الەم  قىزىعىپ كوز تىككەن

تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق. سوناۋ 2012 جىلدان بەرى تالاي تالداۋعا ازىق بولعان استانا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى وتكەن جەكسەنبىدە مارەگە  جەتتى. ەندى ول تۋرالى تەك دۇنيەجۇزىلىك ەكسپو-لار تاريحى مۇراجايىنان كورىپ-بىلۋگە بولادى.

توقسان كۇن بويى قازاقتىڭ ساقارا دالاسىندا سالتانات قۇرعان ەكسپو كورمەسى مەملەكەتكە نە بەردى؟ بۇل ماسەلەنى ءالى تالاي قاۋزايتىنىمىز انىق. سەبەبى 115 مەملەكەت پەن 22 حالىقارالىق ۇيىم پاۆيلون اشىپ، ارقايسىسى وزىندە بارىن جارقىراتا كورسەتۋگە ۇمتىلعان يدەيالار بازارىندا كوڭىلگە توقيتىن، ساۋلەلى سانانى تۇرتەتىن دەرەك پەن دايەك كوپ بولعانى شىندىق. ال سونشالىق الاپات اقپارات تاسقىنىنان كەرەگىمىزدى ىرىكتەي الدىق پا، كورگەنىمىزدى قورىتىپ، قورىتىپ قانا قويماي يگەرىپ، يگىلىگىمىزگە جاراتا الامىز با، الدە ەكسپو-2017 مۇراسى داڭعازا ماقتان مەن قۇرعاق جارنامانىڭ نىسانى عانا بولا ما – ول جاعى وزىمىزگە سىن.

گەرمانيا – جاسىل تەحنولوگيالار كوشباسشىسى

راسىندا، وسى كورمەدە گەرمانيا ءوزىنىڭ جاسىل تەحنولوگيالاردى دامىتۋ سالاسىندا كوشباسشى ەكەنىن دالەلدەدى. مۇنى ونىڭ اۋقىمدى پاۆيلونىنىڭ ءوزى ايعاقتاپ تۇراتىن: سۋ، كۇن، جەل قۋاتىن بىلاي قويعاندا، بۇل ەل جەردىڭ استىڭعى قاباتى، ۇستىڭگى قاباتىنان، تەڭىز سۋلارىنان، ءتىپتى سۋ بالدىرلارىنان قۋات ءوندىرۋدى قولعا الىپتى. بالامالى قۋات كوزدەرىن تابۋدا يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان حالىق ءوز تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە اسىق. بۇل سالاداعى جاڭالىقتارى مەن بولاشاق جوسپارلارىن كەڭىنەن تانىستىرىپ، تاجىريبە الماسۋعا ازىرلىگىن ءبىلدىردى. نەمىستىڭ ۇقىپتىلىعى مەن دالدىگىنە ساي جابدىقتالعان، مازمۇنى باي، جيناقى ءارى كوزگە تارتىمدى پاۆيلوندى جاساۋعا كوپ قاجىر-قايرات پەن اقىل قۋاتى جۇمسالعانى كورىنىپ تۇر. وسى ەڭبەككە ساي، گەرمانيا پاۆيلونى استانا ەكسپو-2017 كورمەسىندە «بولاشاقتىڭ قۋاتى» تاقىرىبىن اشۋدا ەڭ ۇزدىك دەپ مويىندالىپ، التىن جۇلدەگە يە بولدى. گەرمانيا بۇل ماراپاتقا ابدەن لايىق. پاۆيلونداردى ءوزارا سالىستىرىپ، ولارعا باعا بەرگەن قازىلاردان بولەك، كورمەنى ارالاعان قاراپايىم كورەرمەندەردىڭ پىكىرى وسىنى قۇپتايدى. مۇنىڭ ءبىر دالەلى – وسى ءۇش اي جازدا گەرمانيا پاۆيلونىنىڭ الدىنان ادام ۇزىلگەن جوق.

استانا كورمەسىنىڭ باس تاقىرىبىن اشۋدا تىڭ يدەيا ۇسىنىپ، وزىق شىققانداردىڭ اراسىنان كۇمىس جۇلدەگە قىتاي يە بولدى. ال ءۇشىنشى ورىن، ياعني قولا جۇلدە – فرانتسيانىكى. پاۆيلوننىڭ ديزاينى جاعىنان ۇزدىك شىققان رەسەي بولسا، كۇمىس جۇلدەنى ۇلىبريتانيا يەلەندى. وبالى نەشىك، قازاقتىڭ ۇلتتىق ءداستۇرىن زەرتتەپ، تۇرمىس-سالتىنا قۇرمەت ءبىلدىرىپ، ەكسپو-عا يننوۆاتسيالىق كيىز ءۇي سۇيەگىن الىپ كەلگەن ۇلىبريتانيا ديزاين جاعىنان ءبىرىنشى ورىنمەن ماراپاتتالۋعا ابدەن لايىق ەدى. بىراق قازىلار جاعى اركتيكادان اكەلىنگەن 4 تەكشەمەتر مۇزتاۋدى قازاقتىڭ كيىز ۇيىنەن ارتىق كورگەن سىڭايلى. ەكى پاۆيلوندى سالىستىرىپ قاراعاندا، ەكسپو قوجايىنى – قازاق ۇلتىنا دەگەن قۇرمەتتىڭ سالماعى باسىم بولۋى ءتيىس سياقتى ەدى. ونىڭ ۇستىنە، كيىز ءۇيدىڭ سۇيەگىن ساۋلە وتكىزگىش پلاستيك ماتەريالدان جاساعان بريتاندىقتار «قۋات كوزى – ءبارىمىز» دەپ، ادامنىڭ تابيعاتتان الارىن عانا ەمەس، وعان تيگىزەر اسەرىن دە ويلاۋعا ۇندەپ ەدى. حوش، سونىمەن بۇل ساناتتا ءۇشىنشى ورىنعا كورەيا يە بولدى. بۇل – اۋماعى 700 شارشى مەتردەن اساتىن ءىرى پاۆيلوندار اراسىنداعى باسەكە ناتيجەسى.

بۇلاردان بولەك، پاۆيلون اۋماعى بويىنشا بولىنگەن تاعى ءۇش توپ بار. ونىڭ ىشىندە 400 جانە 700 شارشى مەتر ارالىعىنداعى اۋماقتى الىپ جاتقان پاۆيلوندار تاعى ەكى تالاپ بويىنشا: تاقىرىپتى اشۋ جانە تاڭداعان ديزاينى بويىنشا سۇرىپتالدى. سوندا «بولاشاقتىڭ قۋاتى» دەگەن تاقىرىپتىڭ ءمانىن اشۋداعى جاڭالىعى ءۇشىن بۇل توپتا التىن جۇلدە -– شۆەيتسارياعا، كۇمىس جۇلدە – ماجارستانعا، قولا جۇلدە – ۇندىستانعا بۇيىردى. ال ديزاينى بويىنشا التىن جۇلدەمەن – كاتار، كۇمىس جۇلدەمەن – ءازىربايجان، قولا جۇلدەمەن – موناكو ماراپاتتالدى. ءدال وسى توپ بويىنشا جۇلدە العان ەلدەردىڭ ىشىندە ءۇندىستاننىڭ قالاي ۇزدىك شىققانى تۇسىنىكسىز، سەبەبى ەكسپو-قالاشىقتى ءوز پاۆيلونى اۋماعىندا جايما بازارعا اينالدىرعان بىردەن-ءبىر ەل – ءۇندىستان ەدى. وبالى نەشىك، كوپتەگەن ەلدەر ءوز پاۆيلوندارىندا ۇلتتىق تۇرمىس مادەنيەتىنە ءتان بۇيىمدارىن كورمەگە قويىپ، كەي زاتتارىن ساۋدالاۋعا شىعارعانىمەن، ءدال ۇندىنىكىندەي جايما بازار جاساعان جوق. كورمەگە كەلگەن قوناقتار بازارلىق الىپ كەتەتىنى بەلگىلى، گەرمانيا، رەسەي، ءازىربايجان، يران سياقتى باسقا دا ەلدەر كادەسىي ەسەبىندە از عانا تاۋارلارىن ءبىر بۇرىشقا قويىپ ساتتى. ال ءۇندىستان پاۆيلونىنىڭ ءبىر جارتىسىندا كۇن قۋاتىن ناسيحاتتايتىن پانەلدەردىڭ ءبىر-ەكى ماكەتى مەن قابىرعاداعى ەكرانداعى بەينەسى ورنالاسسا، ەكىنشى جارتىسى قاتار-قاتار سورەلەرگە قويىلعان جايما بازار ەدى. ءدال وسى پاۆيلوندى ءۇندى ءشايى مەن تاۋارىن الۋعا قىزىققان قوناقتار بوساتپادى. ەندەشە، ديزاينى ءۇشىن قولا جۇلدەگە يە بولعانى – جايما بازاردىڭ ارقاسى ما – بۇل اراسى ءبىز ءۇشىن كۇڭگىرت. مىسالى، ءوزىمىز ارالاعان يزرايل، ۆاتيكان سياقتى مەملەكەتتەردىڭ پاۆيلونى ديزاينى جاعىنان الدەقايدا توسىن ءارى باي كورىنگەن.

ال ەڭ كىشى، ياعني اۋماعى 400 شارشى مەتر­گە جەتپەيتىن پاۆيلونداردىڭ يەلەرى اراسىنان باس تاقىرىپتى اشقانى ءۇشىن التىن جۇلدەنى فينليانديا، كۇمىس جۇلدەنى – سينگاپۋر، قولا جۇلدەنى – چەحيا جەڭىپ الدى. ديزاينى جاعىنان التىنعا – پولشا، كۇمىسكە – سلوۆاكيا، قولاعا – لاتۆيا يە بولدى.

بۇلاردان بولەك، جەكە پاۆيلون اشپاي، وزگەلەرمەن تىزە قوسىپ، بىرىككەن پاۆيلون قۇرعان ەلدەر بار. وسىنداي بىرىككەن پاۆيلونداردىڭ ىشىندە تاقىرىپ بويىنشا التىن جۇلدە – تاجىكستانعا، كۇمىس جۇلدە – گاناعا، قولا جۇلدە – ۋكرايناعا بۇيىردى. ال ديزاين بويىنشا التىندى – كاريب قاۋىمداستىعى پلازاسى، كۇمىستى – تىنىق مۇحيتى پلازاسى، قولانى – لاتىن امەريكا پلازاسى يەلەندى.

115 مەملەكەت پەن 22 حالىقارالىق ۇيىمدارىنىڭ يدەيالار باسەكەسىنىڭ رەسمي ناتيجەسى وسىنداي.

ەكسپو-نى تاماشالاۋشىلار سانى ءتورت ميلليونعا جۋىق

استانالىق ەكسپو-نىڭ ويداعىداي وتۋىنە ويداعى-قىرداعى قازاقتار كوپ ۇلەس قوستى. جيىرما بەس – ەلۋ جىلدا ءبىر بولاتىن تاريحي وقيعاعا كۋا بولايىن دەگەنى بار، حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكىزىپ جاتقان مەملەكەتتىك شاراعا از دا بولسا سەبىم ءتيسىن دەگەنى بار، ايتەۋىر، قالىڭ قازاق ەكسپو-نىڭ شاشپاۋىن كوتەردى. «كوپ تۇكىرسە – كول» دەگەن، كورمەنى ۇيىمداستىرۋشىلار 2 ميلليون قاتىسۋشىنى مىسە تۇتقالى وتىرعاندا، ماۋسىم-شىلدە ايىنىڭ وزىندە كەلۋشىلەر سانى بۇل مەجەدەن اسىپ كەتتى. «استانا ەكسپو-2017» كورمەسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ دەرەگىنە جۇگىنسەك، 9 قىركۇيەكتە 3 ميلليوننان اسىپ جىعىلدى. سونىمەن، استانا ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ جالپى قوناقتارىنىڭ سانى – 3 977 545. ونىڭ ىشىندە استاناعا الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردەن اتباسىن تىرەگەن تۋريس­تەر سانى جارتى ميلليوننان استى. وسىلايشا، كورمە دىتتەگەن مەجەسىنە جەتتى، كوزدەگەن ماقسات ورىندالدى، ويداعى، نيەتتەگى تالاپ-تىلەك ۇدەسىنەن شىقتى.

«ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ ارقىلى ءبىزدىڭ ەل جاسىل تەحنولوگيالاردى دامىتۋ يدەياسىنا بەرىك ەكەنىن تاعى دا دالەلدەي ءتۇستى. جالپى، ءبىزدىڭ كورمە تازا ەنەرگەتيكانى جاھاندىق دەڭگەيدە دامىتۋعا ايرىقشا ۇلەس قوساتىنىنا سەنىمدىمىن»، – دەدى كورمەنىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

وسى ءۇش اي جازدا استانانىڭ كوشەلەرى مەن قوعامدىق ورىندارىندا ءارتۇرلى ەلدەن كەلگەن شەتەلدىك قوناقتاردىڭ كوبەيگەنىن، از ۋاقىتقا بولسا دا، الەمدىك استانالار سياقتى ەلوردامىزدىڭ كوسموپوليت قالاعا اينالعانىن كوزىمىز كوردى. كوسموپوليت دەگەندە، كوشەدەگى ءنوپىردىڭ جالپى رەڭى بۇرىن تەك قاراكوزدەر بولسا، وسى جازدا جاتجەرلىكتەردىڭ قاراسى كوبەيىپ، ورىسشا ەمەس، اعىلشىنشا ءجون سۇراپ جۇرەتىن قوناقتاردىڭ سانى باسىم بولعانىن ايتىپ وتىرمىز. ءبىز كورىپ جۇرگەن لوندون، امستەردام، ستامبۇل سياقتى ميلليونەر قالالاردىڭ سيپاتى بۇل. ەندەشە استانا جالپى سانى ءبىر ميلليوننان ەندى اسقان تۇرعىن حالقىمەن، جاڭاشا تۇرپاتىمەن الەمدىك استانالارعا ۇقساي باستاسا، ونى نەسىنە جاماندىققا جوريمىز؟

سوڭعى كەزەك

ايتكەنمەن كوپ نارسەنى سوڭعى ساتىنە دەيىن سوزاتىن ادەتىمىز دە قالماپتى: تالاي ادام ەكسپو-نى ارنايى كەلىپ كورىپ قايتتى. ال ءبىراز ادام كورمەنىڭ سوڭعى كۇندەرىن پايدالانىپ، ايتەۋىر ءبىر توبە كورسەتۋگە اسىقتى. سودان بولار، ەكسپو-قالاشىق سوڭعى كۇندەرى، اسىرەسە 9 قىركۇيەكتە ىعى-جىعى ادامعا تولى بولدى. بۇل كۇنى ونسىز دا بىلايعى كۇندەرى ادامى ۇزىلمەيتىن گەرمانيا، اقش، ۇلىبريتانيا، يزرايل، جاپونيا، كورەيا، رەسەي پاۆيلوندارىنىڭ الدى قالىڭ نوپىردەن كورىنبەي قالدى. ال قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى ورنالاسقان «نۇر الەم» عيماراتىنىڭ الدىنداعى كەزەك ءبىر شاقىرىمنان اسقان بولار. ءنوپىردىڭ تاسقىنىن از دا بولسا سەيىلتۋ ءۇشىن ۆولونتەر قىزدار قولدارىنا داۋىس زورايتقىشتى الىپ: «قۇرمەتتى قوناقتار! «نۇر الەم» پاۆيلونىنا كىرۋ ءۇشىن كەزەكتە ەكى نە ءۇش ساعات تۇرۋ كەرەك، ۋاقىتتارىڭىزدى ىسىراپ ەتپەي، ودان دا حالىقارالىق پاۆيلونداردى ارالاپ كورىڭىزدەر» دەپ جار سالۋمەن بولدى. استانا ەسكپو-2017 كورمەسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ دەرەگىنە سايكەس، 9 قىركۇيەك كۇنى قالاشىققا 100514 ادام كىرگەن. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتالىق، كورمە اشىلعان ماۋسىم ايىنىڭ العاشقى كۇندەرى كەلۋشىلەر سانى 22 840  شاماسىندا ەدى.

وسىدان سوڭ ەكسپو-2017 كورمەسى كوڭىلدەن شىقپادى دەپ قالاي ايتا الاسىز؟ كورمە وسىلاي ءوتۋى ءتيىس: ادامى كوپ، كەزەك – ۇزىن-سونار، ءيىن تىرەسكەن قوناق…

ەكسپو-نىڭ مۇراسى – «نۇر الەم» مۇراجايى

كورمە جۇمىسىن قورىتىندىلاعان حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى قازاقستان باسشىلىعى مەن حالقىنا العىس ايتا وتىرىپ، پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ ويداعىداي وتكىزۋگە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن التىن مەدالمەن ماراپاتتادى. «استانا ەكسپو-2017» ۇق» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ ابىرويلى ەڭبەگى ءۇشىن التىن مەدالعا يە بولدى. «استانا ەكسپو-2017» ۇق» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆتىڭ ايتۋىنشا، ءۇش ايدا كورمەگە 40 مەملەكەتتىڭ باسشىسى، 9 ەلدىڭ ۇكىمەت باسشىسى، 72 ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى رەسمي ساپارمەن كەلگەن.  «بۇگىنگى كۇنى اتالعان اۋقىمدى جوبا ەل ەكونوميكاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى جانە شامامەن 50 000 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. كورمەلەردىڭ تاجىريبەلەرىنە جاسالعان جەتە تالداۋ بارىسىندا اتالعان اۋقىمدى جوبالار مۇرالارىنىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگىن بايقادىق. قازىرگى كەزدە ەكسپو-دان كەيىنگى كەزەڭنىڭ باعدارلاماسى اياقتالۋعا جاقىن. كورمەنىڭ ءاربىر شارشى مەترىن الداعى ۋاقىتتا ماقساتتى قولدانۋ جونىندە ناقتى جوس­پار بەكىتىلگەن. ەڭ باستىسى، 4 ميلليون كورمە قوناقتارى كورمەدەن ۇمىتىلماس اسەر الدى. حالىقارالىق پاۆيلوندارعا كەلۋشىلەردىڭ سانى 30 ميلليوندى قۇرادى جانە اتالعان كورسەتكىش ءۇشىن قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ۇسىنعان قىزىقتى كونتەنتكە العىس بىلدىرەمىن» دەپ اتاپ ءوتتى احمەتجان ەسىموۆ.

ەكسپو-نىڭ ەڭ باستى ءارى كورنەكتى مۇراسى – «نۇر الەم» سفەراسى. بۇل نىسان مۇراجاي رەتىندە ساقتالىپ، استانا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن اقپاراتتىق-تانىمدىق قىزمەت كورسەتۋىن ودان ءارى جالعاستىرادى. بۇل ورايدا ەلباسى: «نۇر الەم» جانە كورمە تاقىرىبى كورىنىس تاپقان باسقا دا بىرقاتار پاۆيلوندار «ەكسپو مۇراسى» رەتىندە ساقتالادى. كورمەنىڭ اياقتالۋى بىرنەشە اۋقىمدى جاڭا جوبالاردى باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭ الدىمەن، مۇندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ورنالاسادى. ول قارجى حابىنا، ينۆەستيتسيا تارتاتىن ورتالىققا اينالىپ، حالىقارالىق قارجى جۇيەسىندە لايىقتى ورىنعا يە بولۋعا ءتيىس»، – دەدى جابىلۋ سالتاناتىندا سويلەگەن سوزىندە.

ال ەڭ باستى سۇراق – «بولاشاقتىڭ قۋاتى نە؟» دەگەنگە كەلەر بولساق، جۇزدەن اسا ەل ءتۇرلى يدەيا-ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى، كەلەشەك قۋات كوزىن كۇننەن دە، عارىشتان دا، تەڭىزدەن دە، جەلدەن دە، جەر قىرتىستارىنان دا ىزدەدى. باستىسى، قازاقستان حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ الدىنا كەلەشەك ۇرپاقتىڭ قامىن ادامزاتتىق دەڭگەيدە بىرگە ويلاسۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالدى. ىزدەنىس باستالدى، ەندى وعان توقتاۋ جوق. بولاشاقتىڭ قۋاتىن تابۋدا ينتەللەكتۋالدىق، عىلىمي-تەحنولوگيالىق جارىس باستالدى، بۇل سالادا كىمنىڭ ويى وزىق، ءبىلىمى جەتىك بولادى، كىم تاپقىر، كىم باتىل بولادى – بولاشاقتاعى كوشباسشىلار دا سولار.

 

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button