بۇل دا قوناەۆ قوزعاعان ماسەلە ەدI

1986 جىلى 16-جەلتوقسان كۇنi جۇمىستان كەيiن كەشكiلiك قوناەۆ ەسكەرتكiشi جانىنان ءوتiپ، وسى ماڭداعى دۇڭگiرشەكتەن «كەشكi الماتى» گازەتiن الدىم. بiرiنشi بەتكە قازاقستاننىڭ جاڭا باسشىسى كولبيننiڭ سۋرەتi بەرiلiپتi. ديمەكەڭنiڭ قىزمەتتەن كەتكەنiنە بايلانىستى كوشەدە گۋ-گۋ اڭگiمە. قازاقتاردىڭ قاباعى ءتۇسiپ كەتكەن.

وسى كۇنi جانە ەرتەڭiندە كۇندiز-ءتۇنi دۇنيەجۇزiنەن حابار الاتىن ۇيiمدەگi راديو ساعات سايىن ءار تiلدە «دiنمۇحامەد قوناەۆ» دەگەن ءسوزدi جيi قايتالادى. بiر شەتەلدiك راديوتولقىنى تiپتi، تاڭ اتقانشا قوناەۆتىڭ قۇلاعىن شۋلاتتى. وزگە سوزدەرiن تۇسiنبەسەم دە «قوناەۆ» دەگەن اتتى ايتقاندا مۇنىڭ ارتى نە بولار ەكەن دەپ ويلادىم. ال، اراب، تۇركi تiلدەرiندەگi «دiنمۇحامەد» دەگەن ات ەكپiن الىپ ايتىلادى. ويتكەنi كۇللi مۇسىلمان الەمi، شەتەلدەردەگi تۇركiلەرi دۇنيەگە بەلگiلi پوليتبيۋرو مۇشەلەرiنiڭ توپتىق پورترەتiندەگi جۇزiنەن نۇر تامىپ، مەيiر-شاپاعات توگiلiپ تۇراتىن پايعامبار اتتاس دiنمۇحامەد احمەت ۇلى تەگiن ادام ەمەس. بۇل دiنسiز قوعامداعى «اللانىڭ يشارات-بەلگiسi» دەپ ۇعاتىن ەدi.

ديمەكەڭ جۇلدىزى جانىپ تۇرعان جەتپiسiنشi جىلدارى ەگيپەت اراب رەسپۋبليكاسىنا بارىپ، ۇلكەن جيىندا ءسوز سويلەيدi. ءسوز سويلەۋدiڭ الدىندا تيiستi لاۋازىم يەسi «بۇل كiسiنiڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتى دiنمۇحامەد، اكەسiنiڭ اتى احمەت» دەپ تانىستىرعاندا ديمەكەڭە ەرەكشە قوشەمەت كورسەتiلەدi. جالپى اراب ەلدەرi، يران جۇرتى ەجەلگi «تۇركiستان ىقىلاسىنداعى» (قازiرگi قازاقستان) پايعامبار اتتاس (دiنمۇحامەد) قازاقتىڭ كەمەڭگەرلiگi مەن دانالىعىنا جانە پەرiشتەدەي تازالىعىنا ءتانتi ەدi.

جەلتوقان وقيعاسى كەزiندە ەسiمi مۇسىلمان دiن الەمiنە ماشھۇر ادام ءومiرiنiڭ تالكەككە ءتۇسۋiن قۇدايسىز ساياسات (كوممۋنيزم) ۇستانعان قوعامنىڭ سوڭىندا كۇيرەۋiنە اكەلiپ سوقتى.

كوپ وتپەي اتا دiن قايتا ورالدى. قازiر قازاقستاندا حاق دiن قانات جايىپ كەلەدi. اي سايىن مەشiت اشىلادى دەسە دە بولعانداي. ايتپاقشى، الماتىدا اۋليە المەرەك، رايىمبەك اتا باسىندا جانە شىمكەنتتەگi قوناەۆ مەشiتiندەگi اۋليە-دانا دiنمۇحامەد، ديمەكەڭ رۋحىنا سالاۋات ايتىلىپ دۇعا وقىلادى. ديمەكەڭ تاۋ ۇستiنە تەلەمۇنارا سالدىرعان كوكتوبە ماڭىنداعى تۇبiندە كۇمبەزi كوك تiرەيتiن عالامات مەشiت ومiرگە كەلمەك. اللانىڭ نۇرى جاۋعان الاتاۋ ەتەگiندەگi قۇداي ءۇيiن ءتاڭiر كورۋگە جازسىن.

كەڭەس ۇكiمەتiنiڭ «پايعامبار» كوسەمi ۆ.لەنين «كوممۋنيزم» يدەياسىن ومiرگە اكەلiپ، قۇدايدى جوققا شىعاردى. بiراق ولەر شاعىنداعى جانتالاس ساتiندە قۇدايدىڭ بار ەكەنiن بiلiپ، جاراتقانعا جالىنىپ كەتتi. ال، ديمەكەڭ قۇدايدىڭ قۇدiرەتi ارقىلى «ءتۇس -ايانى» بويىنشا ومiردەن وتەتiن كۇنiن (22.08.1993) ەڭ جاقىن ادامىنا ايتىپ، كوز جۇمدى. مۇفتي جانازاسىن شىعاردى. كوزiنiڭ تiرiسiندە ءوزi ايتقان وسيەت-شاريعات بويىنشا. مiنە، سوندىقتان دiنمۇحامەد، ديمەكەڭ جاراتىلىسىنان ماڭiگiلiك حاق دiننiڭ اۋليە ابىزى ەدi. قۇدايسىز قوعامنىڭ قۇلايتىنىن قوناەۆ «قىزمەت-تاعدىرى» ارقىلى كورسەتتi. ويتكەنi قۇدايدىڭ سۇيiكتi ق ۇلى قوناەۆ دiن الەمiندە 1101-شi قاسيەتتi ادامعا سانالادى ەكەن. («اقيقات» جۋرنالى، №11،2007ج).

زامان قاشاندا تاريحتاعى جەكە تۇلعا، بەلگiلi ادامداردىڭ iس-ارەكەتi نەمەسە تاعدىرى ارقىلى وزگەرiپ وتىرادى. ولاي بولسا كەڭەستiك ۇلى يمپەريانىڭ ىدىراۋىنىڭ سەبەپ-سالدارى قوناەۆقا تەككە ۇرىنىپ، كەك الۋدان باستالعان.

1985 جىلى سول كەزدەگi كسرو مينيسترلەر كەڭەسiنiڭ توراعاسى رىجكوۆ باتىس قازاقستانعا كەلiپ، وسى وبلىستىڭ بiراز مۇنايلى ءوڭiرiن رەسەيگە قوسۋ جونiندە ديمەكەڭنiڭ كەلiسiم بەرۋiن وتiنەدi. بۇعان ۇلتىنىڭ شىن ۇلى، قازاقتىڭ «قارس سۇيەم» جەرi ءۇشiن تالاي ايقاسقان قوناەۆ ءۇزiلدi-كەسiلدi قارسى بولدى. قازاق جەرiن بولشەكتەۋگە قارسى ۇلت پەرزەنتiنiڭ بۇل سوڭعى ەرلiگi ەدi. سوڭىندا شوۆينيزمنiڭ جاڭا كوسەمi گوربوچەۆ ديمەكەڭدi ايتقاندارىنا كونبەگەنi ءۇشiن ورنىنان الادى. ءسويتiپ، قوناەۆتىڭ قىزمەتiنەن كەتۋiنە بايلانىستى دۇنيەنi دۇرلiكتiرگەن جەلتوقسان كوتەرiلiسi باستالدى.

قازاقتىڭ باعىنا تۋعان ديمەكەڭ برەجنەۆپەن جاقسى كەزiندە قازاقستاننىڭ جەر كولەمiن العا تارتىپ، بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشە بولۋ نيەتiن سەزدiرگەنiن بiرەۋ بiلەدi، بiرەۋ بiلمەيدi. جەتپiسiنشi جىلداردىڭ باسىندا اڭگiمە بولعان بۇل ماسەلە كەيiن تەز باسىلىپ قالادى. ول كەزدە مەن قازگۋ-دە ستۋدەنت ەدiم. قوناەۆ مۇراجايىندا بولعان بiر اڭگiمە سۇحباتتا مارقۇم بەلگiلi قوعام قايراتكەرi زامانبەك اعا باتتالحانوۆ ديمەكەڭ كەزiندە قازاقستاننىڭ بۇۇ-عا مۇشە بولۋى جونiندە ساناۋلى ادامداردىڭ اراسىندا اڭگiمە بولعانىن ول كiسi راستاعان ەدi. ديمەكەڭنiڭ تۇپكi ويى حالىقارالىق ۇيىم ارقىلى مەملەكەت تۇتاستىعىن ساقتاۋ بولعان.

وراز قاۋعاباي

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button