Кітапты қызығушылықпен оқу адамның есте сақтау қабілетін жақсартып, күйзелісті азайтуға және қартайған шақта ми саулығын сақтауға көмектесуі мүмкін. Кембридж университетінің ғалымдары кітап оқудың адам миына бала кезден қартайғанға дейінгі ықпалын зерттеген ғылыми еңбектерді талдап, осындай қорытындыға келді, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеушілердің шолуы Psychological Medicine журналында 2026 жылғы 15 қыркүйекте жарияланды. Ғалымдар кітап оқудың зейін қою, есте сақтау, эмоцияларды басқару және психикалық саулықпен байланысын қарастырған.
Талдауға енгізілген зерттеулердің бірінде 10 243 баланың мәліметі қарастырылған. Нәтижесінде кішкентайынан өз еркімен кітап оқыған балалардың есте сақтау, зейін қою және ақпаратты меңгеру көрсеткіштері жоғары болған. Сондай-ақ олардың күйзеліске және депрессиялық белгілерге сирек ұшырайтыны, ұзағырақ ұйықтайтыны және экран алдында аз уақыт өткізетіні байқалған.
Ғалымдар аптасына шамамен 12 сағат кітап оқу когнитивтік көрсеткіштердің ең жоғары деңгейімен байланысты болғанын анықтаған. Ми сканерлері де кітап оқуға ерте әуестенген балалардың тіл, зейін және эмоцияларды реттеуге қатысатын кейбір ми аймақтарында құрылымдық айырмашылықтар бар екенін көрсеткен.
Кітап оқу ересектердің психикалық саулығымен де байланысты. 4 164 адам қатысқан сауалнамада аптасына кемінде 30 минут кітап оқитындардың 64%-ы өзгенің сезімін жақсырақ түсінетінін айтқан. Ал кітап оқымайтындар арасында бұл көрсеткіш 48% болған.
Басқа сауалнамада қатысушылардың 74%-ы кітап оқудың психикалық саулығына оң әсер ететінін, 41%-ы өздерін басқа адамдармен көбірек байланыста сезінуге көмектесетінін жеткізген. Ғалымдардың айтуынша, кітап клубтарына қатысу да жалғыздық сезімін азайтып, адамдар арасындағы қарым-қатынасты нығайтуы мүмкін.
Әсіресе егде жастағы адамдарға қатысты нәтижелер назар аудартады. 75 жастан асқан 469 адамды шамамен бес жыл бақылаған зерттеуде кітап оқу деменция қаупінің 35%-ға төмен болуымен байланысты екені анықталған. Ал 14 жылға созылған, 1 962 адам қатысқан басқа зерттеу аптасына кемінде бір рет кітап оқитындардың когнитивтік қабілеті баяуырақ төмендейтінін көрсеткен.
Ғалымдар мұны «когнитивтік резерв» ұғымымен түсіндіреді. Яғни оқу сияқты ой еңбегін қажет ететін әрекеттер мидың жас ұлғайған сайын өзгерістерге бейімделу және танымдық қабілеттерін сақтау мүмкіндігін қолдауы ықтимал.
Зерттеушілер кітап оқудың пайдасы тек романдармен шектелмейтінін атап өтті. Көркем әдебиет, ғылыми-көпшілік кітаптар, журналдар, комикстер және электронды басылымдар да адамның қызығушылығына қарай пайдалы оқу материалы бола алады.
Дегенмен бұл жұмыс жеке жүргізілген жаңа эксперимент емес, бұрын жарияланған зерттеулердің ғылыми шолуы. Сондықтан кітап оқу деменцияның алдын алатыны немесе мидағы өзгерістерге тікелей себеп болатыны әлі толық дәлелденген жоқ.
Соған қарамастан ғалымдар кітап оқуды ми саулығын қолдаудың қолжетімді әрі арзан тәсілдерінің бірі ретінде қарастыруға болатынын айтады.
