Өткен жылғы Жолдауда цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамытуға басымдық берілсе, биыл Мемлекет басшысы елдің әлеуметтік, көлік және инженерлік инфрақұрылымын ауқымды жаңғырту міндетін қойды. «Халықтық құрылыс» бағдарламасы аясында мектептер, ауруханалар, жолдар, спорт және мәдениет нысандарын салу, өңірлердің инфрақұрылымын жақсарту көзделіп отыр.
Президент экономиканы дамыту, жаңа өндіріс орындарын ашу, инвестиция тарту, халықтың табысын арттыру және халықтық цифрлық экономиканы қалыптастыру мәселелеріне де ерекше назар аударды. Азаматтардың тұрғылықты жеріне қарамастан, смартфон арқылы заңды табыс табуына мүмкіндік жасау, цифрлық жұмыспен қамтуды дамыту, кәсіпкерлерге өз өнімдерін онлайн платформалар арқылы сатуға жағдай туғызу міндеттері белгіленді.
Жолдауда мен үшін ерекше маңызға ие болған бағыт – балалардың денсаулығы, білімі мен қауіпсіздігі. Бүгінде елімізде 7 миллионға жуық бала бар. Мемлекет басшысы олардың сапалы медициналық көмек пен білім алу мүмкіндігін кеңейтуге қатысты нақты тапсырмалар берді. Атап айтқанда, сегіз перинаталдық орталық пен жеті көпбейінді балалар ауруханасын салу, ерекше қажеттіліктері бар балаларды қолдау және инклюзивті білім беруді дамыту міндеттері айқындалды.
Президент инклюзивті білім алуға мұқтаж 237 мыңнан астам баланың бар екенін атап өтті. Олардың сапалы білім алуына және қоғам өміріне толыққанды араласуына жағдай жасау қажет. Қазір елімізде мыңнан астам инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді. Дегенмен өңірлердегі тәжірибе біркелкі емес. Кейбір мектептерде қажетті мамандар жетіспейді, ал бірқатар жағдайда баланың жеке қажеттілігіне сай қолдау көрсетілмейді. Сондықтан жаңа мектептер мен медициналық нысандар салумен қатар, мамандар даярлау және көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру мәселесі де қатар шешілуі тиіс.
Әсіресе, ауылдар мен шағын елді мекендердегі балалардың білім алуына, денсаулығын нығайтуына, спортпен және шығармашылықпен айналысуына мүмкіндік жасау маңызды. Бүгінде кейбір өңірлерде балаларды күрделі тексеруден өткізу немесе емдету үшін ата-аналар басқа қалаға баруға мәжбүр. Жаңа медициналық нысандардың салынуы осы мәселені шешуге ықпал етеді. Сол сияқты ерекше қажеттіліктері бар баланың өз тұрғылықты жеріндегі мектепте білім алып, қажетті мамандардың көмегіне қол жеткізуі бүкіл отбасының өміріне әсер етеді.
«Халықтық құрылыс» бағдарламасының алғашқы кезеңінде еліміздің өңірлерінде 70-ке жуық денсаулық сақтау нысаны салынып, 50-ге жуық білім беру, спорт және мәдениет нысанының құрылысы басталады. Жоспарланған нысандардың уақытылы пайдалануға берілуі және сапалы қызмет көрсетуі маңызды.
Халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға бағытталған тағы бір маңызды шешім – ең төменгі жалақыны көтеру. Президенттің тапсырмасына сәйкес, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап оның мөлшері 85 мыңнан 110 мың теңгеге дейін ұлғаяды. Бұл 1,8 миллион адамның, соның ішінде бюджет саласында жұмыс істейтін 370 мыңнан астам қызметкердің табысын арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар алғашқы медициналық-санитарлық көмек жүйесіндегі учаскелік қызмет мамандарының жалақысын үздіксіз еңбек өтіліне қарай 40 пайызға дейін көтеру көзделген. Бұл өзгеріс 77 мыңнан астам маманды қамтиды.
Президент Жолдауында әлеуметтік саясатты жетілдіру мәселесіне де тоқталды. Мемлекеттік көмекті шын мәнінде мұқтаж азаматтарға бағыттап, жаңа әлеуметтік тетіктерді алдымен пилоттық режимде сынақтан өткізу қажеттігі айтылды. Мұндай шешімдердің тиімділігін бағалау үшін өңірлерде тұрақты мониторинг жүргізіп, анықталған кемшіліктер бойынша жауапты органдардың нақты іс-шара қабылдауын бақылау қажет.
Ауқымды міндеттерді жүзеге асыруда қаржыландырумен қатар, мемлекеттік органдардың үйлесімді жұмысы, қажетті мамандардың жеткіліктілігі және қабылданған шешімдердің орындалу сапасы маңызды. Өңірлерге жүргізілген мониторинг барысында бірқатар мәселенің шешімі бірнеше мемлекеттік органның бірлескен жұмысына байланысты екенін байқаймыз. Мәселен, ерекше қажеттілігі бар баланың білім алуына жағдай жасау үшін мектептің дайындығы, қажетті мамандардың болуы, медициналық және әлеуметтік қызметтердің өзара байланысы қамтамасыз етілуі керек. Кейде тиісті инфрақұрылым болғанымен, қызмет толыққанды көрсетілмейді. Сондықтан әрбір мемлекеттік орган өзіне жүктелген міндеттің нәтижесіне жауап беруі тиіс.
Жолдауда Құрылтайдың алдына да бірқатар заңнамалық міндет қойылды. Олардың қатарында жаңа Азаматтық кодексті әзірлеу, салық заңнамасын жетілдіру және экономикалық реформаларды құқықтық тұрғыдан қамтамасыз ету бар. Құрылтай депутаттары Үкіметпен бірлесіп, тиісті заң жобаларын әзірлеу және олардың қоғам мен экономикаға ықпалын жан-жақты қарастыру бағытында жұмыс істейді. Сонымен бірге бөлінген бюджет қаражатының тиімді жұмсалуы, әлеуметтік инфрақұрылым нысандарының уақытылы салынуы мен мемлекеттік бағдарламалардың орындалуы бақылауда болады.
Балалардың құқықтарын қорғау және әлеуметтік қолдау жүйесін жетілдіру де негізгі жұмыс бағыттарының бірі. Қазір Құрылтай депутаттарымен бірлесіп, осы салаға қатысты үш заң жобасы әзірленді. Құжаттарды пысықтап, Үкіметке жолдау жұмыстары жүргізіліп жатыр.
Бірінші заң жобасы балалардың ақпараттық және цифрлық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған. Екінші құжат ерекше қажеттіліктері бар балаларды қолдауға, оларға қажетті қызметтерді біріктіретін кешенді сүйемелдеу жүйесін қалыптастыруға бағытталған. Үшінші заң жобасы балалардың құқықтарын қорғау саласындағы өзекті мәселелерді шешуді көздейді.
Сонымен қатар қабылданған заңдардың өңірлерде орындалуына тұрақты бақылау жүргізіледі. Өйткені заңнамалық деңгейде қажетті жағдайлар қарастырылғанымен, оларды іс жүзінде жүзеге асыру кезінде түрлі кедергілер кездеседі. Сондықтан қабылданған шешімдердің балаларға нақты көмек көрсетуі және олардың күнделікті өміріне оң ықпал етуі басты назарда болады.
Динара ЗӘКИЕВА,
Қазақстан Республикасы Құрылтайы Төрағасының орынбасары
