Ақын жүрегінде  алқынған арман

Сенатор  (латынша) – қамқор қария.

Ежелгі Рим.

Халық дейтін бұзылмас қалыбым бар!

Н. Оразалин.

 Ұлы даланың адамзат бойына сіңірген ұшан-теңіз ұлағатының ішінде адами қарым-қатынас, имани таразы-талғам әрбір ғасырда, бәлкім, әрбір дәуірде бой көрсетіп тұрады. Абыз ақсақалдың дуалы аузынан шыққан сөз ұлттың көркемдік кеңістігінде кең қанат жайып, ол өрнекті ойға, кейін мызғымас идеяға негіз болған да кезеңдер аз емес. Парасат-пайымы қатар өріліп, дегдар-бекзаттығы тең дарыған адамның бойында шұғыла шырайы өріп, тереңдіктің тынысы тебіреніп тұрады. Өз ұлтының өзегінен шыққан өміршең қағидаларды қатар өріп, өмірге өрнек салып, көңілге күй сыйлайтын да дегдар, текті жаратылыстың үстемдік тұрпатының қалыптасқан көркем үлгісі.

Өткірдің жүзіндей жалын шашып тұрған өмірден әркімнің де аласы бар. Ал бересіне келгенде бейтарап қала беретін топтың да болатыны заңдылық. Болмысына бекзаттық жаратылысты жасырып, аспантекті асқақтықты ту етіп көтерген қайраткерлердің қатарында Нұрлан Оразалин де бар. Нөсерден соңғы саябақтай қайта жасанған Алматы шаһарын әсем қоңыр әуенмен әлдилеп, өлеңмен өбіп, жырмен жұбатып, ғазалмен ғажайып күйге бөлеген толқынның белді өкілі. Өлең дейтін өрнекті өлкеге мықтап ат байлаған, қазық қаққан, қара өлеңнің қуанышын бөлісіп, қайғысын көтеріскен ол бүгінде әдеби қайраткерге айналды. Өлеңмен ауырған өреннің хал-күйі, мұң-шері, сезім-толғанысы алпысыншы жылдардың соңынан бастап ақ қағазда өрнектеліп жатты. Теңізден маржан сүзгендей мехнатпен сөз асылын жинап, сүйегіне сіңіріп, жанына байлау да тағдырындағы талайлы кезең еді. Әу бастағы басты мақсат, зор сенім, тумысынан дарыған дегдар мінез, салиқалы сезім де поэзия патшалығына жетелей берді. Екінің бірі, егіздің сыңары батып кіре алмайтын, сондай-ақ екінің біріне емексіп кете қоймайтын салтанатты тақ, ғажайып патшалық шын ақындардың ғана алдынан ақ сарай салып, табанына гүл төсеп қарсы алатыны ақиқат. Ал сүйекке біткен паңдық та, асылдық та ешқашан өзгермейді. Ол өзгермелі қалыптың аясынан тыс, Құдіреттің өзі қалап сыйлаған дүние болғандықтан да, маңдайдағы төрт шумақ өлеңнің әуелгі нұсқасы ақын жанының жұмбағы болып қала береді.

Ақынның атын асқақтатқан, абыройын көтерген туындылар да қай кезде де әдебиеттің абыройы мен беделі болғаны анық. Ал Нұрлан Оразалиннің сондай жырларының бірі – жарты ғасырлық тарихы бар «Хали-Гали» өлеңі…

Жатақхана…

«Хали-Гали»…

Мезі қылды-ау жанымды,

Мезі қылды-ау байқұс жырларымды.

Біле алмаған бұл ғасырда барымды,

Шалғайдағы момын қырларымды.

Ғажабымды,

Париждегі қалықтаған әнімді –

Кеудемдегі ғажап үнді,

Ей, Алматы!

«Хали-Гали»!

Танымайсың барымды,

Танымайсың…

Ант атқан мынау уақытта

Армандар қанша «айқайыңда»

тынып барады.

Тоқташы бір-сәт!

Кетсең де орап бақытқа,

Жаңа бір өлең…

Ұстап-ақ қалсам жарады.

Бұл, әрине, көңіл-күйдің ғана емес, ақын тағдырының толғанысы. Аласапыран уақыттың ақын жанына әсері мен оның шындығының шамырқанған көрінісі бар мұнда. Түн баласы ақын жанын толғантқан дүниелер ақ қағазда өрнектеліп, өмірдің өзіндей шынайылығымен қалыптасты.

Жер жаратылып, жаһан орнағалы бері адамзат тарихында жүздеген ұлы ақындар тірлік кешті. Әрқайсысының өзіне тән тағдыры, қалыптасқан қолтаңбасы, ерен күй тұнған ерекшелігі болғанымен де, бәрібір бәрінің ат байлар қазығы, тоғысар тұсы – өлең дейтін патшалықтың сарайы болатын. Бірақ әркімге бір жалынан сипатып, сырын аша қоймайтын, болмысына ұлы кезеңдердің аңызы мен ақиқатын жасырып қала беретін сол ұлы патшалықтың шынайы ақындарға ақтарылып сала беретін сезімі де ұшқындап түсіп, жер бетінің әр қиырында жүрген ақындарға шашырайтыны болады. Өзекті пенденің өне бойын өртеген өлең, өмірмен өзектес сарынның бәрі де ақын жанының көрінісі. Бұл тұрғыдан Нұрлан Оразалин де өзінің ақындық қуатын кемеліне келтірген, ақиқатын ашып айтатын, қара өлеңге адал ақын деуге болады. Ақынның «Жоғалған күндер мені мазалады, тоналған түндер мені жазалады» дейтіні содан.

Ақынға тән айырықша таланттың бірі суреткерлік болса керек. Қаламның ұшында байланған қасиетті ойдың да сезімге сабақталып, көңілге кестеленетіні сондықтан. Өлеңнің арғы бетінен мөлдіреген кіршіксіз әлемді көру, оған сүйсіну арқылы шабытын баптаған ақынның риясыз көңілі әрдайым ғажайып бір әлемге саяхаттауға шақырып тұрады.

Бозамық таң… Жүрегімді жыр қарып…

Тал-қайыңдар, алма-ағаштар ырғалып.

Қыдырып жүр көктем менің көшемде,

Көктем менің тереземді тұр қағып…

Отыздан жаңа асқан ақынның бұл сезім-суреттеуі арада қанша жылдар өтсе де оқырманын шынайылығымен, нәзіктігімен баурап келеді. Бұл өлеңдегі «Намаздыгер… Нарттай қызыл кешқұрым, көкжиекпен жалқынданып, көшті күн. Көз байланды… Қиылып кеп Ай туды, Алатаудың сүтпен бояп төстігін», «Жұлдыз жауды… Бір ғажап ән естідім, жұлқынғаны шабысындай бестінің», «Тал-қайыңның жапырағын шулатып, тереземнен көктем өтіп барады» деген суреттеулер қаймағы бұзылмаған қазақы қалыптағы жырлар.

Ұлы даланың болмысында адамзат баласына жұмбақ беймәлім сыр бар. Көкейінде ғасырлар бойы сарнап тұрған сарын бар. Ал сол жұмбақты шешіп, сарынды түсіну ақынға ғана бұйырған қасиет. Себебі есте жоқ ескі замандардан бергі адамзат ақындарының арпалысты өмірі, тар жол тайғақ кешкен тағдыры осы сөзімізге дәлел. Тіпті уақыттың қатал заңына мойынсұнбай өткен дарындардың да бойындағы адамзаттық, ғарыштық деңгейдегі түсініктер поэзияның шұғыласы түскен жерлердің бәрінде де көктеп, көркем күйге ене береді. Ал жер бетіндегі адам атаулы, ақын атаулы тағдырлас екенін ескерсек, бұл ойдың да Нұрлан ақынның да санасын шиырлап, көңілін көкке самғатып тұрғандығы жасырын емес.

Ақ жаңбыр жауып қырға өткесін кеп,

Жанады түнде жасыл көк төсінде от.

Жасыл от – аспандағы мың сан жұлдыз,

Біздерге қарайтындай тектесім деп.

Тағдырлас…

Тамыры бір сырласым деп,

Үздігіп шолатындай қыр басын көп.

Ойлары жер үстінің көкті кезіп,

Арманы адамзаттың жырға сіңбек.., – дейді ақын. Бұл өлеңнің атауы да тосын. «Жасыл от». Бәлкім, ақындық көру аясы кең, сезіну түйсігі бөлек шығармашылық иесінің өз жанында бұғып жатқан бір жалын, бір күй болар, бәлкім. Мұндай тосын теңеулер, аяқ астынан айтылған ойлар кейде ғаламдық құбылыспен астасып, айрықшаланып жатады. Ақынның бұл шығармасында да адамзаттық ортақ тағдыры қыл үстінде тұрғандай қиямет тіршілік, адам жанын азаптап тұратын ақиқат, бәлкім, орындалмай кеткен арман-аңсар да көрініс тапқан. Әйтпесе бақыт, мұң, сезім, тағдыр деген дүниелерді бір ұлттың ғана немесе бір адамның ғана маңдайына тели салуға болмайды ғой. Бұл тұрғыдан да Нұрлан Оразалин өзінің ішкі қуатын, жан толқынысын, сезім айшығын мейлінше қара өлеңнің қасиетіне орап, өсиетіне балап жеткізеді.

Сана түкпірінде сан жылдар елесін жаңғыртып, дәуірлер келбетін көз алдыңа келтіріп тұратын бір жұмбақ әлем бар. Тағдырыңа тылсым сырларды бұйыртып, маңдайыңа мәңгіліктің мөрін басып жіберетін де кейде ой түбінен ойнап туатын тіркестер болса керек. Алты құрлық, төрт мұхиттың жаратылысы адамға аян болғанымен, бәрібір ұлы жаратылыстың бір түкпірінде жан баласы біле қоймайтын, бәлкім ғұмыр бойы білмей кететін құпиялары болады. Бәлкім, ол да ақын бойынан өрген өлең секілді өміршең қалпын сақтап ғұмыр кеше береді. Сол сияқты ақынның да жан түкпірінде жан адамға беймәлім, өзгеге бейтаныс сезімдердің өмір сүретіні хақ. Ол ой ақынмен бірге жасасып, ақыннан соң да сезім сарайында шарықтап, поэзия патшалығында салтанат құра береді. Ал өз жанындағы өзгеше арал, қиял кеңістігінде, ой орманында түзілген ғажайып ғалам да шайырдың шындығын қара өлеңге айтқызып, оқырманына олжа сыйлайды. Өзінің жан дауысын тыңдап, көркем кеңістігіндегі құпияны өлеңге ғана айта алған ақын өзіндік әлемін «Жетінші құрлық» деп атайды. Бұл да әлемнің сегізінші кереметі сияқты адамзат баласына жұмбақ, ақиқат ақындарының ардакүрең сезімдері тұнған тағдыр сыйы болса керек.

Бірде жылап, бірде күліп, алданып,

Бірде жоқ боп, бірде барға малданып.

Келе жатыр сусып қолдың ұшында,

Мәңгіліктің жібек жібі жалғанып.

Сұлулардың жырлап көзін, сырғасын,

Ғашықтықтан бастап едік жыр басын…

Тағдыр болып толғанатын кез келді,

Заман артар иықта жүк тұрғасын…

Әдебиет – өткен шақты сағынудан, шерленіп, мұңданудан ғана тұрмаса керек. Әдебиеттің міндеті – белгілі бір деңгейде болашаққа бағдар жасау. Яғни, шын ақын сәуегейлік танытпаса да келешекті көңіл-көзімен көре алатын, түйсігімен танып-біле алатын қасиетке ие. Бұл өлең ақын ойы мен уақыт ойының үндестік табуы, бір жерден шығуы деп қарайтын едік. Себебі өткен ғасырдың сексенінші жылдарының соңындағы елдің жағдайы, мемлекеттің халі халықтың көз алдында. Ақын «Келе жатыр сусып қолдың ұшында, мәңгіліктің жібек жібі жалғанып» дегенде де, «Тағдыр болып толғанатын кез келді» дегенде де өзінің қарақан басын, от басы, ошақ қасының әңгімесін айтып отырған жоқ. Бұл жердегі негізгі тірек, өлеңнің өне бойындағы өзгеше сарын азаматтық ұстанымда, ұлттық беріктікте.

Осындайда «Ақынның аузына сөзді Алла салады» деген тәмсілдің рас екендігіне көз жетеді. Бүгінгі таңда қазақ елінің бағы артып, бәсі жоғарылағаны ғаламға әйгілі болды. Ал ақын жүрегінде бұлқынған сезім, алқынған арман арада жылдар өткенде ақиқатқа айналып, абырой биігіне көтерілді. Қазақ жырының өрісі кеңіп, өресі биіктеді. Сондай-ақ ақын «Өз демім» өлеңінде де арманның ақиқатқа айналуын көксеп, көңіл көкжиегінде көркемдік құпиясын қалыптастырады.

Көк пен жерді кезген үн:

Өз ғасырым…

Өз демім…

Ертелі-кеш жыр болып,

Келеріңді сезгемін!

Кебін киіп кезбенің,

Қара түнді кезгемін;

Бойды буып арман-ән,

Құз-қияны шарлағам, – дегенде де ақындық ұстанымы айқындалып, өз «менінің» өзегінде бұлқынған өлеңімен астасқанын көруге болады. Мейлінше ақын асқақ сөйлейді, терең тебіренеді. Өлең дейтін өмірлік қағиданың бастау-бұлағын мөлдір, саф күйінде көреді. Өмірді де өзіндей көріп, сырласады, мұңдасады.

Нұрлан Оразалин қазақ оқырманына өткен ғасырдың алпысыншы жылдарының соңынан таныс. Қазақ әдебиетінде «Соғыстан соң туғандар» деген тағылымды тағдырмен танылған үркердей топтың ішіндегі шоқтығы биік, талғамы жоғары ақын. Жұматай Жақыпбаев, Кеңшілік Мырзабеков, Тынышбай Рақым, Дәуітәлі Стамбеков, Жарасқан Әбдіраш, Күләш Ахметова, Иран-Ғайып сияқты ақындармен қатарласа шығып, жыр сапарындағы жолын тапқан тұлға. Сонау жылдардағы жас ақындардың «Жас керуен», «Көктем тынысы» ұжымдық жинақтарынан-ақ өлең өрнегі өзгеше ақын екенін байқатты. Ал әр жылдары жарық көрген «Беймаза көңіл», «Көктем кеші», «Жетінші құрлық», «Құралайдың салқыны» кітаптарында да өмір өрнегі, сезім тұнығы, замана шындығы кеңінен көрініс тапты. Ұлт ұстаздары салып кеткен сара жолды жалғастырушы, тыңнан түрен салған талант екенін көрсетті. Ақынның әр жылдардағы жарық көрген шығармалар жинағы жаңашылдығымен, айқындылығымен, тапқырлығымен ерекшеленеді.

Немістің ұлы ақыны Гете «Әлемдегі барлық оқиға ақынның жүрегі арқылы өтеді» деген. Ал ұлттың басындағы ахуал, оның өткен тарихы, кешкен кезеңі қара орман қазақтың көкейінде ғасырлар өтсе де сайрап тұр. Әуелі тұлғатанымдық туралы көзқарасқа салсақ, ақынның азаматтығы да, адалдығы да өз ұлтының ұлағатын бойына сіңіруден көрінеді. Кешегі Алаш арыстарының тағдырында тұнған тұма сезім бүгінгі ұрпақтың бойынан бұлақ секілді бір ғажайып ғаламатты ашты. Қазақтың басына қасірет бұлтын үйіріп, тіпті адамзаттық қасіретке айналып кеткен кешегі күннің көркем шындығы ақын шығармашылығында да көрініс тапты. Алаш арыстарының көзін көріп, сөзін тыңдаған әйгілі суреткер Мұхтар Әуезовтің «Қилы заман» шығармасында кер заманның көрінісі бейнеленсе, Нұрлан Оразалиннің де қаламынан сол қасірет көркем тілмен кестеленіп, поэтикалық образбен айшықталып, «Қырғын» трагедиялық драмасы болып дүниеге келді. Еркіндік, шығарманың самғау тұсы, шарықтау шегі – барлығының да түп темірқазығы ұлт тағдыры, әдеби нұсқадағы қазақ шежіресі.

1916 жыл оқиғасы қазақ тарихындағы қара әріппен таңбаланатын тұс. Шығармадағы Жәмеңке қарттың, Ұзақ батырдың бейнелері барынша ашылып, сәтті сомдалған. Ал Серікбай, Әубәкір, Жаңабай, Нүке сынды шейіттікке бас тіккендер де ел арасынан шығып, елдік тұлға деңгейіне көтерілгендер. Әрине, патшаның әділетсіз жарлығы сол кездегі қазақ ауылдарын, ауыл ішіндегі бас көтерер азаматтарды бейжай қалдырмайды. Шығармада Ұзақ батырдың Жәмеңке қартқа қаратып айтқан «Ел аман еді, жайлауы жарасып еді, қарын шашы алынбап еді, дедің, Жәмеңке. Аяғыңа жем түсіп, ұлы бойыңа оқ тигені бүгін ғана ма?! Бұғалықтың мойныңа түскені әлдеқашан емес пе еді?! Ақ патша айтқанында тұрмады. Бір бұзбады, сертін неше бұзды. Көндің. Суыңды алды – көндің, жеріңді алды – көндің. Өрісіңді тарылтты – көндің, өзегіңе өрт салды – көндің» деген сөзі сол кездегі бүкіл қазақтың қанында қайнап жатқан қасірет, ауызынан ақтарылған ақиқат еді. Ақын өз ұлтының ұлағат тұтар, өнеге алар тұсын көркем шындық негізінде шежірелейді.

Нұрлан Оразалин өзін талантты ақын ғана емес, шебер драмашы ретінде де танытқан тұлға. Адам мен уақыт негізінде құрылған «Шырақ жанған түн» драмасы қазақ драматургиясының ірі табысы. Шығармадағы Нұргүл, Сағын, Таңат – бұл үш кейіпкер бір-біріне ұқсамайды. Оқиға күндіз және түнде өтеді. Яғни, бір жағынан ақ пен қара өмірдің арпалысы да бұл жерде көрініс тапқан. Сондай-ақ, ақынның «Тас киіктер», «Қарымта» драмалары да уақыт талабына жауап бере алатын, дәуір сынына шыдайтын көркем дүниелер. Қай шығармасында болса да автор адам жанын ашуға, адамзаттық ой қозғауға күш салады.

Шығарманың басты қаруы – оның ақиқаты. Белгілі бір оқиғаның шеңберін шиырлап, бір басқан ізіне қайта түсіп кете беретін шығарманың шындығы да болмайды. Ал Нұрлан Оразалиннің шығармаларындағы әділ шешім, тосын теңеу, қарапайым болмыс, мөлдір мұң сияқты әдебиетке тән құндылықтар менмұндалап тұрады.

Жарық нұрға жан-жүрегін бұрғандар,

Ой-сананы тербетіңдер,

Ырғаңдар!

Дүниенің жанарында сұрақ көп…

Ауыр сұрақ…

Уақыт жоқ бұлғаңдар…

Бұл – ақынның ақиқаты. Расында дүниенің келбетінде ақын ғана көре алатын, ақын ғана түсіне алатын белгісіз тылсым күйлер, беймәлім жазулар болады. Ал дүниенің жанарындағы сұрақтың мағынасы қандай, жауабы қалай – мұның барлығы да ақынның азаматтық ұстанымына, көркемдік көзқарасына байланысты. Ар-ождан, ұлт мәртебесі, ұрпақ келешегі дейтін қастерлі ұғымдардың барлығы да шын ақынның қаламында қаз басып тұрады. Сондықтан да ақын «Мың-мың жылға бабалардың айтқанын, жаңа ғасыр тұрғындары, жалғаңдар!»  – деп аманат айтады.

Жалпы, Нұрлан Оразалин шығармашылығы бүгінде кемеліне келген, көркемдік көкжиегі кең, айтар ойы айқын дәрежеде. Қасиетті қара өлеңге қазық байлап, арман ауылына ат шалдырып, оны ақиқатқа айналдыра білген тұлға. Ақынның жарты ғасырлық көркемсөз ізденісінде, жыр сапарында жинаған таңдаулы қазыналары оқырмандар игілігіне қызмет етіп қана қоймай, ілкі буын әдебиетшілердің де оң бағасына ие болды.  Атақты Ғабит Мүсірепов: «…Оразалин ақындықтың, поэзияның небір терең сырларын, нәзіктігі мен от-жалыны, шуағы мен нөсері барын сыншыларымыздың бірде-бірі айта алмаған мағыналы, мәнді түрде айтқан» десе, академик Серік Қирабаев ақын туралы «Өшкен тарихтың ізін сақтаған, қазақ жерін мекендеген халықтың рухани күшін жырға қосады. Осы ойлар жалғасып кеп, бүгінгі тірлікке тіреледі. Ақын өткенге салауат айтып, енді бүгінгі тіршілікті, өзі көрген сұлу өмірді сақтауды тілейді» деп айқын бағасын береді. Ал атақты ақын Фариза Оңғарсынова «Мен өзім Нұрланды қазақ поэзиясындағы санаулы ақындардың бірі деп қабылдаймын» десе, тағы бір тарлан талант Тұманбай Молдағалиев «Менің бір байқағаным Нұрлан жырда өзінше жол іздейді. Өзі жақсы көретін ағаларынан қашады, тіпті олар туралы білмеген, естімеген болғысы келеді» деп жазады. Мұның барлығы да әдеби корифейлердің ақынға берген шынайы бағасы. Белгілі ақын, мәдениеттанушы Әуезхан Қодардың «Ұлт әдебиетінің генералы» деген пікірі де жылдар бойы еткен еңбектің өтеуі.

Әр жылдары Шыңғыс Айтматов, Олжас Сүлейменов, Рымғали Нұрғали, Сайын Мұратбеков сияқты қадау-қадау тұлғалар ақын шығармашылығы жайлы лебіздерін білдірді. Бұл да ақын өзі жазғанындай «Атағы жоқ Есениндер… Жын қысқан…» кездерінен бастап, асқаралы сөз айтатын ардақты уақытқа дейінгі аралықтағы дегдарлық пен парасатты кезеңдердің көрінісі.

Кезінде Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Диқан ауылынан арман қуып шығып, бүгінде Алты Алаштың ардақтысына айналған ақын өзін қазақ ұлтынан, елінен бөліп қараған емес. Қазақ руханиятының қарашаңырағы Қазақ ұлттық университетін бітірген соң алғашқы еңбек жолын «Қазақстан пионері» газетінде әдеби қызметкер болып бастады. Кейіннен Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің репертуарлық-редакциялық коллегиясында редактор, аға редактор, бас редактор қызметтерін абыроймен атқарды. Арада жылдар өткенде, яғни тоқсаныншы жылдары жауапты қызметтердің әрбір сатысынан өткен ақын Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі ХІІ шақырылуының депутаты болып, ұлт саясаты, мәдениет пен тілдерді дамыту мәселелерін көтерді.

Ел Тәуелсіздігін алып, егемен ел атанғанда да Нұрлан Мырқасымұлы өзінің азаматтық көзқарасын өлең тілінде де өрнектеді. Ел руханиятының дамуына өзінің азаматтық үлесін қосты. Сондықтан да ақын:

Халық дейтін бұзылмас қалыбым бар,

Халық дейтін сызылмас анығым бар.

Халық дейтін жұқармас тарихым бар,

Халық дейтін мұқалмас алыбым бар, – деп «Төрдегі сөз» өлеңінде өзінің азаматтық ойын айтты.

Алда алынбас қамалдай, бұзылмас қорғандай болып уақыттың ұлы сұрағы тұрды. Ұлттың ғасырлар бойы қалыптасқан ұлы тарихы болғанымен, сол құндылықтардың бәрін қайта оралту, рухты тірілту мәселесі алғашқы орынға шықты. Байтақ елдің бас газеті «Егемен Қазақстан» газетін басқара жүріп, ұлтқа, елге, халыққа қатысты өзекті мәселелерді дер кезінде жариялады. Елбасымен болған үш сұхбатында да ақын елдік, тұтастық, тәуелсіздік ұғымдарын халық санасына сіңіруге ықпал етті. «Уақыт жүктеген аманат бар», «Елдің жайы мені қатты мазалайды», «Арқа сүйерім – халықтың үміті мен сенімі» деп аталатын үш сұхбаттағы айтқан Елбасының ойлары да, Елбасына қойылған сұрақтар да күні бүгінге дейін өзінің маңызын жойған жоқ. Ақынның Елбасына қойған әдебиет пен өнер жайлы сауалдарына Нұрсұлтан Әбішұлының «Өнерсіз елдің өрісі тар екені рас. Әсіресе, бұл оңы-солын енді-енді ажыратып, әлемдік алып кеңістікке жаңадан шыға бастаған қазақ жұрты үшін, қазақ этносы үшін мәдениет пен әдебиет өзін сақтаудың, өткенін қызғыштай қорудың, әдет пен салт-дәстүрлерін өлтіріп алмаудың, ұлтты, халықты ертеңге аманаттаудың бірден-бір жолы» деген сөзі де ұлтқа қатысты ұлағатты байлам еді. Содан бері талай уақыт өтті, кезеңдер көшті. Бірақ мемлекеттің әдебиет пен мәдениетке қатысты қамқорлығы Елбасы айтқан пікірдің аясында қалыптасты.

Елбасымен сұхбат үстінде ақын көңіл түкпірінде жүрген кенен ойды жасырмай айтады. Әңгіме барысында ақын «Елдік тұтастығымызды қойып, ұлт, халық ретінде ойлаудан айырылып қала жаздағанымыз да өтірік емес қой…» – деп, тарих тұңғиығынан сыр тартады. Ал Нұрсұлтан Әбішұлы да өзінің ақиқат көзқарасын ашып айтып, тарих туралы толғанысын баяндайды. «Басқасын айтпағанда, 20-жылдар мен 32-34 жылдар аралығындағы қолдан жасалған аштықты қалай аттап өтуге болады? Бұл нағыз геноцид қой. Мен солай деп ойлаймын… Ал енді, Қазақстанды мемлекет деп жариялай отырып, сол ел басшыларының көзін бақырайтып қойып, тізеге салып, Кеңестер Одағының тұсында Қазақстан жерінің – ұлы Абай дүниеге келген қасиетті топырақтың атом қаруын сынайтын полигонға айналдырылуын не деуге болады? Мұның төркінінде не жатқанын дәлелдеудің қажеті шамалы. Бір сөзбен айтқанда, осының өзі империялық жүгенсіздік пен зорлықтың айғағы емес пе?!» – деп, Елбасы өзінің елдік, ұлттық тұлға екенін көрсетеді.

Әрине, көкейде жатқан ой көп. Сол ойды білімдарлықпен, парасатпен ұштастыра отырып жеткізу екінің бірінің қолынан келе бермейді. Елбасының сұхбатта айтылған «Менің балаларым мен ертеңгі ұрпағыма Абайдан артық, Абайдан ұлы, Абайдан киелі ұғым болмауға тиіс» деген сөзі де бұл ойымызды нақтылай түседі.

«Ұлы тұлғалары мен айбынды перзенттері көп елдің атағы да, абыройы да қашанда биік болады.

Абылайды ұлы ханымыз деуден, Тұрарды түркі жұртының басын біріктіруге ұмтылған ұлы тұлғамыз деуден, Ахмет Байтұрсыновты ұлтымыздың айбынды көсемі деуден, Мағжанды ұлы ақынымыз деуден жасқанып, қорқып, тіліміздің байланып келгенін бүгін екінің бірі біледі» деуі де Елбасының асқан парасат, білім иесі екенін көрсетеді.

Сол тоқсаныншы жылдардың орта шенінде де экономикалық жағдай тұрақтала қоймаған еді. Әсіресе, қазақ әдебиетінің қарашаңырағы Қазақстан Жазушылар одағына бұл қиындық әсер етпей қойған жоқ. Тоқсаныншы жылдары әдебиетке келген буынның өкілдері өлеңді сақтап қалу үшін Одақтың айналасына топтасты. Әрине, өлеңнен қол үзіп, өзге жаққа тағдырын бұрғандар да болды. Осы тұста Одақ басшылығына Нұрлан Оразалин келіп, уығы қыдырып, шаңырағы шайқалып тұрған қарашаңырақты сақтап қалуға атсалысты. Іргетасын Сәкен Сейфуллин сияқты алыптар қалап, кезінде Сәбит Мұқанов, Ғабит Мүсірепов, Әбділда Тәжібаев, Жұбан Молдағалиев, Олжас Сүлейменов сияқты көрнекті тұлғалар басқарған рухани шаңырақтың шырайын кіргізіп, ақындар­дың арман-мұратымен санасып отыру да қайраткерлікті талап етеді. Нұрлан Мырқасымұлы өзінің бар абырой-беделін салып, пайымы мен парасатын пайдаланып, ұлылардың ізі қалған ұлы мекенді көздің қарашығындай қорғады. Ал жаңа ғасыр басында  Талғат Ешенұлы, Дәурен Берікқажыұлы, Әлібек­ Шегебай, Танакөз Толқынқызы секілді өте дарынды  отызға тарта жас ақын-жазушыларды Одақ мүшелігіне қабылдап, сенім артты. Бүгінгі таңда сол сенім ақталып, олар қазақтың бір-бір қаламгеріне айналды. Қазақ өлеңіне, әдебиетіне қызмет етіп келеді.

Әрине, Жазушылар одағын басқарып келе жатқан жылдары Нұрлан Оразалин туралы түрлі әңгімелер айтылды. Бірақ барлық мәселеге парасат биігінен қарап қалыптасқан ақын қарашаңырақты нығайта түсті. Одақта өткен дәстүрлі әдеби жиындарда, құрылтайларда, жыл қорытындыларында қалыптасқан қаламгерлермен қатар жас ақындарды да ерекше бақылауға алып, оларға қамқорлық көрсетті.

Нұрлан Оразалин елдік, ұлттық мүдде жолындағы күрестен сырт қалған емес. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен Сенат депутаты болып тағайындалғанда да осы сенім үдесінен шықты. Қаламгерлердің талай жылдан бері жан ауруына айналған қаламақы мәселесін көтеруге бастамашы болды. Қарашаңырақтың қамын ойлап, қаламгерлердің қасиетін бағалады.

Халқымызда ақсүйектік, бекзаттық қасиет ежелден бар. Алқалы топтың алдында төгіліп сөйлейтін шешен тіл, көсіліп толғайтын көсем ой Нұрлан Мырқасымұлының да бойына дарыған. Ақындық болмысында да, азаматтық келбетінде де осы қасиет менмұндалап тұрады.

Ақынның шығармашылығы да, азаматтық қайраткерлігі де  көпті көрген абыз қариядай мерейлі сипатқа ие. Ол өлеңде де, өмірде де – сенатор. Асқақтықпен астастырып жырлаған жырлары, ұлтына, қазағына айтқан сырлары осыны көрсетеді. Жалпы сенатор сөзі – үстемдік тұрпатқа ие «қамқор әке» деген мағынаны білдіреді. Ежелгі Римдіктер сенатор сөзін осындай кең түсінікте,  мәнді тұрғыда тұтынғанын бағамдаймыз. Ал әкенің қамқорлығы өмір бойы перзентке жылу болып өтетіні ақиқат. Жан жылуынан бөлінген шұғыла шартарапқа тарап, иесін бір көркем болмысты күйге бөлейді. Яғни, бұл сөздің мағынасын түптеп келгенде  тек саяси лауазымды  қызмет түрі ғана деп емес, кісіліктің, адамдықтың, азаматтықтың үлгісі деп қабылдауға болады.

Өмірде асқар тауға баланған әкенің қамқорлығындай қасиетті нәрсе жоқ. Жаныңды жылытып, көңіліңді көркемдейтін бір сәттік назары тағдырдың тосын арнаға бұрылуына, жақсылықтың жолаушысы болуға септігін тигізеді. «Жақсы әкенің аты балаға қырық жыл азық» деген де сөз бар. Нұрлан Мырқасымұлы әдебиет әлеміне имене басып кірген талай жас талантқа хас талантқа лайық мінез танытып, әкелік қамқорлық көрсетті. Кітаптарының шығып, көркемсөз әлемінде өзіндік әуен қалыптастыруға ықпал етті. Қаншама жас қаламгерлердің баспаналы болуына қол ұшын созды. Бұл тұрғыдан имандылық иірімдерін, кісілік келбетін меңгерген тұлғаларды да сенатор деуге негіз бар.

Нұрлан Оразалин ұлт абыройын асқақтатқан оқиғалардан да, ел намысын жыртқан тұлғалардан да ойын аулақ салған жоқ. Қайта жауапты қызметтер атқара жүріп, өлеңін өлтірмеді. Өзінің азаматтық сөзін айтты. Ақынның «Абай биігі – ұлт биігі», «Махамбет мәңгілігі», Төле би туралы жазылған «Ұлтына ұстаз болған ұлы би», «Әлихан Бөкейхан. Алаш мұраты» және тағы да басқа көсемсөздері тәуелсіз еліміздің рухани кемелденуіне ықпал етті. «Абай өлеңдері – өміртануға көмектесетін ойдың, парасаттың дәрісі. Бұл кез келген буын өкілінің жанына терең бойлайтын мәңгілік дүниенің үзілмес сабағы» деген пікірі де парасаттың, пайымның нақты үлгісін көрсетеді.

Ақын жаны қашанда ақиқатқа құштар. Ақиқат болғанда біреуді қаралау, кісіге күйе жағу емес, кәдімгі адамзатқа ортақ ақиқат. Фәни мен бақи арасындағы ұлы ақиқат, ғарыш, аспан ұғымдары, ғасыр туралы толғамның бәрі де ақын шығармашылығының негізгі өзегі. Қасым Аманжолов «Өкінбен мен де бір күн өлемін деп» дегенде де, пендешіліктен биік тұрған парасатын көрсеткен болатын. Бұл шын ақындарға тән құбылыс болса керек.

Біз өлмейміз!

Өлмейміз…

Өлтіргісі келгендерге көнбейміз.

Қара жер мен қара аспанды жалғаймыз,

Құбыладан соғар мәңгі желдейміз, – деп асқақ сөйлегенде де, Нұрлан ақын пенделіктен парасаттың артық екенін көрсетеді.

Уақыт пен табиғат талантты тудырады, азаматты қалыптастырады.Тәуелсіз еліміздің тұңғыш Президенті халыққа жолдаған «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» атты еңбегінде «Адам баласы – шексіз зерденің ғана емес, ғажайып сезімнің иесі.Туған жер – әркімнің шыр етіп жерге түскен, бауырында еңбектеп, қаз басқан қасиетті мекені, талай жанның өмір-бақи тұратын өлкесі. Оны қайда жүрсе де жүрегінің түбінде әлдилеп  өтпейтін жан болмайды» – деген еді.  Ал жүрегінде әлдилеп, өзегінде өріліп тұрған ойды боямасыз жеткізу, ақ пен қараның айқасын жан түкпіріндегі нәзік сәуле арқылы сезіну ақиқатқа бастайды. Ақынның ақкөйлек болмысы да, парасатты ғибраты да өзінің ішкі ойынан бастау алады. Ол болмыс – Тәңіртаудай тәкаппар, Тәңіртаудай асқақ. Себебі ер жеріне тартып туар!

 

  Маралтай Ыбыраев

Редакция таңдауы

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...
pr

Ресейде тіркелген көліктер Қазақстанда жүре алмай ма?

  Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде Қазақстанның Бас прокуратурасы атынан жалған бұйрық таратылған деп...
263642.p

ЕСКІ ЖАРАНЫҢ АУЗЫН ТЫРНАУ ЕСТІНІҢ ІСІ МЕ…

Адам баласы туғанда бір-бірінен артық-кемі жоқ қызыл шақа болса да, өсе келе...
d81e6f5d a826 48d9 919c decebc4b5382

Қасым-Жомарт Тоқаев Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады,...

Жаңалықтар

Ресейде тіркелген көліктер Қазақстанда жүре алмай ма?

  Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде Қазақстанның Бас прокуратурасы атынан жалған бұйрық таратылған деп хабарлайды  тengrinews.kz сайты. Аталған «құжатта» Ресейде тіркелген автокөлік иелеріне Қазақстан аумағында жалпы сенімхатсыз...

ЕСКІ ЖАРАНЫҢ АУЗЫН ТЫРНАУ ЕСТІНІҢ ІСІ МЕ…

Адам баласы туғанда бір-бірінен артық-кемі жоқ қызыл шақа болса да, өсе келе олардың бәрі өз бетінше өзгеріп, даралана бастайды. Өйткені уақыт ағымындағы түрлі әсерлер...

Елімізге Түрікменстаннан 153 қандасымыз көшіп келді

Бүгін Түрікменстан Республикасынан 153 қандасымыз тарихи Отанына көшіп келді, деп хабарлайды mangystaumedia.kz. 2020 жылы әлемде орын алған пандемияға байланысты елімізде көшіп–қонушылар ағыны кейінге қалдырылған болатын....

Қасым-Жомарт Тоқаев Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип...

Мәди Манатбек жаңа қызметке тағайындалды

Шымкент қаласы әкімінің өкімімен Ішкі саясат және жастар істері жөніндегі басқармасының басшысы міндетін атқарушы болып Мәди Манатбекұлы тағайындалды. Мәди Манатбекұлы 1978 жылы 25 мамырда дүниеге...

Бас прокуратура үндеу жариялады

Әлеуметтік желіде жекелеген тұлғалар елдің әртүрлі аймақтарында заңсыз митингіге   шақырып жатыр. Осыған байланысты ҚР Бас прокурорының орысбасары Б.Б. Дембаев үндеу жариялады. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының...

Вице-министрдің не үшін қамалғаны белгілі болды

ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі ҚР Мәдениет және спорт вице-министрі Сәкен Мұсайбековтің ұсталуына қатысты түсінік берді. «Мәдениет және спорт вице-министріне қатысты сотқа дейінгі тергеу...

Елбасы Түркия президентін құттықтады

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Түркия Республикасының Президенті Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлайды Elbasy.kz.  Әңгіме барысында Елбасы Режеп Тайип Ердоғанды туған күнімен құттықтап, зор...

Полиция қызметкерлері жүкті әйелді автокөлікте босандырып алды

Батыс Қазақстан облысында полиция қызметкерлері келіншекті автокөлікте босандырып алды. БҚО полиция департаментінің ресми өкілі Болатбек Белгібековтің мәлім еткеніндей, оқиға 26 ақпанға қараған түні Самара-Шымкент автожолы...

Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойы басталды

Бүгін жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойын республика көлемінде ресми түрде мерекелеу басталды. ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев елордадағы Жамбыл ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, Қ.Қуанышбаев атындағы...

COVID-19: Әлемде екпе салдырғандар саны індет жұқтырғандардан екі есе көп

Әлемде коронавирусқа қарсы екпе алған адамдардың саны пандемия басталғалы індет жұқтырғандардың жалпы санынан екі есе көп, деп хабарлайды ТАСС.  Қазіргі уақытта шамамен 227 миллион адам...

Әзірбайжан Таулы Қарабақта әуежай құрылысын бастады

Әзірбайжан билігі Таулы Қарабақта халықаралық әуежай құрылысы басталатынын мәлімдеді. Нысан Иранның шекарасына жақын жерде, Шуша қаласынан 60 шақырым қашықтықта орналасқан Физулиде бой көтереді. Ел президенті...

Алғыс айту күні: Елордада мерекеге орай қандай шаралар өтетіні белгілі болды

Елімізде 1 наурызда Алғыс айту күні атап өтіледі. Бұл мерекеде елордалық театрлар медицина қызметкерлерін, эпидемиологтарды, педагогтарды, құқық қорғау органдарының қызметкерлерін спектакль көруге шақырады, деп...

Жол карталарын іске асыруға мониторинг жүргізу үшін цифрлық платформа әзірленеді – Б.Байбек

«Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек Facebook желісіндегі парақшасында партияның алдағы кезеңге арналған жоспарларымен бөлісті. Оның айтуынша, 1 наурызда «Nur Otan» партиясының құрылғанына...

Ақтөбе облысында 22 жүк цистернасы жолдан шығып кетті

Бүгін, 26 ақпанда сағат 11:55-те Шалқар ауданының Ұлпан теміржол станциясында 43 вагон құрамының 22 жүк цистернасы жолдан шығып кетті. Оның ішінде 13 цистерна аударылып, ұзындығы...

Винсент Ван Гогтың «Монмартрдағы көше көрінісі» картинасы сатылымға шығарылды

Винсент Ван Гогтың әйгілі картинасы – "Монмартрдағы көше көрінісі" саудаға шығарылды. Сурет бұрын-соңды көпшілік назарына ұсынылмаған, картина қайтадан сатылғанға дейін, Қытайда содан кейін Голландияда...

Қызылордада сауна әкімшісі жеңгетайлықпен айналысқан

Қызылордада жеңгетайлықпен айналысқан азаматша ұсталды, деп хабарлайды Polisia.kz. "Қызылорда қаласында жедел-профилактикалық іс-шаралар жүргізу барысында пайдакүнемдік мақсатта жеңгетайлықпен айналысып жүрген азаматша анықталды. Облыс орталығындағы сауналардың...

Білікті хирург қандасымыз: Орыс тілін білмегендіктен базар жағалап кеттім

https://youtu.be/zzD6QU3BF6M Сюжет авторы Нұржан ТҰРҒЫМБАЙ Тілші Ділда Уәлибек

1 наурызда әскерге шақыру басталады: Қорғаныс министрлігі негізгі өзгерістерді атады

13 мыңнан астам 18-27 жас аралығындағы мерзімді қызметтегі әскери қызметші көктемгі шақыру кезінде еліміздің Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының қатарын толықтырады....

Қырымбек Көшербаев Жамбыл ескерткішіне гүл шоғын қойды

Елордада Ж.Тәшенов және Амман көшелерінің қиылысында Жамбыл Жабаевтың ескерткішіне гүл шоғын қою рәсімі өтті. ҚазАқпараттың хабарлауынша, шараға ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев, Мәдениет және спорт...

Қырғызстан президенті Путинге не сыйлағанын айтты

Қырғызстан президенті Садыр Жапаров Ресейге жұмыс сапары кезінде Владимир Путинге қылыш сыйлады. Бұл туралы ол "Россияская газетаға" берген сұхбатында айтты. "Бұл қылышты Қырғызстанның ең мықты...

Елімізде азық-түлік жеткізу нарығы 75 пайызға өскен

2020 жылы Қазақстанда азық-түлік жеткізу нарығы 75% - ға өсті. Бұл туралы Chocofood қызметінің директоры Николай Щербак хабарлады, деп хабарлайды LS. Карантинге байланысты Қазақстанда азық-түлік...

Әлемде коронавирус құрбандарының саны 2,5 миллионнан асып жығылды

Әлемде коронавирус жұқтырғандар саны 113,5 млн-ға жетті.  Джонс Хопкинс университетінің дерегінше, індет жұқтырғандардың 89 миллионы емделіп шықса, 2 507 624-і қайтыс болды. COVID-19 жұқтырғандар саны бойынша...

Семейде 1879 жылы салынған тарихи ғимарат өртенді

Ғимараттағы өрт тек таң ата ауыздықталған. https://youtu.be/AwAQx5E_MLA Өрт 26 ақпанда Абай даңғылында 00 сағат 46 минут шамасында басталған. Өртті сөндіруге барлығы 19 техника, 55 адам жұмылдырылды....

Алматы облысында Ан-2 ұшағы мәжбүрлі түрде қонды

"Азия Континенталь" әуе компаниясының Ан-2 әуе кемесі Боралдай - Кеген бағыты бойынша РРК5481 санитарлық рейсін орындау кезінде Боралдай автомобиль жолынан шығысқа қарай 1,5 км...

Елімізде сүт өндірісі бойынша қай өңір көш бастап тұр?

Шығыс Қазақстан облысы сүт өндірісі бойынша республикада көш басында тұр. Бұл туралы ШҚО әкімі Даниал Ахметов халыққа есеп беру барысында айтты. «Соңғы бес жылда...

Ең сұлу волейболшылар рейтингі: Ресейлік спортшы Сабина Алтынбекованы басып озды

Грек басылымы Gazzetta планетаның ең сұлу волейболшы аруларының рейтингін жариялады. Рейтингте 25 жастағы ресейлік Алиса Маненок көш бастады, деп хабарлайды Politic. Бұған дейін аталған рейтингте...

Теміртау қаласының әкімі тұрғындардан кешірім сұрады

Теміртау қаласын жылумен қамтамасыз ететін ЖЭО-2 жұмысында ақау болып, тұрғындар аязда жылусыз қалды. Келтірілген қолайсыздық үшін Теміртау қаласының әкімі Қайрат Бегімов өңір халқынан кешірім сұрады. Мамандар...

2020 жылы 13 мың этникалық қазақ көшіп келді

2021 жылы Қазақстанда Көші-қон саясатының 2022-2026 жылдарға арналған тұжырымдамасы әзірленеді. Бұл туралы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісінде ведомство басшысы...

Әлемдік ТОП-50 қатарына енген Қазақстан дзюдошылары

Халықаралық дзюдо федерациясы (IJF) Тель-Авивте өткен әлемдік «Үлкен шлем» турнирінен кейін дзюдошылар рейтингін жаңартты, деп хабарлайды Olympic.kz. Жаңартылған рейтинг бойынша ТОП-50 қатарына енген қазақстандық дзюдошылар...

Президент Kaspi.kz компаниясының негізін қалаушыларды қабылдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Kaspi.kz компаниясының негізін қалаушыларды қабылдады, – деп хабарлады Ақорда. Кездесу барысында Вячеслав Ким мен Михаил Ломтадзе Қасым-Жомарт Тоқаевқа компанияның қазіргі...

Жамбыл Жабаев – 175: Киевте поэзия кеші өтті

Бұл жайында Қазақстанның Украинадағы елшілігі Facebook парақшасында мәлім етті. Қазақтың көрнекті суырып салма ақыны Жамбыл Жабаевтың туған күні қарсаңында Киевтегі қазақ диаспорасы мен Қазақстанның Украинадағы...

«Nur Otan» Партиялық бақылау комитетін Артур Платонов басқарады

Партия Лидері Нұрсұлтан Назарбаевтың қаулысымен Партиялық бақылау комитетінің төрағасы болып Артур Платонов тағайындалды. Бұл туралы «Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек мәлімдеді. «Артур...

Нұр-Сұлтанда банк тонамақ болған күдіктілер ұсталды

Түн ішінде елордадағы банктердің бірінің ғимаратына есігін сындырып кірген екі күдікті ұсталды. Қалалық полиция департаментінің мәліметінше, түнгі сағат 02:30-да ішімдікке еліткен 2 жігіт шыны...

Қарағандылық судьяның ісін Жоғарғы сот қарайды

Қарағанды облыстық сотының судьясы Естай Исабековтің ісі Жоғарғы сотта қаралады. Судьяның әріптестері оның әрекеті судья әдебі кодексіне қайшы келетінін айтады. Алайда оған қатысты шешім...

Бүгін елорда мен Ақмола облысының оқушылары қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласы мен Ақмола облысында ауа райына байланысты бірінші ауысымдағы оқушылар мектепке бармайды. «26 ақпан күні ауа райының қолайсыздығына байланысты қала мектептерінің бірінші ауысымындағы 0-9...

Өткен тәулікте 855 адамда коронавирус расталды

Қазақстанда өткен тәулікте 855 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 135, Алматы қаласы - 110, Шымкент қаласы -...

COVID-19: АҚШ-та вакцинаның күшін әлсірететін вирустың жаңа түрі пайда болды

Калифорния технологиялық институты мен Колумбия университеті ғалымдарының пікірінше, коронавирус инфекциясының жаңа нұсқасында кездесетін мутация оған иммундық жүйенің әсерін сезінуге кедергі келтіреді, – деп жазды...

«Ұлы дала таңы» фильмінің түсірілім жұмысы басталды

Алматы облысы Панфилов ауданы Көктал ауылының маңында режиссер Ақан Сатаевтың «Ұлы дала таңы» толықметражды тарихи көркем фильмінің түсірілімі басталды, – деп хабарлады «Қазақфильм» киностудиясының...

Бүгін еліміздің басым бөлігінде қар жауады – Қазгидромет

«Қазгидромет» мамандары 26 ақпанда болатын ерекше метеорологиялық құбылыстарға болжам жасады. Қазақстан аумағының басым бөлігінде фронттардың әсерінен тұрақсыз ауа райы сақталады. Кей уақытта қар жауады....

Марсқа қонған Perseverance тіршілік іздейді

Бейсенбі күні кешке NASA ғарыш агенттігі Марсқа жаңа Perseverance (Персеверанс) роверін қондырды (ағыл. – табанды, қайсар), - деп хабарлайды ВВС. Ровердің Қызыл ғаламшардағы басты міндеті...

Армения Қарулы күштері Пашинянның отставкаға кетуін талап етті

Армения әскері елдің премьер-министрі Никол Пашинян мен оның үкіметінің отставкаға кетуін талап етті, - деп хабарлайды РИА Новости ақпарат агенттігі.  Бас штаб басшысы Оник Гаспарян қол...

Доллар бағасы тағы да арзандады

Теңгеге қатысты доллардың ресми бағамы төмендеді. Ұлттық банк 26 ақпандағы америкалық валюта бағамын атады. Жұмада теңгеге шаққандағы доллардың ресми бағамы 414,77 теңге болады. Бұл ретте...

Қазақстанда аяз 40 градусқа дейін көтеріледі

26 ақпанда Қазақстанның 11 өңірінде ауа райы нашарлап, 35-40 градус аяз болады, деп хабарлайды "Қазгидромет". Жамбыл облысында, Тараз, Жезқазған, Қарағанды ​​облыстарында, Қарағанды, Жезқазған, Солтүстік Қазақстан,...

YouTube видеохостингі ата-ана бақылауы режимін енгізеді

Youtube платформасы ата-ана бақылауын орнатуға мүмкіндік беретін жаңа опцияны ойлап тапты. Бастапқыда YouTube видеохостингін жасаушылар 13+ жастағы бейнеге кіруді шектеді, сонымен қатар ата-аналарға балаларын...

Артур Төлепов әкімнің кеңесшісі болып тағайындалды

Актер Артур Төлепов Алматы қаласы ”Алатау” ауданы әкімінің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалғанын айтып, халықтан қолдау сұрады. Ол өзінің әкімнің кеңесшісі болып тағайындалғаны жөнінде Instagram...

«Құлағым үсіп қалды». Желіде үскірік аязда жолда қалған қарағандылықтың бейнежазбасы қызу талқылануда (видео)

Әлеуметтік желілерде үсік шалып, аяз салдарынан зардап шеккен қарағандылықтың видеосы кеңінен талқылануда. Instagram желісіндегі shock_krg парақшасына жүктелген видеода ол Қарағанды облысы Шет ауданы Батық ауылына...

Алматының еріктілері қарт адамдарға қар тазалуда көмек көрсетуде

Алматының жастар ресурстары орталықтарының белсенділері мен жас отандықтар қарт адамдар мен коммуналдық қызметкерлерге көмектесу үшін қар тазалау акциясына шықты. Алматыда 24 ақпанда сағат 16.00-дан бастап...

Сауль «Канело» Альварес: «Головкинді сұлатып түсіремін»

Мексикалық былғары қолғап шебері Сауль «Канело» Альварес журналистердің оның Геннадий Головкинге қарсы үшінші кездесу өткізуді қай уақытқа жоспарлап отырғаны туралы сұраққа жауап беруден мезі...

Исламжан Насыров ҚПЛ-дан неге «қашып кеткенін» түсіндірді

Екатеринбургтік "Оралдан" ҚПЛ-ға ауысқан Исламжан Насыров "Тұраннан" (бұрынғы "Арыс") кетіп қалды. Бұл туралы инсайдер Айдын Қожахмет өзінің телеграм-каналында хабарлады. Бәрі жақсы сияқты болған, Насыров матчтардың...

Facebook ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар инвестицияламақ

Американың Facebook компаниясы алдағы үш жылда ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар қаржыны инвестициялауды жоспарлап отыр. Бұл туралы компанияның жаһандық саясат және коммуникациялар...

Тұрғын үй бағдарламасымен жастарға берілетін баспана құны қанша?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай жастарға арналған тұрғын үй бағдарламасы арқылы берілетін баспана бағасы қанша теңгеге айналатынын айтты. «Қазір Нұр-Сұлтан мен Алматыда...

Мемлекет басшысының Ұлттық кеңестің V отырысында сөйлеген сөзі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің V отырысында сөйлеген сөзін жарияланды. Құрметті жиынға қатысушылар! Ұлттық кеңестің қызметі әуел бастан қоғамның ерекше назарында. Оның жұмысына...

Елбасы Бауыржан Байбекті қабылдады

Кездесуде «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» сайлауалды бағдарламасын әрі қарай жүзеге асыру мәселелері, сондай-ақ сайлауаралық кезеңдегі партияның жұмыс жоспары талқыланды. «Nur Otan» партиясының Төрағасы...

Алматы-Бішкек тас жолында 7 көлік соқтығысты

Алматы-Бішкек тас жолында қалың қар мен көктайғақ салдарынан 7 көлік соқтығысты. Оның ішінде біреуі жолаушылар автобусы. Бір адам дене жарақатымен ауруханаға жеткізіліп, тексеруден кейін үйіне...

Павлодар облысында өрт сөндіру кезінде ТЖМ қызметкері қаза тапты

Павлодар облысы Ақсу қаласының Ақсу шағын ауданында өрт сөндіруші қызметтік міндетін атқару кезінде қаза тапты, – деп хабарлайды ҚР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли. «2021...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Қазақ көші қолдаусыз болған емес

Қазақ көші атажұртқа сап түзегелі қилы жағдайды бастан кешті. Әйткенмен қандастардың салқар көші байырқалаған жоқ, байсалды болды. Оған себеп дүниенің төрт бұрышынан ағылған көштің...

Максим СПОТКАЙ: Қиындықта көрген қамқорлық ешқашан ұмытылмайды

Шын мәнінде, қазақ – ерекше алғысқа лайық халық. Себебі қазақтар қиын-қыстау за­­­манда осы мекенге жер аударылған түрлі этнос өкілдерін құшақ жая қарсы алып, қол­дау...

Аскер ПИРИЕВ: Бірліктің арқасында талай жеңіске жетеміз

– Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру идеясын алғаш рет 1992 жылы Тәуелсіздіктің бірінші жылдығына арналған Қазақстан халықтарының фору­мында айтқан болатын. Ал 1995 жылғы...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...

«Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасы кімдерге арналған?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай «Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасының қай санаттағы жастарға арналғанын түсіндірді. «Қазір осы бағдарлама бойынша талаптар әзірленуде. Бұл...

Елорданың көктемгі әуендері

Наурыз айында «Астана Опера» камералық залында елорда тұрғындары мен қала қонақтарын балалар мен ересектерге арналған жарқын концерттік бағдарламалар мен керемет спектакльдер күтеді. 5 және 9...

ЕҚЫҰ ПА Бас хатшысы Роберто Монтелла: «Астана рухын» жандандыруымыз керек

24 ақпанда ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының сессиясы бейне конференция байланысы бойынша өз жұмысын бастады. Оған Сенат Төрағасының орынбасары Асқар Шәкіров бастаған ҚР Парламентінің делегациясы қатысты. Сенат...

Қазақстан Елшісі Моңғолияның Премьер-Министрімен кездесті

Қазақстанның Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жалғас Әділбаев Моңғолия Премьер-Министрі Лувсаннамсрай Оюун-Эрдэнэмен кездесуі өтті. Ж.Әділбаев Л.Оюун-Эрдэнэ мырзаны Премьер-Министр қызметіне тағайындалуымен және дәстүрлі Шаған мерекесімен (ай...

Рейтинг: Мемлекет тілін білмейтін министр кім?

Ranking.kz аналитикалық компаниясы қазақстандық министрлердің тіл білу рейтингісін жариялады. Қазақстанда екі министр 5, төрт министр 4, бес министр 3, жеті министр 2 тілді меңгерген. Ал...

Қат мамандық қайсы?

Еңбек нарығы заман ағымына қарай үздіксіз өзгеріп отырады. Бүгін бәсі жоғары тұрған маман­дық­тар уақыт өте келе сұраныстан шы­ғып қалуы әбден мүмкін. Окс­форд университетінің ғалымдары...

Алматыда мыңнан астам ана сақтандыру есебінен ЭКО жасата алады

Қазақстанда экстракорпоральды ұрықтандыру процедурасының қолжетімділігі артты. Бұрын тегін медициналық көмек шеңберінде ғана жасалатын жоғары технологиялық қызметтің бұл түрі 2020 жылдан бастап медициналық сақтандыру пакетіне...

ДИМАШ – АҚИҚАТҚА АЙНАЛҒАН АРМАН

Әр ұлттың өніп-өскен, мекен еткен жеріне орай өзгеше болмысы қалыптасатыны ақиқат. Ұлы дала төсінде мыңдаған жылдар бойы еркін өмір сүрген, империя құрып ғасырлар бойы...

Түркі кеңесі елдерінің энергетика министрлері ынтымақтастықты дамыту мәселелерін талқылады

Түркі кеңесінің энергетика министрлері мұнай және газ, электр энергиясы, ЖЭК, сондай-ақ мұнай-газ-химия саласындағы өзара іс-қимылды, оның ішінде ұйымға мүше елдерде өндірілетін өнімді тасымалдау бағыттарын әзірлеуді...

Алғыс айту – ардың ісі

Негізін қазақ халқы құ­раған және күні бү­гінге дейін сол үр­діс тоқтаусыз жалғасып келе жат­қан мемлекетімізде қазақ­тан өзге жүзден астам ұлт өкіл­дері де осы елдің...

Мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайды

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайтынын айтты. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында «Бақытты отбасы» бағыты бар, бүгінде...

Қазақстан мен Моңғолия арасындағы азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі шартқа өзгеріс енді

Қазақстанда егер халықаралық шарттардың өзге қатысушылары өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда аталған келісімнің немесе олардың жекелеген ережелерінің іске асырылуын тоқтату, сондай-ақ, жауап шараларын қабылдау тәртібі...

Қазақстан мен Оңтүстік Корея тұтқындарды алмастыруға келісті

Оңтүстік Кореяда сотталған Қазақстан азаматтары енді өз мерзімінің қалған бөлігін Отанында өтей алады. Бүгін сенаторлар тиісті шартты ратификациялады. Бұл жерде бірқатар шарттардың сақталуы маңызды болып...

Ұлттық құндылық телевизиялық рейтингтен жоғары болуы керек – Дана Нұржігіт

Сенат депутаты Дана Нұржігіт отандық телевизиядағы кейбір бағдарламалар ұлттық ұстанымдарымызға қайшы деп есептейді. Бұл туралы парламент өкілі үкімет басшысына жолдаған сауалында айтты. Депутаттың айтуынша, бүгінгі...

«Болашақ» бағдарламасы – келешекке жасалған көлемді инвестиция

– Тәуелсіздік алған тоқсаныншы жыл­дары жалпы ха­лық­тың жағдайы жақсы бол­ды, мына сала­ның дамуына ерекше жағдай жа­салды дей ал­маймыз. Қоғам өмірінің бар­лық саласы то­қырауға ұшырады....

Сенатор Ләззат Сүлеймен заңгерлерді даярлау кезінде сан қуаламай, сапаға қол жеткізу туралы айтты

Отандық жоғары оқу орындарында оқитын заңгерлер көп, бірақ өкінішке орай, заңгерлік білімнің сапасы көңіл көншітпей отыр. Сенатор Ләззат Сүлеймен өзінің депутаттық сауалында осы мәселені...

Мұрат Бақтиярұлы: Ашаршылықты зерттеу үшін ғалымдар мұрағатқа қол жеткізуі қажет

Ашаршылық тақырыбын жан-жақты зерделеу үшін ғалымдардың отандық және шетелдік мұрағаттарға қол жеткізе алуын қамтамасыз ету қажет. Бұл мәселені сенатор Мұрат Бақтиярұлы еліміздің Премьер-Министрінің атына...

Жамбылда 251 гектар жерді жайлаған 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылды

Былтыр Жамбыл облысында 251 гектар жерден 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылған. Бұл жұмыстар жерді жырту, шабу, өртеу және гербицидтерді қолдану арқылы жүзеге асқан....

Дипломатия жемістері

Биыл Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болып жария­лан­ғанына 30 жыл толады. Осы тарихи датаға байланысты өмірімнің жиырмаға жуық жылын осы салаға арнаған дип­ломатия ардагері хақында, дербес...

Айман Ибрагимова дзюдодан Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды

Ақтөбе қаласында дзюдо күресінен 2004-2005 жылы туған жасөспірімдер арасындағы  Қазақстан чемпионаты жалауын көтерді. Онда Сарыағаш ауданының балуан қызы Айман Ибрагимова 44 кг салмақ дәрежесінде...

Мемлекет басшысы Білім министрлігіне ерекше қажеттілігі бар балаларға қатысты тапсырма берді

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ерекше қажеттілігі бар балаларды қолдауға қатысты еліміздің Білім және ғылым министрлігіне тапсырма берді. «Өкілетті органға ерекше қажеттілігі бар бала мен оның...

Президент: жер шетелдіктерге сатылмайтыны туралы түбегейлі шешім қабылданды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін сатуға және жалға беруге заң жүзінде біржола тыйым салуды және бір ай ішінде Жер реформасы жөніндегі...

Әлия Назарбаева мұғалімдер мен дәрігерлерге қатысты жобаны қолға алды

Қазақстанның Тұңғыш Президентінің кенже қызы Әлия Назарбаева көгалдандыруға қатысты тағы бір бастаманы қолға алды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. Жоба аясында саябақтарға ағаштар егіледі. Оған...

Қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажет – Президент

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажеттігі туралы айтты. «Қазақстан қос азаматтыққа тыйым салынған көптеген...

Президент аудан әкімдерінің сайлауы қашан өтетінін айтты

Мемлекет басшысы елімізде аудан әкімдерінің тікелей сайлауы қашан өткізілетінін айтты.  "Қазір біз кенттер мен ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдерін тікелей сайлауға дайындалып жатырмыз. Сайлау биыл шамамен...

Қазақстандықтар медициналық қызметтерді бір ғана мекемеден алуы тиіс – Қ.Тоқаев

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке осындай тапсырма жүктеді. «Азаматтар өздеріне қажетті қызметтің барлығын бір ғана медициналық мекемеден алуға тиіс. Осы жобаны...

Мемлекет басшысы медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейтуді тапсырды

Медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейту қажет. Бұл туралы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. «Бұған дейін біз педагогикалық жоғары оқу орындарында...

Ауылда өз жұмысшыларына үй салып берген кәсіпкерлерге шығынның 50 пайызы қайтарылады – Президент

Бұл туралы бүгін Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдеді. «Кәсіпкер өз жұмысшыларына арнап ауылда үй салса, мемлекет оған кеткен шығынның 50...

Путин Жапаровқа Қырғызстанда орыс тілінің мәртебесін сақтаудың маңызын ескертті

Мәскеуге екі күндік жұмыс сапарымен барған Қырғызстан президенті Садыр Жапаров пен Ресей президенті Владимир Путин кездесті. Кремльдің хабарлауынша, Владимир Путин Садыр Жапаровты Қырғызстан президенті қызметіне...

Ұлттық экономика министрінің жаңа орынбасары тағайындалды

Әлібек Қуантыров ҚР Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды. Бұған дейін осы лауазымды атқарған Мейіржан Юсупов қызметінен босатылды. Үкімет басшысы сайтының мәліметінше, Әлібек Қуантыров 1983 жылы Атырауда дүниеге келген. Томск...

Зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды

25 ақпаннан бастап Қазақстанда біржолғы зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды. Өтінімді enpf-otbasy.kz сайтында беруге болады. Біржолғы зейнетақы жинағын келесі медициналық қызметтерге пайдалануға...

Қар, боран, көктайғақ: Еліміздің 16 өңірінде ескерту жарияланды

Бір тәулік ішінде республиканың автожолдарында 155 бірлік техника шығарылды, 294 адам құтқарылды және эвакуацияланды. Бұл туралы КР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли айтты. «Қазгидромет» РМК...

«Бірнеше күн нәр татпаған»: Ресейлік жазушы өз пәтерінде өлі күйінде табылды

Мәскеуде жас жазушы Аделина Шелдон өлі күйінде табылды. Бұл туралы Рен ТВ телеарнасы хабарлады.  Арна мәліметінге, 20 жастағы қыз өз пәтерінде көз жұмған. Соңғы бірнеше...

Пандемия салдарынан әлем әуежайлары қанша шығынға ұшырады?

Әлемдегі әуежайлар коронавирус кесірінен 112 млрд доллар шағынға ұшыраған. Мұндай мәліметті Әуежайлардың халықаралық кеңесі жариялады, деп хабарлайды «Хабар 24». Коронавирус жайлаған 2020 жылы шығын...

Коронавируспен ауырған балалардың денсаулығынан елеулі кінәрат анықталды

COVID-19-мен ауырған балалардың жартысында төрт ай бойы осы аурудың кем дегенде бір симптомы сақталады. Мұндай түйткілдер ғалымдар жүргізген зерттеу нәтижесінде анықталды, деп хабарлайды "Известия". Мамандардың...

Трамп жарлығының күші жойылды: Байден кейбір шетелдіктерге елге кіруге рұқсат берді

АҚШ президенті Джо Байден елдің бұрынғы басшысы Дональд Трамптың 2020 жылдың сәуірінде шетелдіктердің кейбір санаттарына елге кіруге тыйым салған Жарлығын жойды. Бұл туралы РИА...

Жуынатын бөлмеге телефонын алып кірген оқушы көз жұмды

Ресейдің Братск қаласында жуынатын бөлмеге телефон алып кірген оқушы қыз тоқ соғып мерт болды. Оқиғаға қатысты тексеріс басталды. Бұл туралы РФ тергеу комитеті өңірлік...