بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ - باستى مىندەت

قازاقستاندا بالالار دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ءىسى قاشاندا باستى نازاردا تۇراتىن ماڭىزدى ءىستىڭ ءبىرى دەسەك، جاۋاپكەرشىلىگى ۇلكەن، زور بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتەتىن بالالار مەديتسيناسى ەلىمىزدە جاقسى دامىعان. سونىڭ ناقتى كورىنىسى – قۇرىلعانىنا 85 جىل بولعان پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى ورتالىعىنىڭ جۇمىسى. 285 ورىندىق (سونىڭ 115-ءى ونكولوگيالىق اۋرۋمەن اۋىراتىن بالالارعا ارنالعان) بۇل مەكەمەگە جىل سايىن ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرىنەن  6000-نان اسا ناۋقاس بالا قارالىپ، ەمدەلەدى.

جاڭا تۋعان سابيلەردەن باستاپ، جاسى 18-گە تولعان بالالارعا دەيىن ەمدەيتىن پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى ورتالىعى 1932 جىلى 28 قاراشادا العاش رەت انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋ عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى بولىپ اشىلدى. ەلىمىزدەگى بىلىكتى دە تاجىريبەلى مامانداردىڭ باسىن قوسىپ، قۋاتتى ورتالىققا اينالعان بۇل مەديتسينالىق مەكەمە بۇگىندە مىقتى ماتەريالدىق بازاعا يە. زامان تالاپتارىنا ساي مەديتسينالىق تەحنولوگيالار جەتىستىگىن قولداناتىن ورتالىق – قازاقستانداعى جەتەكشى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە كلينيكالىق مەكەمە رەتىندە تانىمال. ءومىرى قىل ۇستىندە قالعان ون مىڭداعان ءسابيدى اجالدان اراشالاپ، تالاي نارەستەگە ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرگەن ورتالىقتىڭ بەلگىلى دارىگەرلەرى مەملەكەت مۇددەسى جولىندا ايانباي تەر توگىپ كەلەدى. بۇگىندە ورتالىقتا 700-دەن استام قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ ىشىندە – 147 دارىگەر، 1 اكادەميك، 20 مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جəنە 27 مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بار.

2012 جىلدان باستاپ پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى ورتالىعى مەكەمەسى تەلەمەديتسينا باعىتىنا نازار اۋدارىپ كەلەدى. بۇل ارقىلى ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندەگى بارلىق كلينيكالار پەدياتريا جəنە بالا حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى ماماندارىمەن كەڭەسىپ وتىرادى. سونىمەن بىرگە وسى زاماناۋي ءتاسىل ارقىلى شەت ەل ماماندارىمەن مەديتسينالىق پىكىر الماسۋلار دا وتكىزىلىپ كەلەدى.

مەديتسينالىق ورتالىقتا ەنگىزىلگەن جاڭا تەحنولوگيالار ارقاسىندا ەلىمىزدە سوڭعى ون جىلدا نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋىن ەكى ەسەگە تومەندەتۋگە قول جەتكىزىلگەن. بۇرىن جۇرەك اقاۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن بالالار شەتەلدە ەمدەلەتىن بولسا، قازىر بۇل دەرتكە شالدىققان بالالاردى ءوز ەلىمىزدە ەمدەۋگە قول جەتتى. سول سياقتى 2013 جىلدان بەرى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى ورتالىعىندا ترانسپلانتاتسيا ءادىسى قولدانىلىپ كەلەدى. سول ارقىلى ونكولوگيالىق جانە ونكوگەماتولوگيالىق اۋرۋلارعا شالدىققان بالالاردىڭ ءومىرىن قۇتقارىپ قالۋ ءىسى جاقسى ناتيجە بەرىپ وتىر. جالپى، سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە ەلۋ بەس بالاعا وزەك جاسۋشالارىن الماستىرۋ وپەراتسياسى ءساتتى وتكىزىلگەن.

وتكەن اپتادا پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىندا وسى ورتالىقتىڭ قۇرىلعانىنىڭ 85 جىلدىعىنا وراي سالتاناتتى جيىن ءوتتى.

انا مەن بالا ساۋلىعىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ارداگەر-دارىگەرلەر، ورتالىقتىڭ سەرىكتەستەرى مەن ارىپتەس-دوستارى، قازاقستاندىق مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ باسشىلارى، پەدياتريا ورتالىعىنىڭ ۇجىمى قاتىسقان مەرەيتويلىق شاراعا انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راسۋلبەك ايپوۆ، رەسپۋبليكالىق بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى شولپان بولەكباەۆا، دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايمان ىسقاقوۆا، «الاتاۋ» رەسپۋبليكالىق بالالار كلينيكالىق شيپاجايىنىڭ ديرەكتورى قانشايىم مۇساەۆا، ۇلتتىق فتيزيپۋلمونولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ باس فتيزيوپەدياتورى قاعاز سەرىكباەۆا قاتىستى. شارانىڭ مارتەبەلى قوناقتارى، ەلىمىزدىڭ مەديتسينا سالاسى مەن پەدياتريا ورتالىعىنىڭ دامۋىنا، مەديتسينالىق كادرلاردى دايىنداۋ مەن بالا دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان دارىگەرلەر – قازاق بالالار حيرۋرگياسىنىڭ اتاسى كامال ورمانتاەۆ، قر قوعام قايراتكەرى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور نينا كايۋپوۆا، اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆ، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور تامارا چۋۆاكوۆا سەكىلدى مەديتسينا مايتالماندارى ءسوز سويلەدى.

مەرەيتويعا ارنالعان باسقوسۋ كونفەرەنتسيامەن جالعاسىپ، وندا پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ قالىپتاسۋ، دامۋ جولى، جەتىستىكتەرى ءسوز بولىپ، ەلىمىزدەگى پەدياتريالىق قىزمەتتىڭ باعىت-باعدارى سارالاندى. فتيزيوپەدياتريانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى، ونكولوگيالىق، گەماتولوگيالىق كومەك بەرۋدى ۇيىمداستىرۋ، زەرتحانالىق قىزمەتتىڭ، بالالار كارديوحيرۋرگياسى قىزمەتىنىڭ دامۋى، ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا شالدىققان بالالاردى وڭالتۋدىڭ بۇگىنگى جاعدايى سىندى بالالاردى ەمدەۋدەگى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى.

پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى ورتالىعى ديرەكتورى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ريزا بورانباەۆا:

– سوڭعى جىلدارى بالالارداعى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا وسى ءبىر كۇردەلى اۋرۋعا شالدىققان بالالاردىڭ ومىرشەڭدىگىن جاقسارتۋعا قول جەتۋدە. 2013 جىلى بالالار ونكولوگياسى مەن بالالار گەماتولوگياسى ماماندىقتارى بىرىكتىرىلىپ، بۇرىندارى قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ەمدەلەتىن ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان بارلىق بالالار ءبىزدىڭ ورتالىقتا ەمدەلە باستادى. لەيكوزعا شالدىققان بالالاردى ەمدەۋ بويىنشا بۇگىنگى كۇنگى ومىرشەڭدىك كورسەتكىشى 75 پايىزدان استام، تىعىز ىسىكتەرى بار بالالاردىڭ دا ومىرشەڭدىگىن، سونداي-اق، بىرقاتار كەيبىر اۋرۋلار بويىنشا دا بالالاردىڭ ومىرشەڭدىگىن ەمدەۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ەنگىزۋ ارقىلى جاقسارتۋعا بولادى. بۇدان باسقا، ورتالىقتا گەموپوەزدىك وزەكتىك جاسۋشالاردى ترانسپلانتاتسيالاۋ ەنگىزىلدى. 2012 جىلدان باستاپ تۋىستىق دونوردان گەموپوەزدىك وزەكتىك جاسۋشالاردى اللوگەندىك ترانسپلانتاتسيالاۋ جانە بالالارداعى كەيبىر ىسىكتەر كەزىندە اۋتولوگيالىق ترانسپلانتاتسيالاۋ سياقتى كۇردەلى وپەراتسيالار جاسالىنادى. ءبىزدىڭ دارىگەرلەردىڭ كوبى جاقىن جانە الىس شەتەلدەردە وقىپ، وڭتۇستىك كورەيادا، رەسەيدە، گەرمانيادا جانە يزرايلدە تاعىلىمدامادان وتكەن. سونداي-اق، ءبىزدىڭ ورتالىقتا كارديوحيرۋرگيالىق قىزمەت تە دامىپ كەلەدى. مەن مۇنى ورتالىعىمىزدىڭ جەتىستىگى دەپ ەسەپتەيمىن، سەبەبى وسى بالالارعا بۇرىندارى ەشقانداي دا كومەك كورسەتىلمەگەن بولاتىن. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدا 3000-عا جۋىق بالا تۋا بىتكەن جۇرەك اقاۋىمەن تۋىلادى جانە اشىق جۇرەككە وپەراتسيا جاسايتىن، ينتەرۆەنتسيالىق كارديولوگيا جۇرگىزىلەتىن الماتىداعى ءبىر عانا رەسپۋبليكالىق ورتالىق، استانادا ۇلكەن وسىنداي ءبىر ورتالىق بار جانە ەكىنشىسى بىزدە – وسى الماتىدا.

ءبىز باستى پەدياتريالىق ۇيىم بولعاندىقتان بارلىق رەسپۋبليكا بويىنشا كىشىگىرىم ۇيىمداستىرۋشىلىق-ادىستەمەلىك جۇمىستارىن ىسكە اسىرامىز. بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكادا «بالالارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ىقپالداسقان مودەلى» ەنگىزىلۋدە، اتاپ ايتقاندا پەدياتريالىق قىزمەت بويىنشا بۇل مودەلدى ءبىز ەنگىزەمىز جانە ءبىزدىڭ ماماندار ايماقتاردىڭ، وبلىستاردىڭ ماماندارىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق، ءبىزدىڭ ورتالىقتا اۋقىمدى عىلىمي قىزمەتتەر دە ىسكە اسىرىلادى. ءبىزدىڭ دارىگەرلەر «وقۋشىلار دەنساۋلىعى» بويىنشا عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالاردى ورىندايدى.

ءبىز كوپتەگەن الەمدىك جەتەكشى كلينيكالارمەن جۇمىس جاسايمىز. بۇل بەرلين قالاسىنداعى شاريتە ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكاسى – وسى ورتالىقتىڭ ماماندارى گەرمانيانىڭ اتاقتى ونكولوگى، پروفەسسور حەنتسەنىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن 3 جىل بويى ۇلكەن جۇمىستار اتقاردى. ەۋروپا ماماندارى ءار 3 اي سايىن ءبىزدىڭ ورتالىعىمىزعا كەلىپ، ءبىزدىڭ دارىگەرلەرىمىزدى وقىتىپ، ەمدەۋدىڭ جاڭا باعدارلامالارىن ەنگىزۋگە كومەكتەستى، پاتسيەنتتەرگە كەڭەس بەردى. كارديوحيرۋرگيالىق قىزمەت بويىنشا ءبىز كيەۆ قالاسىنان، يتاليادان كەلگەن ماماندارمەن جۇمىس ىستەيمىز جانە ءالى كۇنگە دەيىن كيەۆ ماماندارى بىزگە كۇردەلى جاعدايلاردا كومەكتەسەدى، ءبىزدىڭ پاتسيەنتتەرىمىزگە كەڭەستەر بەرەدى. جانە اعىمداعى جىلى ءبىز چەحيا ماماندارىنىڭ، رەسەي ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن شەبەرلىك-سىنىپتارىن وتكىزەتىن بولامىز، ياعني شەتەلدىك ماماندارمەن ۇنەمى ىنتىماقتاستىقتامىز.

ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان بالالارىمىزدى وڭالتۋعا مۇمكىندىگىمىزدىڭ بار ەكەنىن ۇلكەن جەتىستىگىمىز دەپ ەسەپتەيمىن. 2013 جىلدان باستاپ ءبىز الماتىدا ورنالاسقان «الاتاۋ» رەسپۋبليكالىق بالالار كلينيكالىق شيپاجايىمەن بىرلەسىپ جۇمىس جاسايمىز جانە حيميوتەراپيا بلوكتارىنىڭ اراسىندا ءبىزدىڭ بالالار وسى شيپاجايدا دەنساۋلىقتارىن جاقسارتا الادى. ءبىزدىڭ دارىگەرلەر «الاتاۋ» شيپاجايىنىڭ ماماندارىنا كومەكتەسەدى جانە ول جەردە بالالار 5 مارتە تاماقتانىپ جانە پسيحولوگتىڭ، تاربيەشىلەردىڭ كومەكتەرىن الىپ، اۋرۋحانالىق جاعدايدان ءبىراز بولسا دا الشاقتاپ، دەمالىپ، اتا-انالارىمەن ارالاسادى، كەيبىر كەزدەرى اكەلەرى، اجەلەرى مەن اتالارى دا وسى شيپاجايعا كەلىپ، بالالارىمەن ءبىراز ۋاقىت بىرگە بولىپ كەتە الادى. بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە بالالاردىڭ ءولىم-ءجىتىمىن 2 ەسەگە تومەندەتۋگە قول جەتتى. ەگەر 2011 جىلى بىزدە 14،9 پايىزدى قۇراسا، 2017 جىلدىڭ 8 ايىندا 8،1 پايىزدى قۇرادى. ارينە، ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش الدەقايدا تومەن، سوندىقتان دا بىزگە تالپىنۋعا تۇرالىق باعىت بار جانە باستى رەسپۋبليكالىق پەدياتريالىق مەكەمە رەتىندە بارلىق ءبىزدىڭ جۇمىستارىمىز بالالارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى جاقسارتۋعا جانە بالالار ءولىم-ءجىتىمىن ازايتۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق، ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ نەگىزگى پەرسپەكتيۆاسى سۇيەك كەمىگىن ترانسپلانتاتسيالاۋدى دامىتۋ بولىپ تابىلادى. ارينە، ەگەر ورتالىقتىڭ وسىدان 80-85 جىل بۇرىن قانداي بولعانىن جانە بۇگىن قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن سالىستىراتىن بولساق بارلىق ناتيجەلەر بويىنشا ايىرماشىلىق وتە زور، بالالار مەن نارەستەلەر ءولىمىنىڭ ازايعانىن كورەمىز جانە تۇپتەپ كەلگەندە ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ ماماندارى بولاشاقتا دا پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ جوعارى اتاعى مىندەتىن الىپ جۇرەدى جانە رەسپۋبليكامىزداعى بالالارعا كومەگىن كورسەتە بەرەدى دەپ ويلايمىن.

كونستانتين حايروۆ، مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتى، قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باس بالالار حيرۋرگى، حيرۋرگيا بويىنشا ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى:

– باۋىر ىسىكتەرى كەزىندە ءبىز وپەراتسيا جاسايمىز. ياعني، بۇرىندارى بىزگە «گەپاتوبلاستوما» دياگنوزىمەن كەلىپ تۇسكەن بالالاردىڭ كوبى وپەراتسيا جاسالعاننان كەيىن قايتىس بولاتىن، سەبەبى ولارعا وپەراتسيا الدىنداعى حيميوتەراپيا جۇرگىزىلمەيتىن. بۇگىنگى كۇنى الدىن الا حيميوتەراپيا جۇرگىزىلەتىندىكتەن بالالار ءتىرى قالادى. ومىرشەڭدىكتەرى دە وتە جاقسى. كولەمدى ىسىكتەر، باۋىر ىسىگى كەزىندە وپەراتسيالار جاسالادى – بۇل «گەپاتوبلاستوما»، ال گەپاتوتسەلليۋليارلىق وبىر – بۇل باۋىردى رەزەكتسيالاۋ كەزىندە جۇرگىزىلەدى. بۇرىندارى ونكولوگيا بولىمشەسى اشىلعانعا دەيىن دە بىزگە بالالار كەلىپ ءتۇسىپ جاتاتىن، ىسىكتەرى ۇلكەن جانە كولەمدى بولعاندىقتان وپەراتسيادان كەيىن ولاردىڭ ءولىمى كوپ جاعدايدا ءجيى بولاتىن. ال قازىرگى كۇنى ءىس جۇزىندە 100 پايىز بالالارعا وپەراتسيا الدىندا حيميوتەراپيا جاسالادى، بۇل ىسىك كولەمىن كىشىرەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە ناتيجەگە دە اسەر ەتەدى. بۇگىندەرى وسى بالالار امان قالادى جانە ومىرشەڭدىگى دە وتە جاقسى.

ال جالپى حيرۋرگيا بويىنشا ايتاتىن بولساق، ءبىزدىڭ بولىمشەلەردە انورەكتالدىك ايماققا، تىك ىشەككە وپەراتسيالار جاسالادى، بۇل ءادىستى ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ ماماندارى اۋەلى قازاقستاندا ەنگىزىلگەن بولاتىن، ءتىپتى رەسەيدەن بۇرىن ەنگىزدى. بۇل وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋ تەحنيكاسى شەتەلدەردەن اكەلىنىپ، ەنگىزىلىپ جانە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وتە ءساتتى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ورتالىقتا ەنگىزىلگەننەن سوڭ، شامامەن 1،5-2 جىلدان كەيىن عانا بۇل وپەراتسيالار رەسەيدە ەنگىزىلدى. وسى اتالعان وپەراتسيالار ىشەك اۋرۋلارى كەزىندە جاسالىندى.

ونكولوگيا بويىنشا بىزدە وپەراتسيالاردىڭ بىرقاتار تىزبەسى جاسالىنادى – بۇل ىسىكتەردى ءىشىنارا الىپ تاستاۋ; دياگنوستيكالاۋ ءۇشىن ىسىكتەردىڭ بيوپسياسى; سونىمەن قاتار بىزدە عانا جاسالىناتىن وستەوساركوما كەزىندەگى بۋىنداردى اۋىستىرۋ وپەراتسياسى، بۇل وتە كۇردەلى جانە اۋىر وپەراتسيا بولىپ تابىلادى. بۇرىندارى مۇگەدەك بولىپ قالاتىن بالالاردىڭ قازىر بۋىندارىن اۋىستىرعاننان كەيىن ومىرگە بەيىمدىلىگى وتە جاقسى.

ءبىزدىڭ ورتالىقتا حيرۋرگيالىق قىزمەت العاش حيرۋرگيا بولىمشەسى اشىلعان كەزدە 1994 جىلى كورسەتىلە باستادى، سول كەزدە ۋرولوگيا بولىمشەسى، نەوناتالدىق حيرۋرگيا جانە كارديوحيرۋرگيا بولىمشەلەرى دە قاتار اشىلدى. جانە سوڭعىسى بولىپ وسىدان 3 جىل بۇرىن عانا حيرۋرگيالىق قىزمەتتە ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان بالالارعا حيرۋرگيالىق كومەك كورسەتەتىن ونكولوگيالىق بولىمشە اشىلدى. ءبىزدىڭ ورتالىقتا جىلىنا 2000-عا جۋىق بالاعا جەدەل وتا جاسالادى. ەگەر دە بولىمشەلەر بويىنشا الاتىن بولساق، وندا 600-دەن استامى كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيا، سونىڭ ىشىندە شامامەن 200-گە جۋىعى اشىق جۇرەككە جاسالىنعان.

حيرۋرگيالىق كومەك تۋا بىتكەن جۇرەگىنىڭ اقاۋى بار، سونىمەن قاتار تۋا بىتكەن دامۋىندا اقاۋى بار نارەستەلەرگە كورسەتىلەدى – بۇل 2 باسقا-باسقا بولىمشەلار. قازىرگى كەزدە ءبىزدىڭ ينستيتۋتىمىزداعى حيرۋرگيالىق كومەك كورسەتۋدىڭ بارلىعى جوسپارلى بولىپ كەلەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا 2009 جىلى ساۋد ارابياسى كورولدىگى ماگنيتتى-رەزونانستى تاموگراف جانە رەنتگەن اپپاراتىن سىيعا بەردى. قازىر زەرتتەۋ جۇرگىزىپ جانە وپەراتسياعا دايىنداۋدىڭ ۇزاقتىعى الدەقايدا قىسقاردى.

كارديوحيرۋرگيا بويىنشا بىزدە كارديوحيرۋرگيالىق پاتولوگياسى بار بالالارعا، ارتەريالدىق-ۆەنوزدىق مالفورماتسياسى بار بالالارعا ەندوۆاسكۋليارلىق جەدەل ارالاسۋلار جۇرگىزىلەتىن انگيوگراف اپپاراتى تۇر. ايتپاقشى، بۇل ءبىزدىڭ ورتالىقتا عانا جۇرگىزىلەتىن وپەراتسيا، قازاقستاندا ەش جەردە جوق، ەكسكليۋزيۆتى دەپ ايتۋعا بولادى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button