ۇلت مۇددەسIنIڭ ءۇش تەمIرقازىعى

جۇمىر باستى پەندە اتاۋلى وتباسىنىڭ قام-قاراكەتiن تۇگەندەۋگە ۋاقىت جەتكiزە الماي سابىلعان مىنا زاماندا – ەندi سوعان قوسىمشا ۇلت باسىنداعى مىڭ باتپان ۋايىمدى كەۋدەسiنە ۇيالاتۋ جانە ونى وزiمەن بiرگە ۇزدiكسiز كوتەرiپ ءجۇرۋ، حالىق تاعدىرىن ءوز تاعدىرىمەن ۇشتاستىرا الاتىن ازاماتتىڭ عانا قولىنان كەلەتiن بەينەت دەسە كiسi جاڭىلىسپاس. ال ەندi سول بiر iشiپ اس، كيiپ كيiم بولمايتىن، كوكiرەگiندە قازانداي قايناعان كوپكە ورتاق ماسەلەنi كوز مايىن تاۋىسىپ اق قاعاز بەتiنە ءتۇسiرiپ، قالىڭ جۇرتشىلىققا ۇسىنۋ، سول ارقىلى قالىڭ ەلدiڭ كوكiرەگiندە جۇرگەن ءۇمiت پەن كۇدiككە بارلاۋ جاساۋ، بۇل بiر قۇنى قىمبات، قادiرلi ەڭبەك بولماق.

مiنە، بەلگiلi مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرi، ارداگەر ازامات سەيiلبەك شاۋحامانوۆتىڭ ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ 29 تامىزىندا “تۇركiستان” گازەتiنە جاريالانعان “يەسi كiم، كيەسi كiم بۇل ەلدiڭ؟” ماقالاسىن وقىعان كiسiنiڭ ناق وسىلاي باعالايتىنىنا ءشۇباسiزبiز. ال ەندi تۇسiنبەيتiندەر مەن تۇسiنگiسi كەلمەيتiندەر ارامىزدا جوق دەپ تە ايتا المايمىز. اسiرەسە، مەملەكەت iشiندە كەتiپ جاتقان كەم-كەتiكتi ءسوز ەتكەندi جاقتىرماي قالاتىن شەنەۋنiكتەر ارامىزدا قانشاما؟ تiپتi وندايلاردى جاۋ كورەتiندەر شە؟ ۇلتتىق يدەولوگيا تولىق جاسالىنىپ ۇلگەرمەي جاتقان كەزدە، بايىرعى حالىقتىڭ قوعامدى iلگەرi دامىتۋداعى ۇيىمداستىرۋشىلىق قابiلەتiن تولىق مويىنداماۋعا اكەلۋ قاتەرلi كەمشiلiك ەكەنi سوناۋ الiمساقتان بەرi قاراي بەلگiلi زاڭدىلىق. دەمەك بۇل باسى شەشiلمەگەن ۇلتتىق ماسەلە باسقارۋ جۇيەسiندە قىزمەت iستەيتiندەردiڭ باسپايداسىن ويلاپ قانا جۇمىس iستەۋگە ماجبۇرلەيتiن، سونىڭ سالدارىنان مەملەكەت قازىناسىنداعى قارجى-قاراجاتتىڭ تالان-تاراجعا تۇسۋiنە مۇرىندىق بولاتىن كەمشiلiك دەگەن ءسوز. ماقالانىڭ شۋ دەگەننەن-اق “قازاقستاننىڭ تاۋەلسiزدiگiن باياندى ەتۋ ءۇشiن، iرگەسiن بەكiتiپ، توڭiرەگiن تۇگەلدەۋ ءۇشiن قازاق حالقى جەر بەتiندە ماڭگiلiك بولۋ ءۇشiن:1. جەر بiرلiگi، 2.دiن بiرلiگi، 3.تiل بiرلiگi اۋاداي قاجەت. بۇل ءسوز ەلدiكتiڭ، حالىقتىقتىڭ، تاۋەلسiزدiكتiڭ، مەملەكەتتiلiكتiڭ ءۇش تاعانى، ءۇش تەمiرقازىعى. ەلiمiزدiڭ يەسi، جەرiمiزدiڭ كيەسi قازاق حالقى بولۋ كەرەك!” ، دەپ باستالاتىنى دا سوندىقتان.

بiراق بۇل تiزگiن ۇستاعان قاۋىمنىڭ توككەن تەرi مەن ەتكەن ەڭبەگiن تۇگەلدەي مانسۇقتاۋ دەگەن ەمەس. قايتا ولاردا كەتiپ جاتقان كەيبiر كەمشiلiككە باسقاشا تىڭ كوزقاراسپەن قاراۋعا شاقىراتىن پiكiر-ۇسىنىس دەپ قابىلداعان ورىندى.

بiر وكiنiشتiسi، كوپ جاعدايدا گازەت-جۋرنال بەتiندە قانداي ۇسىنىس ايتىلسا دا قۇلاققا iلمەيتiندەردiڭ كوبەيۋiندە بولىپ تۇر. وعان قولىنا قالام ۇستاعان بiرسىپىرا اعايىنداردىڭ ءوزi دە كiنالi. سەبەبi كەيدە ءوزiمiزدiڭ “بiلگiشتەردiڭ”: “جازۋشى بارلىق ۋاقىتتا بيلiككە وپپوزيتسيادا بولعان جانە بولا بەرەدi” دەپ سوعا سالاتىنى دەر ەدiم.

وتiرiك! ويلاڭىزشى، ەل-جۇرتقا دەگەن نيەتi، تiلەگi ءتۇزۋ قاي اقىن، قانداي جازۋشى نەمەسە جۋرناليست ۇلتتىڭ مۇددەسiن قورعايتىن جۇيەگە قارسى شىققان. تiپتi ايتا بەرسەڭiز ولاردىڭ ءاۋ باستاعى قوعامداعى ورنىن انىقتايتىن باستى مiندەتiنiڭ ءوزi — قولى جەتپەي جۇرگەن ۇلتتى تاۋەلسiزدiككە جەتكiزۋ، جەتكەنiنiڭ iرگەتاسىن نىعايتا ءتۇسۋ، سول باعىتتا شالىس باسىپ جاتقاندارعا ەستەتيكالىق تالعامدى وزگەرتۋ ارقىلى حال-قادiرiنشە ەسكەرتۋ جاساپ، تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن كورسەتۋ ەمەس پە؟! بۇل تۇرعىدان قاراستىرار بولساق، شەنەۋنiك دەپ جۇرگەنiمiز ۇلتتىڭ ءوزi بiر كەزدەردە قاجەتiن وتەۋ ماقساتىندا مەملەكەتتiك جۇيە مەن مەحانيزمدi iسكە قوسۋ ءۇشiن جالداعان زيالى كiسiنiڭ شوعىرى ەكەنiن نەگە ەستەن شىعارۋىمىز كەرەك. سولاي دەسەك، قولىنا قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ نەگە ءبارi بiردەي وپپوزيتسيا بولۋعا تيiس. راس، بيلiك باسىنداعىلاردىڭ كەيبiرiنiڭ داندايسىپ نەمەسە قۇلقىنىنىڭ قامىن كۇيتتەپ ۇلتتىڭ ۇلى ماقساتىن شەتقاقپاي ەتكەن شاقتا ولاردى سىن ساداعىنا الىپ، قالىڭ ەلگە جاريا ەتiپ پiكiر قالىپتاستىرۋلارى مۇمكiن. ونىڭ وزiندە دە ۇلت تاۋەلسiزدiگiن قورعاۋ ماقساتىندا. شىندىعىنا كەلسەك، وندايلاردى سول تiزگiن ۇستاعانداردىڭ ءوزi دە جازاسىز قالدىرماۋعا تىرىسادى ەمەس پە؟ ەگەر ولارعا بيلiكتiڭ ءوزi كوز جۇما قاراعان جاعدايدا وندا باستى قاتەر، الدىمەن سول بيلiكتiڭ وزiنە تونەتiنiن كارi تاريح تالاي دالەلدەمەپ پە ەدi? ەگەر بيلiك باسىنداعى بiرقىدىرۋ اعايىن ايتقاندى تىڭداماي، ەسكەرتكەندi ەسiتپەي، اقىل-ەسi ەل بايلىعىن توناۋعا اۋسا شە؟ ونداي جاعدايدا قالامگەر قاۋىمىنىڭ الگi تiزگiننەن ايرىلۋعا اينالعان رەجيمدi قۇلاتۋعا ارەكەتتەنگەن ءتۇرلi ساياسي ۇيىمنىڭ قارۋىنا اينالاتىنىن دا جوققا شىعارا المايمىز. سونىمەن قاتار زامان تىنىش، تاماق توق كەزدiڭ وزiندە دە قالامدى قارۋ ەتكەندەر اراسىنان iرگەسi بەرiك مەملەكەتتiڭ جۇيەسiن بۇرىنعىدان دا بەتەر نىعايتا ءتۇسۋ ماقساتىندا ەمەس، قايتا ونىڭ شاڭىراعىن شايقالتۋ نيەتiمەن قولىنا قالام ۇستايتىنداردىڭ دا كەزiگەتiن جايى بارشىلىق. ونى جوققا شىعارمايمىز. بiراق ولاردىڭ كوبiسi اقشاعا جالدانىپ بيلiككە تالاسۋشى توپتىڭ سويىلىن سوعاتىندىقتان، ونىڭ ۇستiنە تاۋەلسiزدiكتi قورعاۋ ورنىنا ءجون-جوسىقسىز قارالاپ جۇرتشىلىقتى اداستىرۋعا نيەتi اۋعان جاعدايدا كوركەمسوزدiڭ دە، كوسەمسوزدiڭ دە يەسiنiڭ قوعامدى دامىتۋداعى نەگiزگi مiندەتiن اتقارارۋشىلار قاتارىنا جاتپايتىنىن ەسكەرتكiمiز كەلەدi.

مۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبiمiز، تاۋەلسiزدiككە دەگەن جاناشىرلىقتان تۋاتىن ءتۇرلi پiكiردi تەك اقىن-جازۋشىلار عانا ەمەس، جالپى قولىنا قالام ۇستاعان – مەملەكەتتە قالىپتاسقان كەمشiلiكتi ءوز حال-قادiرiنشە تۇزەتۋگە ارەكەتتەنگەن، نيەت ەتكەن بارلىق زيالى كiسiگە ورتاق قاسيەت دەپ بiلۋ قاجەت. وسى تۇرعىدان كەلەر بولساق، سەيiلبەك شاۋحامانوۆتىڭ “يەسi كiم، كيەسi كiم بۇل ەلدiڭ؟” ماقالاسىندا ۇلتتىڭ شىن جاناشىر ازاماتىن عانا تولعاندىرا الۋى مۇمكiن ماسەلەلەر قامتىلعان. ماقالانىڭ قانشالىقتى اۋقىمدى ماسەلەنi كوتەرگەنiن تاقىرىپشالارىنىڭ ءوزi-اق ايتىپ تۇرعانداي. ولار:”جەر جونiندە”،”دiن جونiندە”،”تiل جونiندە”، “كوپ قورقىتادى، تەرەڭ باتىرادى”، “اۋىل ۇلتتىق ءداستۇرiمiزدiڭ قورعانى”، “دەموگرافيا – ادام، ۇلت، مەملەكەت تاعدىرى”، “وتان – وتباسىنىن باستالادى”، “بايلىعىڭدى، باقىتىڭدى بەسiكتەن iزدە”، “ابورت – عاسىرلىق قىلمىس”،”مىڭ كۇن جۇماقتان بiر كۇن تiرلiك ارتىق”.

اسiرەسە سەكەڭنiڭ مەملەكەتتiك تiل مەن ۇلتتىق يدەولوگياعا قاتىستى وي تولعامىن ۇلت تاريحىنا سۇيەنگەن تالداۋ دەپ باعالاساق تا ارتىق ەمەس.

ادام مەكەباەۆ

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button