болды. Қазiр қазақ халқының ұлы тұлғалары туралы деректi фильмдер де көрсетiлiп жүр. Әсiресе, Алашорда қайраткерлерi туралы фильмдер жоғары бағаға лайық. Бұл ұлттық тарихты түгендеуге бағытталған жобалардың тағылымдық әрi танымдық маңызы ерекше. Бұған қоса «Қазақстан» арнасы өздерi түсiруге атсалысқан «Жетiмдер» және «Ағайынды» деген екi көркем фильмдi сәттi шығарды. Алғашқы фильмде бүгiнгi өзiмiз өмiр сүрiп отырған қоғамның ащы шындығы көрсетiлiп,көрерменге ой тастайды. «Ағайынды» да, қарапайым қазақ отбасындағы тiршiлiк арқылы қазiргi заманның түйiткiлдерi шынайы жеткiзiлген. Екi фильмге түскен әртiстердiң шеберлiктерi, режиссерлердiң замана тамырын дөп басуы iзденiстiң жемiсi. Басқа телекомпаниялар да осындай сапалы өз өнiмдерiн шығаруға ұмтылулары керек. Жалпы, «Хабар» мен «Қазақстан» мемлекеттiк бюджеттен қаржыландырылып отырғандықтан өз елiмiздiң кинодеректi фильм саласын дамытуға да үлес қоса алуы қажет. Бұл тұрғыда олар отандық режиссерлердiң жаңа фильмдерiн және Аттила, Томирис, Бейбарыс, Шыңғыс хан, әбу Насыр әл Фараби сияқты аты әлемге танылған бабаларымыздың Еуропа, Араб елдерi, түркi тiлдес мемлекеттерi түсiрген көркем және деректi фильмдерiн алып, көрсетудi дәстүрге айналдырса жөн болар едi.

«31» арнасында Ресейдiң «СТС»- iмен қосылғалы берi онсызда аз қазақша хабарлардың саны тiптен қысқарып, эфирге шығатын уақыты да қолайсыздау болып қалды. Мысалға, өткен маусымда өз көрерменi бар,қоғамдағы өзектi мәселелер өткiр талқыланатын «Кiм» бағдарламасы жабылды. Қазақша жаңалықтар кешкi бес жарымға ауыстырылды. Бұл – ешкiм телевизор көрмейтiн уақыт. «Замандастар», «Ай, керiм» бағдарламаларының тағдыры да дәл сондай. Ал «Арнадағы әуендер» түнгi үштен таң атқанға дейiн эфирге шықты. Осылайша,бұл арна қазақ тiлдi көрерменiн шеттетiп алды. Керiсiнше, «СТС»-тың орыс тiлiндегi көшiрме хабарлар мен сериалдары қаптап кеттi. Олардың бәрi праймтаймда көрсетiлдi. Бұрын мемлекеттiк тiлге қатысты елу де елу пайызды сақтауға тырысатын бұл арна өз жолынан ауытқып кеттi. Бұл арнадан өткен маусымда қазақша «Жұлдызбен жүздесу» хабарынан басқа жiбi түзу бағдарлама көре алмадық. Ресей тарихы, мәдениетi, ғылымына арналған танымдық хабарлар көп берiлдi,ал өзiмiздiң рухани қазыналарымыз жайлы бiр хабар ұсынылмады. Тiптi елдегi саяси-экономикалық, әлеуметтiк мәселелер мен жаңалықтарды саралайтын хабарларды да таба алмайтын болдық. Олардағы тiлге қатысты оң iс деп тек «Уолт Дисней» мультфильмдерiн аударғандарын ғана айта аламыз. «31» кейiнгi кезде таза ресейлiк арна болып бара жатыр. Биылғы маусымды олар жаңаша серпiнмен бастауға тырысуда. Қазақша соны бағдарламалар пайда бола бастады. Әзiрге ол хабарлар жөнiнде пiкiр айтуға ертерек. Көрермен өз бағасын бере жатар.

«КТК» арнасында да өткен маусым да қазақша хабарлардың жағдайы мәз болмады. Бар-жоғы төрт-бес бағдарламаның iшiнен «Алаң жұрт» пен «Қызық радиосын» ғана iлiп алуға болады. Олардың басқа арналардағы хабарлардан өзiндiк ерекшелiгi бар. «КТК» да телебағдарламалар кестесi бойынша күнiне «Күндерек» жаңалықтар топтамасын қоспағанда тек бiр ғана қазақша хабар эфирге шығып отырды. Есесiне қаптаған аударма телесериалдар жетiп артылады. Бұл сериалдар тек елу де елу пайыздық талапты жасанды орындау үшiн көрсетiлген сияқты. Ал орыс тiлiндегi «ПОРТРЕТ НЕДЕЛИ», «Анализ плюс» сияқты сараптамалық хабарлар «КТК»-ның абыройын жауып шықты. Көрермен асыға күтетiн бұл хабарлар атқарушы билiкке қарапайым халықты алаңдататын өзектi мәселелердi нақты дәйектермен жеткiзе алды. Жаңа маусымда «КТК»-да жаңа қазақша хабарлар қатарын көбейтуге ұмтылуда.

«Астана» арнасында соңғы бiр жылда дүйсенбiден жұмаға дейiн қазақ тiлiнде тек «Түйiн сөз» бен «Осы сағатта» және таңертеңгiлiк ақпараттық хабарларды, жақында ғана эфирге шыққан «Бас тақырып» бағдарламасынан басқа ештеңе көре алмадық. Тек демалыс күндерi «Спорт апталығы», «Езу тартар» сияқты хабарлар қосылады. Бұлардың берiлетiн уақыттары да көп телевизор қарайтын мезгiлге қойылмаған. Осылайша бұл арна да қазақ тiлiндегi хабарлар жасауға керемет құлық танытпады. Құрылымдық өзгерiстерге байланысты «Астана» ендi «Нұр Медиа» холдингiнiң қарамағына кiрдi. «Нұр Отан» партиясына тiкелей қатысы бар бұл холдинг ата заңымызбен айқындалған мемлекеттiк тiлдiң арнадағы аясын кеңейтуге ықпал етедi деген үмiтiмiз жоқ емес.

«ОРТ-Евразияның» жаңалығы – қазақша КВН берiлiп отырады. Әрине, жастардың тапқыр әзiл-сықақтары мен қалжыңдары бар. Кейде тым қарабайыр да кетiп жатады. Ең бастысы, қазақша КВН-нiң деңгейiн өсiруге мүмкiндiк туып отыр. Бұл командаларды жаңа iзденiстерге жетелеуi тиiс. Бұрын өнер сарайларында өткен ойындар ендi тек сахнаға ғана емес, телевизияға ыңғайланып ұйымдастырылуы шарт. Әзiлдi телевизия мүмкiндiктерi арқылы өткiрлей түсуге, сахнаны жарық және декорациямен безендiруге, музыкалық дыбыстық сапаны түзеуге, түсiрiлiм кезiнде бiлiктi режиссерлық және операторлық қойылым жасауға, монтаждың техникалық талаптарын сақтауға бiрiншi кезекте мән берiлуi тиiс. Әзiрге қазақша КВН-нiң эфирге берiлiп жатқан сандары бұл талаптарға сай келе бермейдi.

«Таң» арнасында қазақша хабарлардың саны кейiнгi кездерi өсiп келедi. Мұнда соңғы кездерi отандық кинотуындыларды үзбей көрсетiп отыру үрдiсi қалыптасты. Бұл арнаның басты оң ерекшелiктерi осы болып тұр.

Бұрынғы «Рахат», қазiргi «СТВ» арнасында қазақша хабарлар тек сұхбат түрiнде ғана өрбидi, телевизияның жаңа үрдiстерiн меңгеруге ұмтылыс жоқ. Студия iшiнде ұзын сонар әңгiме айту, көрерменге онша қызық емес. Сұрақ-жауап кезiнде, қонақтар сағызша созып отырып алады. Шоу хабарлар мүлдем жоқ. Бұл арнада бастысы қазақша хабар жасауға ұмтылыс ынта ниет бар. Алайда санмен бiрге сапа да жақсы болса деймiз. Тағы бiр сорақысы, бұл арнадан таңертеңгiлiк уақытта елiмiзде жаңадан пайда болған бiр дiни ағымның уағыздары мен шараларын ашық жарнамалайтын орысша хабар эфирге шығып жатыр. Соңғы кездерi бiр көрiпкел балгер отырып алып, көрермендерге бал ашатынды шығарды. Ол хабарласқан адамның аты жөнiнен ұлтын аңғарып отырса да,түк бiлмегенсiп «Шiркеуге кiрiп шығыңыз» деп кеңес беретiнiн қайтерсiз.

«НТК» дағы қазақша хабарлардың аты «Ревю», «juke Boxs» «Қайырлы таң» . Аттарының өзi заты қандай екенiн көрсетiп тұр. Қалғандары орысша хабарлардың аударма түрi. Осы арна өткен маусымда күнде ресейлiк «Дом-2» бағдарламасын екi сағаттан көрсетiп отырды. Ешқандай мағына жоқ ресейлiк осы хабарды көрсеткенше, «НТК» продюсерлерi неге өздерi iзденбейтiнiне қайран қаласың. Бұл арна талғамы биiк қазақ тiлдi аудиторияға лайықты бiр сапалы хабар ұсына алмай отыр.

Ресей арналарынан көшiрме хабарларды көп көрсететiн «ЭРА», кейiннен «7» арнасы мен бiрiккелi өз өнiмдерiн жасауға ендi ғана мән бере бастады.Жаңадан пайда болған «Нысана» хабарында журналистiк, режиссерлық, операторлық жағынан iзденiстер бар. Монтаждау әдiстерi де түзеле бастады. Бiрақ бiр арнаға бiр-екi ғана хабар аздық ететiнi сөзсiз.

Мiне, бiздегi елiмiздiң көп өңiрлерiне тарайтын басты телеарналардағы қазақша хабарлардың бүгiнгi жағдайы осындай. Мемлекеттiк мәртебенi алғанына жиырма жылдай болған қазақ тiлiнде қазiр эфирге шығатын көрерменi бар сапалы хабарлар елiмiз арналарының бәрiн қоса есептегенде жиырмаға да жетпей тұр.

ЕРТЕҢ

Телевизия саласында жүрген әрiптестерiме ой тастау мақсатында бiрнеше ұсыныс пiкiрлерiмдi алға тартып көрмекпiн. Жоғарыда көзге ұрып тұрған кемшiлiктер жөнiнде жазғаным, бiр арнаны мұқату не мiнеу мақсатында емес, осы саланың қайнаған ортасында жүргендiктен қазақша бағдарламаларымыздың абырой беделi биiк болса екен деген жанашырлық ниет қана. Патша көңiлдi көрермендерiмiздiң қатарын сиретiп алмас үшiн әрiптестерiмдi қамшылау.

Ең алдымен, қазақ көрермендерi үшiн басыбайлы тек қазақ тiлiнде ғана хабар тарататын телеарна керек. Бұл қажеттiлiктен туындап отырған өзектi мәселе. Бiрiншiден, ол өз ұлттық құндылықтарымызды, өнерiмiздi, мәдениетiмiздi, тарихымызды, салт дәстүрiмiздi және бастысы мемлекеттiк тiлiмiздiң елiмiз әлемдiк жаһандану үрдiсiне бiртiндеп енiп бара жатқан тұста жұтылып кетуiне жол бермеу үшiн керек. Екiншiден, мемлекетiмiздiң негiзгi тарихи дiңгегi қазақ халқының мүддесiн қорғау үшiн керек. Үшiншiден, қазақ тiлiндегi ақпараттар мен бағдарламалар ауқымын көбейту үшiн, бәсекелестiктi арттыру үшiн, сапаны көтеру үшiн және ақпараттық қауiпсiздiк үшiн қажет. Төртiншiден, өскелең ұрпақты ұлттық рухта тәрбиелеу үшiн керек. Соңғы жылдары елiмiзде қазақ мектептерiнiң саны еселеп өстi. Сонда оқитын балаларға танымдық, тағылымдық хабарлар жасау арқылы ұлттық қасиеттерiмiздiң нәрiн себуге болады. Бесiншiден, конституциямыздағы және Мемлекеттiк «Тiл туралы» заңдағы талаптарды нақты орындау үшiн қажет.Үкiмет қазақ тiлiнiң қолданыс аясын кеңейту үшiн бюджеттен қомақты қаржы бөлдi. Осындай қаржының негiзгi бөлiгi жаңа қазақша телеарна жасауға бөлiнуi тиiс. Көршi Қытай елi өздерiнде бар жүздеген ұлттардың тiлiне, мәдениетiне құрмет көрсете алып отыр.Осы елде таза қазақ тiлiнде хабар тарататын екi телеарна бар. Ал қазақтардың тарихи отаны тәуелсiз елiмiзде бiр қазақ тiлдi арнаның болмауы намысқа тиетiн ұятты жағдай.

Екiншi бiр өзектi де өткiр мәселе – телеарналардан елiмiзде алпыс жетi пайыздан асқан қазақ тiлдi көрерменмен санасуды талап ету. Түнде қазақша концерттер беру, қазақша жаңалықтар мен бағдарламаларды ешкiм көрмейтiн уақытқа қою, қаптаған сапасы жоқ аударма сериалдармен эфирдi толтыру – қазақтiлдi көрермендердi қорлау емей немене? Арналар мемлекеттiк тiлдi дамыту үшiн бөлiнген бюджет қаржысын ала отырып, осындай сорақылыққа баруда. Ендi бұл басынуды тоқтатын уақыт жеттi. Барлық телекомпаниялар қазақша хабарларды көбейтудi жасанды түрде емес, шынайы түрде қолға алуы тиiс. Яғни, сапалы хабарлар жасауға бет бұруы қажет. Бұл тұста мемлекеттiк тiлдi дамытуға байланысты құрылған үкiметтiк комиссия немесе елбасы жанындағы БАҚ мәселелерi жөнiндегi кеңестiң және адам құқықтары жөнiндегi кеңестiң жанынан ба, ұлт зиялыларының мүшелiгiмен арнайы қоғамдық комиссия құруды қолға алған жөн сияқты. Осы комиссия әр тоқсан сайын арналардан шыққан қазақша хабарлардың ауқымын, сапасын қадағалап, қорытынды мәлiметтi арнайы басқосу өткiзiп, жариялап отыруы шарт. Кемшiлiгi көп арналардың басшыларына қатаң талап қоюы керек. Егер олар бұл талаптарды орындамаса, комиссия бас прокуратураға ұсыныс жасап, Конституция, «Тiл туралы» заң талаптарын аяққа басқандарды жауапкершiлiкке тартуы қажет.

Үшiншi назар аударатын мәселе, Ресей телеарналары хабарларының ретрансляциялануы. Оның көлемiн азайту керек. Елiмiздiң телеарналары ресейлiк дайын өнiмдердi көрерменге ұсына салуды қалыпты дәстүрге айналдырып алды. Соның салдарынан тiптi қазақстандық орыстiлдi журналистердiң өзi ел iшiндегi оқиғалар, тұрғындар туралы хабар жасауды ұмыта бастады. Ал Ресей арналарының хабарларында өзiндiк ұлттық көзқарас, менталитет бар, өз мемлекетiнiң саясатын жанамалап болса да жеткiзедi. Бiздiң көрермендер оның iшiнде үлкен де, бала да бар үн түнсiз көрiп, бiрден болмаса да бiртiндеп, олардың жақсы жаман қасиеттерiн қабылдап жатыр. Ресейлiк арналардың нағыз саясат құралы екенiн Грузиямен болған қақтығыс кезiнде анық көз жеткiздiк. Осы елдегi бiрде бiр телеарна Грузия осындай әрекетке неге барды екен деген сауалға жауап iздеп көрген жоқ. Барлығы президентiн ақымақ, оны қолдаған халқын да сондай дәрежеде деп мiнеп жатты. Бiз ресейлiк арналардың ретрансляциясы арқылы сол ақпараттарды тiкелей қабылдадық. Ал Грузияның уәжiн тек Еуропа елдерiнiң арналары бере алды. Оны барлық қазақстандықтар емес, тек кабельдi арналары барлар ғана көре алды. Нәтижесiнде көпшiлiк Қазақстан көрерменi Ресеймен мүдделес болып шыға келдi. Мiне, ақпараттық қауiпсiздiктi сақтай алмасаң не болатынын осыдан-ақ түйсiнуiмiзге болады.

Төртiншi қолға алатын маңызды мәселе, әр телеарна бiлiктi мамандарды тарта отырып, отаншылдықты, имандылықты, ұлттық менталитетiмiздi, салт дәстүрiмiзбен тарихымызды, мәдениетiмiздi, елiмiздiң басты байлығы бiрлiгiмiз бен ынтымағымызды дәрiптейтiн көркем фильмдер мен мултипликациялық фильмдердi түсiрудi қолға алуы қажет. Бұл тәжiрибе көршi Ресейде өз нәтижесiн бердi. Әзiрге елiмiзде де алғашқы жобалар жүзеге аса бастады. Мәселен, «Қазақстан» «Жетiмдер» фильмiн, «Хабар» «Махаббат аялдамасы» фильмiн көрермен назарына ұсынды. Бұған қоса ел көрермендерi «Ханталапай», «Рэкетир» сияқты жеке студиялар түсiрген сәттi фильмдердi де жылы қабылдап үлгердi. Ендi осы игi бастамаларға мемлекеттiк қолдау қажет. «Мәдени мұра», мемлекеттiк тiлдi дамыту бағдарламаларына бөлiнетiн қаржының бiр бөлiгiн осындай фильмдер түсiруге ниет танытқан телеарналар мен телестудияларға байқау арқылы бөлсе, нақты нәтиже болатын едi. Бұл, бiр жағынан, мемлекеттiк идеологияны халыққа жеткiзудiң ең тиiмдi бұқаралық тәсiлi.

Бесiншiден, түрлi салалық телеарналар ашу жағына да мән берiлуi керек. Жастар, спорт, мәдениет, имандылық, бiлiм, денсаулық, балаларға т.б. арналған жеке арналар болса, халықтың ұлттық рухани дiңгегiн бекiте түсуге оң әсер ететiн едi. Бұл тұрғыда «Асыл арнаның» дүниеге келуi қуанышты жағдай. Бүгiнде бiзде мұндай арналардың жоқ болуынан көрермендерiмiз көбiнесе Ресейдiң салалық арналарын көп көредi. Ал басқа елдiң өз мемлекеттiк идеологиясы бар екендiгiн жоғарыда жаздық.

Оны күнде көрген азаматымыздың бiрден емес, бiртiндеп отаншылдық рухы әлсiрей бастайды. Мәселен, елiмiздiң солтүстiк облыстары жаппай Ресей арналарын, оңтүстiк облыстардың шеткi аудандары Өзбекстан арналарын тамашалайтыны жасырын емес. Осы өңiрлерде телеқабылдағыштардың әлсiздiгiнен бе, қазақстандық арналарды дұрыс көрсетпейдi. Бұл бiр ғана техникалық мәселенiң кеселiнен ел халқының бiр бөлiгi мемлекетте болып жатқан саяси,экономикалық, әлеуметтiк, мәдени және спорт жаңалықтарынан мақұрым қалып жатыр деген сөз. Яғни ақпараттық қауiпсiздiк бұзылып отыр. Жергiлiктi атқарушы билiк пен байланыс мекемелерi өңiрлерде өз арналарымыздың таралым кеңiстiгiн кеңейтуге айрықша мән бергендерi жөн.

Алтыншыдан, қазақстандық арналар дүниежүзiндегi айтулы телекомпаниялармен жан жақты ынтымақтастық орнатуға ұмтылулары тиiс.

Музыкалық, көңiл көтеретiн әзiл қалжыңы мол шоулардың айы оңынан туып тұр. Озық шетелдiк арналардың осындай бағдарламаларын тәжiрибе алмасу арқылы саралап,жалаң көшiрмесiн ғана жасамай, өзiмiздiң ұлттық болмысымызға сай етiп дайындауды басты назарда ұстауымыз қажет. Арналарымыз техникалық мүмкiндiктерiн жаңартып отыруға да күш салуы тиiс. Жедел пайда болатын жаңа цифрлық технологияның жаңалықтарын,монтаж жасаумен әрлеудiң жаңа мүмкiндiктерiн қазақстандық телекомпаниялар да тез қабылдап, игерiп отыруы шарт. Әйтпесе, даму үрдiсi кенжелейдi.

Жетiншiден, қанша жанамалап, жалпылап БАҚ десек те, елiмiзде орыс және қазақ тiлдi ақпарат құралдары жұмыс iстеп жатыр. Орыс тiлiндегi хабарлар мен газет -журналдардың көрерменi мен оқырманы мемлекеттiк тiлдегiге қарағанда бiрнеше есе көп екенiн мойындауымыз керек. Осы түйткiлдi мәселенi шешу үшiн қазақтiлдi ақпарат құралдары арнайы кеңесетiн құрылым құрып, құрылтай өткiзiп тұруы керек. Кезiнде елiмiзде орыстiлдi баспасөздiң халықаралық құрылтайы өткенi белгiлi, қазақтiлдi ақпарат құралдарының осындай жиынын өткiзудi жедел қолға алған жөн. Оған дүниежүзiндегi қазақша хабар тарататын ақпарат құралдарын да тартып, тәжiрибе алмасуға болады. Жақында осындай жиын өткiзу жөнiндегi ұсынысымды «Нұр Отан» партиясының хатшысы Ерлан Қарин мен «Мемлекеттiк тiлдi дамыту» президенттiк қорының директоры Берiк Әбдiғалиевтiң қатысуымен болған журналистер кездесуiнде жеткiзген едiм. Президенттiк қор бұл ұсынысқа қолдау көрсетiп, оны өткiзу жайын қолға ала бастады. Осы жиында өзектi ортақ мәселелердi бiрлесiп ақылдасып анықтап, атқарушы билiкке Ата Заң мен «Тiл туралы» Заңды алға тарта отырып, орындалуы тиiс жалпыға ортақ талаптарды қоюға болады. Сонда ғана мемлекеттiк тiлдегi хабарлар мен бағдарламаларға қатысты мәселелер орайын табар едi..

Еркiн БАЙҒАБЫЛҰЛЫ, Қазақстан Журналистер одағы

сыйлығының лауреаты

Редакция таңдауы

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...
1d7caaf50d5accc6a22bdda79660dc50

Индонезияда сегіз жасар бала қолтырауынның асқазанынан шығарылды

Индонезияда сегіз жасар баланың денесі қолтырауынның асқазанынан алынды, деп жазады The Sun. Берілген...
1280x720 cmsv2 4c223b9e 858b 54f3 b9c1 a2cc1faca987 5395116

Женевада адам құқығы туралы ең жақсы фильмдер іріктелмек

Биыл 19-шы Халықаралық кинофестиваль және Женевадағы адам құқықтары жөніндегі форум виртуалды форматта...
nsvpcb3y

Атырауда автотұрақтағы 5 автобус өртеніп кетті

Оқиға салдарынан қаза болғандар мен зардап шеккендер жоқ. Атырау облысындағы Теңіз кенішінде...

Жаңалықтар

Индонезияда сегіз жасар бала қолтырауынның асқазанынан шығарылды

Индонезияда сегіз жасар баланың денесі қолтырауынның асқазанынан алынды, деп жазады The Sun. Берілген ақпаратқа сәйкес, баланың еш жеріне зақым келмесе де, аман қалмады. Бала әкесімен бірге...

Женевада адам құқығы туралы ең жақсы фильмдер іріктелмек

Биыл 19-шы Халықаралық кинофестиваль және Женевадағы адам құқықтары жөніндегі форум виртуалды форматта өтеді. Жыл сайын іс-шараға 40 мың көрермен қатысатын. Онымен қоса 25 елден 300-ге...

Атырауда автотұрақтағы 5 автобус өртеніп кетті

Оқиға салдарынан қаза болғандар мен зардап шеккендер жоқ. Атырау облысындағы Теңіз кенішінде 5 автобус өртеніп кетті, деп хабарлайды inbusiness.kz Оқиға 5 наурызда сағат 19:30-да Жылыой...

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл жөнінде ҚР сыбайлас жемқорлыққар қарсы іс-қимыл агенттігінің Telegram каналында хабарланды. Cотталғандардың ішінде 28...

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне қауіптің  алдын алу жұмыстарының жеткіліксіздігі себеп болуда. Бұл туралы Алматыда Абай атындағы...

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле бастады. Құм судан кейінгі ең көп сұранысқа ие ресурс болып саналады, деп...

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға сәйкес, қылмыстық-атқару мекемелерінде санитариялық-дезинфекциялық режимді сақтау алгоритмі» атты 24-қосымшада 4-тармақ өзгертілді. «4. Маскаларды...

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті тағам түрлерін атады, деп хабарлайды Lenta.ru. Дәрігердің сөзінше, әйелдер жейтін тағамының калориясына мән...

Елорда асханаларының бірінде өрт шықты (видео)

"5 наурыз күні сағат 11.48-де өрт сөндіру бөлімнің қызметкерлері шұғыл түрде Достық көшесінде орналасқан "Избушка" дәмханасына аттанды", – делінген астаналық төтенше жағдайлар департаментінің хабарламасында. Тұрғын...

«Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны қолды болды

Ақмола облысында «Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны ұрланды, деп хабарлады zakon.kz. «Ақмола облыстық полиция қызметкерлері 2 наурызға қараған түні «Қазақалтын» АҚ-қа тиесілі катодты алтынды ұрлау...

Орыс тілінде сөйлеген депутат партия қатарынан қуылды

Украинада Харьков облыстық кеңесінің депутаты Александр Дорошенко орыс тілінде сөз сөйлегені үшін  партия қатарынан шығарылды, деп хабарлайды РИА Новости. "Еуропалық ынтымақтастық" партиясы баспасөз қызметінің мәліметінше, ...

Жамбылда 38 елді мекенді қызыл су басуы мүмкін

Жамбыл облысында 38 елді мекен су астында қалуы мүмкін. Олардың басым көпшілігі су қоймаларының маңайында орналасқан. Егер көктемде күн күрт жылып, таудағы қар ерісе...

Елімізде жаңа мереке пайда болды

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына толықтыру енгізетін бұйрыққа...

«Алаяқтардың қолына түсуі мүмкін»: Маман телефоннан қандай хабарламаларды жойып отыру керегін айтты

"Цифрлық платформалар" автономды коммерциялық емес ұйымының бас директоры Арсений Щельцин смартфоннан қандай хабарламаларды өшіріп отыру керегін айтты, деп хабарлады РИА Новости.     Маманның айтуынша, телефоннан...

Алматылық оқушы халықаралық математика лигасында топ жарды

Алматы қаласындағы «Білім-Инновация» мамандандырылған лицейінің 9-сынып оқушысы Нұрасыл Бейсенбай  The Math League – Халықаралық математика лигасында топ жарды, деп хабарлайды Алматы арнасы.  Олимпиадаға әлем бойынша...

Өр тұлғалы өңір басшысы

Күрделі кезеңдерде республикамыздың бес облысының әкімі болған, Елбасының сенімді сардарына айналған Бердібек Сапарбаевтың атқарған еңбегін, көзбен көріп, көңілге түйген сол облыстардың халқы әлі күнге...

Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына көңіл айтты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Кугар» әскери тікұшағының апатқа ұшырап, бірнеше адамның қаза болуына байланысты Түркия Президенті Реджеп Тайип Ердоғанға Қазақстан халқының және жеке өзінің...

8 наурызға 18 кітап

Көктемнің алғашқы шуақты мерекесі жақындаған сайын көпшілігімізді, әсіресе ер-азаматтарды жақындарыма «не сыйласам?» деген сауал мазалайтыны белгілі. Кітап сыйлаңыз. Жақсы таңдалған құнды кітап басқа жанның...

Елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыт салынады – министр

Энергетика министрі Нұрлан Ноғаев 2025 жылға дейін елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыттың құрылысы аяқталатынын айтты. Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мұнай және газ-химия...

Қазақстанда әйелдер мемлекеттік қызметтерді алуға аз жүгінеді

Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік қызметтерге қанша әйел жүгінетінін есептеп көрді. Белгілі болғандай, 2020 жылы мемлекеттік корпорацияға түрлі қызметтерді алу үшін 6,2...

8 наурыздан бастап Өзбекстанға жаңа әуе рейсі ашылады

2021 жылғы 8 наурыздан бастап «SCAT» әуе компаниясы Ақтау және Үргеніш қалалары арасында аптасына 2 рейс орындай бастайды, – деп хабарлады ҚР ИИДМ баспасөз...

АҚШ ғалымдары коронавирус инфекциясын қоздыратын қан тобын анықтады

АҚШ ғалымдарының зерттеуі бойынша, ІІ қан тобының иелері коронавирус инфекциясының жұқтыруға «бейім» келеді. Гаврард медициналық мектебінің «Бригэм энд уименз» клиникасында қызмет ететін ғалымдардың бұл...

Коронавирус: 226 адамның жағдайы ауыр

5 наурыздағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 18 882 адам короновирус инфекциясынан (13 236 КВИ+ және 5 646 КВИ-) емделіп жатыр. Денсаулық сақтау министрлігінің Telegram каналында олардың...

Ауа райының бұзылуына байланысты 7 өңірде көлік қозғалысы шектелді

ҚР ИИДМ баспасөз қызметінің мәліметінше, республикалық маңызы бар жолдардың төмендегідей учаскелерінде қозғалысқа шектеу енгізілді. Ақмола облысында: 1. 03.03.2021 ж. сағат 16.00 «Жезқазған-Петропавл» автожолының 377-536 шақырымында,...

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...

Тұман, көктайғақ, жел: Синоптиктер ел өңірлерінде ауа райы қандай болатынын айтты

Бүгін Қазақстанның басым бөлігінде Солтүстік-Батыс циклонының өтуімен құбылмалы ауа райы сақталып, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын болады. Еліміздің оңтүстігінде қатты жауын-шашын күтіледі, кей жерлерде...

28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі

Шығыс Қазақстан облысында 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне орай 28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі. Мереке қарсаңында көпбалалы аналар 5 АЕК (14...

Елімізде темекі бағасы қымбаттайды

Ұлттық экономика министрі 2024 жылға дейін темекі бағасын кезең-кезеңмен көтеру жоспарын жариялады. Мәжілісте ЕАЭО-ға мүше елдердің темекі өнімдеріне акциздер саласында салық саясатын жүргізу қағидаттары туралы...

Моңғолия 1 мамырдан бастап шекарасын ашады

Бүгін Моңғолияның министрлер кабинеті 1 мамырдан бастап шекараны ашу туралы шешім қабылдады деп хабарлайды pavlodarnews.kz сайты. Мемлекеттік төтенше комиссия басшысы С.Амарсайханның айтуынша, премьер Л.Оюун-Эрдэнэ өткен...

Этнограф Болат Бопайұлы «Мәдениет саласының үздігі» атанды

Бүгін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен белгілі жазушы, этнограф Болат Бопайұлының салт-дәстүрі туралы 10 кітабының таныстырылымы өтті. Салтанатты жиынға жазушы, түрколог-ғалым Тұрсынхан Зәкенұлы,...

Денсаулық сақтау министрлігі үндеу жасады

Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шоранов қазақстандықтарға Наурыз мейрамын тек отбасымен тойлауға және үлкен мерекелер өткізбеуге кеңес берді. «Үлкен мерекелік іс-шаралар өткізбей, Наурыз мейрамын отбасымен...

Әзірбайжан Арменияның қанша азаматын тұтқында ұстап отырғаны белгілі болды

Арменияның диаспора істері жөніндегі бас комиссары Заре Синанян РИА Новостиге берген сұхбатында Әзірбайжанның өз аумағында жүзден астам армян азаматын әлі де тұтқында ұстап отырғанын...

Биыл 1-сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталады

Бірінші сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталып, 1 тамызға дейін жалғасады, деп хабарлайды ҚР Білім және ғылым министрлігі. Ведомствоның мәлімдеуінше, бұл – білім беру...

Нұр-Сұлтанда тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті

Елорданың сол жағалауында тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаменті хабарлады. «Бүгін сағат 15:50-де Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаментінің құрамында...

Курьер жігіт 12-қабаттан құлаған сәбиді қағып алды (видео)

Курьер болып жұмыс істейтін вьетнамдық жігіт 12-қабаттан құлаған бүлдіршінді қағып алды, деп хабарлайды Daily Mail.  Нгуен Нгок Ман 12-қабаттың терезесінен құлап кеткен екі жасар бүлдіршіннің...

Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті мерейтойымен құттықтады

ҚР Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті 90 жас мерейтойымен құттықтады. Бұл туралы Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің Instagram-дағы парақшасында хабарланды.  Құттықтауда КСРО Тұңғыш президентінің...

Саша Барон Коэн Қазақстанға келуге ниетті

Сценарист және актер Саша Барон Коэн өзінің ойдан шығарылған кейіпкері — Бораттың отаны Қазақстанға келуге дайын екенін мойындады. Бұл туралы ол "Известия" басылымына берген...

Бішкекте «Астана» халықаралық қаржы орталығының филиалы ашылуы мүмкін

Қырғызстан Президентінің елімізге жасаған мемлекеттік сапарының соңында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров «Астана» халықаралық қаржы орталығын аралап көрді, деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. Мемлекет басшылары...

Қазақстан Қырғызстанға әскери-техникалық көмек көрсетеді

Қазақстан мен Қырғызстан қорғаныс министрлері әскери ынтымақтастық туралы құжаттарға қол қойды, деп хабарлайды ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі. Қазақстанның Қорғаныс министрі генерал-лейтенант Нұрлан Ермекбаев Қырғызстан...

Жомарт Ертаев тағы да 9 жылға сотталды

Алматыда «Bank RBK», «Qazaq Banki» және «Eurasian Bank» банктерінен 188 миллиард теңгеден астам қаражатты жымқыру ісі бойынша сот үкімі шықты. ҚазАқпараттың хабарлауынша, айыптылардың қатарында экс-банкир...

Кардиолог инфаркт алу қаупін азайтатын үш жаттығуды атады

Кардиолог және жүрек-тамыр хирургі Владимир Хорошев инфаркт қаупін азайту үшін үш жаттығуды ұсынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Маман бірінші кезекте көбірек жаяу жүруге кеңес берді:...

Алматы облысында мас жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті

Алматы облысында мас көлік жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті. Әртүрлі дене жарақаттарын алған үш бала ауруханаға жатқызылды. «Оқиға 2 наурызда сағат 18:40-та Еңбекшіқазақ ауданында болған....

Илон Маск өз қаласын салуға кірісті

Америкалық кәсіпкер, Tesla және SpaceX компанияларының негізін қалаушы Илон Маск Техаста жаңа қала құрылысын қолға алды. Бұл туралы ол өзінің Twitter-дегі парақшасында мәлімдеді. "Мен Техаста...

Айға саяхат: жапон кәсіпкері бұл сапарға 8 адамды таңдап алмақ

Жапон кәсіпкері Юсаку Маэдзава сәрсенбі күні «өзін әртіс деп есептейтін» қоғамның 8 өкілін 2023 жылы Ай орбитасына алып кететінін мәлімдеді. Бұл – SpaceX фирмасы...

Алматыда Роза Бағлановаға ескерткіш қойылады

Алматы қаласы Мәдениет басқармасының хабарлауынша, Қабанбай батыр көшесінің оңтүстік бөлігі мен Байсейітова көшесінің шығыс жағында Роза Бағланованың құрметіне ескерткіш орнатылады. «12 наурызға дейін Роза...

COVID-19: елімізде ПТР тест бағасы арзандап жатыр

Қазақстанның клиникалық-диагностикалық зертханаларымен жасалған монополияға қарсы іс-шаратшеңберінде КВИ ПТР бағасы арзандап жатыр. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің мәліметінше, 2021 жылғы 1 наурызда КДЗ ОЛИМП COVID-19...

Семейде жер үйден өрт шығып, 2 адам қаза тапты

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, 3 наурыз сағат 05:00 шамасында Белибаев көшесіндегі жеке тұрғын үй отқа оранған. Оқиға орнына шұғыл келіп жеткен өрт сөндірушілер...

Нұр-Сұлтанда қашықтан оқыған оқушылар коронавирусты көбірек жұқтырған

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова елорда мектептеріндегі коронавирус статистикасы туралы айтты. «2021 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша, оқу жылының басынан бері мектеп...

3 наурыз: атаулы күндер мен тарихи оқиғалар

2018 жылы 3 наурызда Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болуының 26 жылдығы аясында БҰҰ штаб-пәтерінде Қазақстанның Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартқа қол қою...

Екібастұзда жолаушылар вагонынан өрт шықты

Екібастұзда жолаушылар вагонының темірден өзге бөлшектерінің барлығы жанып кетті. Әзірге өрт салдарынан келген шығынның мөлшері белгісіз. «2 наурыз күні сағат 13:04-те нөмірі 2-ші мамандандырылған өртке...

Өткен тәулікте елімізде 717 адам коронавирус жұқтырған

Қазақстанда өткен тәулікте 717 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақ бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 105, Шымкент қаласы - 12,...

Сарыағашта халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды

Түркістан облысы Сарыағаш ауданында халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды. Былтыр мал ұрлаған азамат осы күнге дейін жасырынып жүрген. Облыстық ПД баспасөз қызметінің мәліметінше, күдікті «Мал ұрысы»...

«Алматы жастарына» 10 наурыздан бастап өтінім қабылданады

Оңтүстік шаһардағы жастардың тұрғын үй проблемасын шешетін «Алматы жастары» бағдарламасына қатысуға өтінім қабылдау 10 наурыздан басталады. Бұл туралы «Отбасы банкі» әлеуметтік желідегі парақшасында хабарлады. «Алматы...