«بولاشاق» – قازاق-وزبەك شەكاراسىندا

شەكارادان مازا كەتكەلi قاشان؟! قازاق-وزبەك شەكاراسىنداعى سوڭعى جانجال رەسمي ساناق بويىنشا 27-شi وقيعا ەكەن. بۇل ساننىڭ استارىنا ۇڭiلسەك، وزبەك شەكاراشىلارى تاراپىنان قازاق جەرiنە تالاي رەت وق اتىلدى، ادام شىعىنى دا از بولمادى، اۋىر جاراقات العان ازاماتتار دا بارشىلىق. بiراق رەسمي ساناق قانشالىقتى راس؟! تاياۋدا شەكاراعا ارنايى ات باسىن تiرەپ، ونداعى ءمان-جاعدايدى انىقتاۋعا تىرىسقان «بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوزعالىسىنىڭ وكiلدەرi شەكاراداعى جانجالداردىڭ جيi-جيi قايتالانىپ تۇراتىنىن انىقتاپتى. بiراق ەكi اراداعى جانجالدار تەك قانا بiر-ەكi اۋىل شەڭبەرiندە عانا ءورشiپ تۇر. «بولاشاق» وكiلدەرi قازاقستان جاعىنان سوڭعى رەت ءزابiر كورگەن باۋىرجان احمەتوۆتiڭ ۇيiندە بولىپ، جەرگiلiكتi تۇرعىندار اراسىندا ساۋالناما دا جۇرگiزiپتi. شەكارا تۇرعىندارىنىڭ ءوز اۋزىنان ەستiگەن شىندىقتى اتالعان رەسپۋبليكالىق قوزعالىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داۋرەن بابامۇراتوۆ «تۇركiستان» گازەتiنە بىلاي جەتكiزدi.

— «بولاشاق» رەسپۋبليكالىق قوزعالىسىنىڭ شەكاراعا بارعانداعى باستى ماقساتى — قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى ناقتى مالiمەت، اقپارات الۋ. وكiنiشكە قاراي، بiزگە كوبiنە بۇرمالانعان اقپارات جەتەدi ەكەن. مىسالعا، سوڭعى وقيعاعا بايلانىستى ءارتۇرلi اقپارات جاريا ەتiلگەنi بەلگiلi. ماسەلەن، شەكارادا جاراقات العان باۋىرجان احمەتوۆ وزبەكستاننىڭ ازاماتى ەكەن دەگەن قاۋەسەت تە تارادى. بۇل جالعان ءسوز؟! بiز باۋىرجان احمەتوۆتiڭ ۇيiندە بولىپ، وعان قوزعالىس اتىنان ءوز سىيىمىزدى تارتۋ ەتتiك. ول بiزگە «قازاقستان ازاماتى» ەكەندiگiن راستايتىن كۋالiگiن دە كورسەتتi. ونىڭ وتباسىنا كومەك رەتiندە اقشا ۇسىنىپ ەدiك، ولار وتە سالماقتى جiگiتتەر ەكەن، اقشانى المادى. سويتسە باۋىرجاننىڭ قوشقار دەگەن اعاسى iنiسiن اجال اۋزىنان امان ساقتاپ قالۋ ءۇشiن بايگەگە قوساتىن قىمبات تۇلپارىن 100 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ جiبەرiپ، iنiسiن امان الىپ قالىپتى. اۋداننىڭ اكiمشiلiگiنەن كومەك رەتiندە تەك قانا 30 مىڭ تەڭگە بەرiلگەن. باسقا ەشقانداي كومەك جوق.

نەگiزiنەن بiز «سارىاعاش» اۋدانىنىڭ ماڭىنداعى بiر-ەكi اۋىلعا بارىپ، بiرقاتار iس-شارالار وتكiزدiك. ماسەلەن، شەكاراداعى جاعدايعا بايلانىستى جەرگiلiكتi تۇرعىندار اراسىندا الەۋمەتتiك ساۋالناما جۇرگiزدiك. 150-گە تارتا ادام رەسپوندەنت بولدى. اۋىلدا 1350 ادام تۇرادى ەكەن. جەرگiلiكتi تۇرعىندارمەن اڭگiمەلەسiپ، جاعدايلارىن دا سۇراستىردىق. اڭگiمە بارىسىندا ءارتۇرلi فاكتiلەردiڭ باسى اشىلا باستادى. مىسالعا، وزبەكستاننىڭ شەكاراشىلارى قازاقستاننىڭ تەرريتورياسى iشiنە 3،5 كم-گە دەيiن كiرiپ كەتiپتi. سوندىقتان وزبەكستاننىڭ شەكاراشىلارى قازاقستان تەرريتورياسىنا ۇنەمi كiرiپ-شىعىپ جۇرەدi ەكەن. بiراق وسى تەكتەس اقپارات، مالiمەتتەر سارىعاشتىڭ ورتالىعىنا جەتپەي، سول اۋىلدىڭ توڭiرەگiندە عانا قالىپ قالاتىن كورiنەدi. قازاقستان ازاماتتارىن ۇرىپ-سوعىپ، ۇرلاپ كەتiپ جاتقان فاكتiلەر دە تالاي بولعان. كوبi اۋىل شەڭبەرiندە قالاتىن سياقتى…

بiز ساۋالنامامەن شەكتەلمەي، قازاقستاننىڭ شەكاراسىنان بەرi قاراي 50 مەتردەي جەردەگi تومپەشiككە ەلiمiزدiڭ كوك جالاۋىن جەلبiرەتiپ تiكتiك. مۇنىڭ وزiنە جەرگiلiكتi حالىقتىڭ ەڭسەسi بiراز كوتەرiلiپ قالدى. ايتپەسە اۋىل قازاقستاننان بولەك «ارال» سياقتى تۇرادى ەكەن… تiپتi، قازاقستاننىڭ تەلەارنالارى دا وندا تولىققاندى كورسەتiلمەيدi. تەك قانا «حابار» بۇلدىراپ كورسەتەدi، ال نەگiزiنەن حالىق وزبەكستاننىڭ تەلەارنالارىن كورۋگە ءماجبۇر.

— ال، باۋىرجان احمەتوۆتiڭ جاعدايى قازiر قالاي؟

— قازiر ونىڭ جاعدايى قالىپتى. ونى وزبەك شەكاراشىلارى باسىنان، بۇيرەگiنەن تەۋiپ، تەپكiلەپ ۇرعان. ول تiپتi ءولiم اۋزىندا جاتقان. بiراق وزبەكتەردiڭ مايورى كەلiپ قالىپ، اسكەريلەردi توقتاتقان كورiنەدi. ايتەۋiر، باۋىرجان احمەتوۆ باقۋاتتى، دەنساۋلىعى مىقتى، شىمىر ازامات ەكەن، ايتپەسە ءولiم اۋزىندا تۇرعان بالا عوي…

— بۇل يگi شاراڭىز وسىمەن بiتتi مە، الدە ونىڭ جالعاسى بولا ما؟

— ەڭ الدىمەن، بiز ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكiزiپ، شەكاراداعى جاعدايعا بايلانىستى ۇلكەن مالiمدەمە جاساماقپىز. اۋىلدىڭ تاعى بiر ۇلكەن پروبلەماسى — اۋىز سۋدىڭ تاپشىلىعى. بۇكiل اۋىل — 1350 ادام ارىقتان سۋ iشەدi ەكەن. ول ارىقتان سۋدى سيىر دا، ەسەك تە iشەدi. سۋ لاي. قىركۇيەككە قاراي ول ارىقتىڭ سۋى دا سارقىلاتىن كورiنەدi، ويتكەنi وزبەكستاننان اعىپ كەلەتiن سۋ عوي. ال اۋىلعا ەڭ جاقىن سۋ ودان 60 كم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. بۇل ۇلكەن پروبلەما. اۋىل تۇرعىندارى، تiپتi، سۋدى وزبەكستاننان ساتىپ الىپ iشەدi: 1 تسيستەرنا سۋ — 3000 تەڭگە. ونىڭ وزiندە دە سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى شەكارا جابىلىپ قالعان. ەندi ول جاقتان سۋ كەلمەسە حالىق قاي جەردەن سۋ الاتىنىن دا بiلمەيدi. بiز وركەنيەتتi ەلدە تۇرىپ جاتساق تا، حالقىمىزدىڭ باسىنا وسىنداي قيىن جاعداي تۋىپ وتىر… جەرگiلiكتi اكiمشiلiك سۋ بiر جىلدان كەيiن بولاتىنىن العا تارتادى. سوندا ونداعى تۇرعىندار بiر جىلعا دەيiن اۋىز سۋسىز وتىرا بەرە مە؟

— تەلەارنالاردان جەرگiلiكتi پروكۋروردىڭ «بولاشاق» قولعا العان شارالار شەكاراداعى جاعدايدى ودان ارى شيەلەنiستiرiپ جiبەرەدi» دەگەنiن ەسiتكەن بولاتىنبىز. سiز مۇنىمەن كەلiسەسiز بە؟

— جاعداي وڭىنان شەشiلەتiن بولسا، بۇل جاعدايدى شيەلەنiستiرمەيدi. كەز كەلگەن مەملەكەتتiڭ ۇستانىمىنان باسقا قوعامدىق ۇيىمداردىڭ دا پiكiر-كوزقاراسى بولعانى دۇرىس. سوندىقتان بiزدiڭ شەكاراعا ارنايى بارىپ، ول جاقتان تولىققاندى مالiمەت الىپ كەلگەنiمiزدi دۇرىس دەپ ەسەپتەيمiن. ول جاققا بارىپ، كوپتەگەن فاكتiلەردiڭ باسىن اشىپ كەلدiك. تiپتەن، بiر عانا فاكتiنi — باۋىرجان احمەتوۆتiڭ قازاقستان ازاماتى ەكەنiن بiلiپ كەلگەنiمiز نە تۇرادى؟!

جاڭاعى پروكۋرور سونشاما كۇشتi بولسا، نەگە ءالi كۇنگە دەيiن كiنالi ادامدار تابىلعان جوق؟ وزگە ەلدiڭ شەكاراشىلارى قازاقستاننىڭ تەرريتورياسىنا 3 كم جەرگە دەيiن كiرiپ كەلiپ، قازاق ازاماتىن ۇرىپ-سوعىپ كەتتi، ال الگi پروكۋرور نەگە سول سودىرلاردى تاۋىپ، جاۋاپقا تارتپايدى؟! بiز جازالىلاردىڭ تابىلۋىن تالاپ ەتەمiز.

بiر ايتا كەتەرلiگi، بiز وندا جەدەل ارەكەت ەتەتiن باقىلاۋ قىزمەتiن قۇردىق. وعان جەرگiلiكتi تۇرعىنداردان مۇشەلەردi قابىلدادىق. ولاردىڭ باستى ماقساتى — بەلگiلi بiر ولقىلىقتار بولىپ تۇرسا، بiزگە حابارلاسىپ، ءمان-جاعدايدى ايتىپ تۇرادى. ەگەر ولاردى ەشكiم ەلەمەيتiن بولسا، بiز بۇل جۇمىسقا ءوزiمiز كiرiسەمiز.

اڭگىمەلەسكەن كامشات تاسبولاتوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button