اق حالاتتا قارا داق

قازiر،تiپتi، بۇرىن-سوڭدى اتىن ەستiپ، ءتۇسiن تۇستەمەگەن اۋرۋدىڭ ءتۇر-ءتۇرi شامادان تىس كوبەيiپ كەتتi. بار بولعاننىڭ وزiندە ىرىمشىل حالىق iلۋدە بiر ۇشىراپ جاتاتىن دەرتتiڭ اتىن اۋىزعا الماي «پالەنشە اتى جامان اۋرۋعا شالدىعىپتى» دەپ جۇمسارتىپ ايتاتىن-دى. بالكiم، سودان دا بولار كەشەگi كۇنگە دەيiن اۋرۋ بiتكەننiڭ جەر بەتiنە ەمiن-ەركiن شىقپاي جۇرگەندiگi.

ەگەر باسىڭا تۇسكەن پالەدەن، اعزاڭا دەرت بوپ جابىسقان اۋرۋدان قۇلان-تازا ايىعامىن دەسەڭ، قالتاڭ قامپايىپ، دورباڭ ەرەكشە دوربيىپ تۇرۋى كەرەك. ونسىز بوستاندىقتى اڭساۋعا ءجۇز پايىز مۇمكiندiك تە، ەمدەيتiن دارiگەردiڭ ەبiن تابۋعا باعىتتالعان جول دا جابىق. ال قالتاڭ شۇرق تەسiك بولسا، ابىرجىما، ەكەۋi دە سەنەن ءاپ-ساتتە تەرiس اينالادى. سوندا تۇلا بويىڭداعى اقىرعى سەنiم مەن ءۇمiتتiڭ مازداپ جانعان وتى دا بiرجولا ءسونiپ، اسپانعا كۇل بولىپ ۇشىپ كەتسە، تەك بiر اللاھتىڭ قۇدiرەتiنە عانا سىيىناسىڭ. البەتتە، اللاھ تاعالا قاشان دا ءوزiن ۇنەمi ەسiنە الىپ، ءمiناجات ەتكەن ق ۇلىن ەسiركەيدi. بiراق بiز جاقسىلىقتىڭ ءبارiن اللاھ تاعالادان تiلەسەك تە، دەرتiمiزگە قوناتىن ەمدi اق حالاتتى جانداردان سۇرامايمىز با؟! جاسىراتىنى جوق، ەلiمiزدiڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى تۋرالى الىپقاشپا اڭگiمەلەردiڭ استارىنان شىندىقتىڭ شەتi قىلتيادى. «جەل تۇرماسا ءشوپتiڭ باسى قيمىلدامايدى».

شىنىندا دا، سوڭعى كەزدە «اق حالات كيگەن ابزال جاندارعا نەلiكتەن قارا كۇيە جاعىلىپ ءجۇر؟ ولار ءاۋ باستاعى گيپپوكراتتىق انتىنا ادال ەمەس پە؟» دەگەن ساۋالدار كiمنiڭ بولسىن، ويىن سان-ساققا جۇگiرتەدi. «ءبارiن قويشى، ەندi دەنساۋلىقتى دا اقشاعا ساتىپ الاتىن بولدىق پا؟» دەيتiندەر كوبەيدi ارامىزدا. دەمەك، اقشاڭ كوپ بولسا، سەنiڭ جانىڭ دا، ءتانiڭ دە ساۋ دەگەن ءسوز. ەگەر جوق بولسا… ءبارi كەرiسiنشە.

قۇدايعا شۇكiر، بiزدە باسقا سالالارعا قاراعاندا – ەكونوميكا جىلدان-جىلعا قارىشتاپ، دامىپ بارادى. مۇناي مەن تابيعي بايلىقتىڭ تۇرiنە كەندە ەمەس ەلiمiز وسى باعىتتا بار كۇش-جiگەرiن جۇمساپ قالۋدا. ۇكiمەتتiڭ الدىندا كەزەك كۇتiپ تۇرعان ءجون-جوسىعى دايىن قانشاما جوسپار بار. الايدا، بۇنىڭ ءبارi بiر عانا ەكونوميكالىق مۇددەنiڭ قامى ءۇشiن. ەسەسiنە، حالىقتىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرiپ، ءومiر جاسى قىسقارىپ كەتتi. ماسەلەن، بۇۇ جانىنداعى «قازاقستانداعى ءولiم-جەتiم جاعدايىن تالداۋ» ماماندارىنىڭ پiكiرiنشە، ەلiمiزدە ەرلەردiڭ ءومiر جاسىنىڭ ۇزاقتىعى 57-58، ايەلدەردiكi 65-70 جاس قانا. ال باسقا ەلدەرگە قاراعاندا ءومiر ءسۇرۋ كورسەتكiشi 20 پايىزعا كۇرت تومەندەگەن. ناقتىراق ايتساق، قازاقستان ازاماتتارى جاپونيامەن سالىستىرعاندا 20 جىل، نورۆەگيا مەن فينليانديا – 18 جىل، قىتاي – 10 جىل، رەسەيگە قاراعاندا 5 جىل از ءومiر سۇرەدi. بۇعان نە سەبەپ؟ بiر-ەكi كۇندiكتە پارلامەنت سەناتىندا وسى ماسەلە قايتا كوتەرiلدi. سەنات دەپۋتاتى ب.تۇتقىشەۆ: «تويعا بارساق كوبiرەك iشەمiز، جەسەك كوبiرەك جەيمiز. قازاقستانداعى وزبەكتەر مەن قازاقتاردى سالىستىرساق، وزبەكتەر كوپ ءومiر سۇرەدi ولار ءجۇزiم جەيدi، ال قازاقتارعا ەت بولسا بولدى. قازاق جۇرتى قۇر ەت جەي بەرمەي، كوكونiستiڭ ءتۇر-ءتۇرiن جەۋi كەرەك…» دەيدi. قىمباتشىلىق اياقتان شالعالى ەت تۇرماق، قارا نان مەن قارا سۋدى جانعا تالشىق ەتiپ جۇرگەن جوق پا قاراشا ءۇيدiڭ جاندارى. تويىنىپ جەمەيتiن تاماقتىڭ ءنارi اعزاعا قالاي تاراسىن؟ سونى بiلە تۇرا، كوكونiس جەسiن دەيمiز. قازiر بازاردا «مەنi ساتىپ ال» دەپ سامساپ تۇرعان كوكونiس پەن جەمiس-جيدەكتiڭ تۇك قۇنارى جوق. تiپتi، ءون بويىندا بiر شiرiگi جوق جەمiس-جيدەكتi الىپساتارلار اناۋ كورشi قىتايدان اكەلسە دە، ءدامi اۋزىڭدا قالمايدى. كەزiندە ەكس-دەپۋتات م.شاحانوۆ پارلامەنتتە ۋاقىتىن قۇر جiبەرiپ، قاراپ وتىرماپتى-اۋ. ول كiسi وسى قىتايدان اكەلiنەتiن جەمiس-جيدەكتەرگە دە توسقاۋىل قويۋ كەرەكتiگi جونiندە ۇكiمەتكە ماسەلە قويدى. ۇلتقا جانى اشىپ، قانى قايناپ، جانى شىرىلداعان ازاماتتىڭ سول مالiمدەمەسi ورىندالىپ جاتىر ما؟ ءاي قايدام… «بازارعا قاراپ تۇرسام، اركiم بارار» دەسەڭiز، كۇنiنە مىڭ كiرiپ، مىڭ شىعاتىندار الگi قىتايلىق جەمiس-جيدەكتەر مەن كوكونiستi پايدالانىپ، اعزاسىن ۋلاپ ءجۇر. وزiمiزگە ءوزiمiز قاستىق جاساۋ ەمەس پە بۇل؟

جاقىندا استانادا قازاقستان دارiگەرلەرi مەن پروۆيزورلارىنىڭ III سەزi بولىپ ءوتتi. بۇل باسقوسۋدا دا مەديتسينانىڭ و جاق بۇ جاعىنداعى كەلەڭسiزدiكتەر ايتىلدى.

«قازاقستان حالقىنىڭ دەنساۋلىعى – بiزدiڭ ەڭ اسىل رەسۋرسىمىز جانە ەلiمiزدiڭ گۇلدەنۋiنiڭ كەپiلi. سوڭعى بەس جىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋعا باعىتتالعان قارجى ءۇش ەسەگە ارتتى. جوعارى تەحنولوگيالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان كلينيكالار سالىنۋدا»، دەدi ق. ساۋداباەۆ. الايدا، بىلتىرعى جىلدان بەرi وڭتۇستiك ءوڭiر حالقىن ابiگەرگە سالعان ۆيچ تە وسى قۇرال-جابدىقتاردىڭ توزعاندىعىنان، جەتiسپەۋشiلiگiنەن تۋىنداعانى بەلگiلi. جاعداي ءالi سول قالپىندا. ەسەسiنە، 140-تان استام بالاعا اۋىز سالعان ۆيچ-كە ەلiمiزدiڭ مەديتسيناسى قاۋقارسىزدىق تانىتىپ كەلەدi.

بۇل بۇل ما، كەيiنگi كەزدە ءۇش ادامنىڭ ەكەۋi شالدىعاتىن قان اينالىمى اۋرۋىنان ەلiمiزدە جىلىنا 80 مىڭعا تارتا ادام كوز جۇمادى ەكەن. مينيستر سوزiندە: «50 پايىزدان استام ادام ءولiمi قان اينالىمى جۇيەسi اۋرۋلارىنىڭ سالدارىنان بولادى. وعان رەسپۋبليكالىق جانە جەرگiلiكتi بيۋدجەتتەن 25 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى. ال 2008 جىلعى بيۋدجەتتەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 200 ملن. تەڭگە كوزدەلدi» دەيدi. ماسەلەنiڭ ءمانiسi – بۇل قارجى دiتتەگەن جەرiنە بارىپ جاتىر ما؟ بiر ايتا كەتەرلiگi سول، مينيستر دەرنوۆويدىڭ ءوزi دە دارiگەرگە دەگەن حالىق سەنiمiنiڭ ازايىپ كەتكەنiن مويىندايدى. «ءبارiمiز گيپپوكراتقا انت بەردiك. وكiنiشتiسi، قازiر ودان قايىر كەتتi. سەبەبi، حالىق دارiگەرگە سەنۋدەن قالدى. ارىز-شاعىم كوبەيدi» دەيدi ول. حالىقتىڭ دەنساۋلىعى اتتاي ەمەس، ءالسiز شىبىنداي بولىپ كەتسە، شاعىم كوبەيمەگەندە قايتەدi? ايتەۋiر، پالەنباي قاراجات ءبولiپ جاتىرمىز دەگەندi اۋىز تولتىرىپ ايتادى، بiراق ودان وزگەرiپ جاتقان دانەڭە جوق.

جاقسىلىق دوسقاليەۆ،

قر پارلەمەنتi ءماجiلiسiنiڭ دەپۋتاتى:

– ادامنىڭ جاعدايى جاقسارىپ، قاراجاتى كوبەيگەن كەزدە وزiنە ساپالى مەديتسينالىق كومەك iزدەيدi. ياعني، ساپالى دارiگەر بولۋ ءۇشiن ادام iزدەنەدi، بiر ناتيجەگە تالپىنادى. ەگەر بiلiكتiلiگiن ۇشتاي بiلسە، قىزمەتi دە قىمباتتايدى. دەمەك، دارiگەردi قالتاڭىزعا قاراي تاڭدايسىز. قازiر وسى ماقساتپەن شەتەلدiڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرiندە 700-دەي دارiگەر-مامان بiلiم الىپ جاتىر.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button