Үйдегі кондиционерлер АҚШ-та аптап ыстықпен байланысты жылына шамамен 5 267 өлімнің алдын алады. Йель университеті ғалымдарының модельдік бағалауынша, салқындату жүйелерін пайдалану ыстықтан болатын қосымша өлім-жітімді 57 пайызға азайтады, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеу 31 тамызда Nature Health журналында жарияланды. Авторлар кондиционердің үйде бар-жоғын ғана емес, тұрғындардың оны іс жүзінде қаншалықты пайдаланатынын бағалаған.
Ғалымдар 2010-2020 жылдары АҚШ-тың құрлықтағы 3108 округінде тіркелген 29,99 миллион өлім туралы мәліметті талдаған. Әр жағдай сол округтегі күнделікті ауа температурасымен салыстырылды. Бұдан кейін зерттеушілер тұрғындардың үйлерін салқындатуға жұмсаған электр энергиясының болжамды көлемін есепке алды. Осы деректер негізінде кондиционер мүлде қолданылмаған немесе өте аз пайдаланылған жағдайда ыстыққа байланысты қанша қосымша өлім болуы мүмкін екені модельденді.
Есеп бойынша, америкалықтар кондиционерді өте аз пайдаланса, аптап ыстыққа байланысты өлім саны іс жүзінде тіркелген көрсеткіштен екі еседен астам жоғары болар еді. Кондиционердің ең үлкен пайдасы Флоридада, елдің оңтүстік-батысында және Мексика шығанағы жағалауында байқалған. Кондиционер аз қолданылатын округтерде жылдың ең ыстық күндеріндегі өлім ықтималдығы жайлы температурадағы күндермен салыстырғанда 2,2 пайызға жоғары болған. Салқындатуға жұмсалатын энергия көлемі елдегі орташа деңгейге жеткен округтерде бұл айырма 0,8 пайызға дейін төмендеген.
Зерттеу кондиционерді неғұрлым көп пайдаланған сайын қорғаныс әсері шексіз арта бермейтінін көрсетті. Округтегі орташа пайдалану белгілі бір деңгейге жеткеннен кейін өлім-жітімнің одан әрі төмендеуі байқалмаған. Алайда бұл нәтиже кондиционерді жеке үйде «ең төмен температураға қою» зерттелді дегенді білдірмейді. Ғалымдар құрылғының нақты баптауын емес, әр округтегі үй шаруашылықтарының салқындатуға жұмсаған жылдық электр энергиясының орташа көлемін салыстырған.
Сондықтан зерттеу нәтижесін «кондиционерді қатты қосудың пайдасы жоқ» деп тікелей түсіндіруге болмайды. Негізгі қорытынды – салқындату қолжетімділігі төмен аудандарда оны кеңейту көбірек адамның өмірін сақтауы мүмкін, ал кондиционер онсыз да көп қолданылатын жерлерде қосымша энергия тұтынудың денсаулыққа пайдасы шектеулі.
Ғалымдар кондиционердің үйде болуы оны тұрақты пайдалануға мүмкіндік бар дегенді білдірмейтінін атап өтті. Электр энергиясының құны жоғары болғандықтан, табысы төмен тұрғындар құрылғыны сирек қосуы немесе аптапқа шыдауға мәжбүр болуы мүмкін. Йель университетінің мәліметінше, АҚШ-тағы үй шаруашылықтарының төрттен бірінен астамы энергия шығындарын өтеуде қиындық көретінін хабарлаған. Зерттеу авторлары кондиционерді сатып алумен қатар, оны пайдалануға кететін шығынды да әлеуметтік саясатта ескеру қажет деп санайды.
Олардың пікірінше, ең осал тұрғындарға электр энергиясына субсидия беру, үйлерді жақсы оқшаулау, көлеңкелі аумақтар мен жасыл желекті көбейту және қоғамдық салқындату орталықтарын ашу тиімді болуы мүмкін.
Бұл – бақылау деректеріне негізделген модельдік зерттеу. Ол кондиционердің әр адамның өмірін нақты сақтап қалғанын тікелей дәлелдемейді. Салқындату көлемі жеке үй немесе адам деңгейінде емес, тұтас округ бойынша есептелген. Сонымен бірге ғалымдар 2015 жылға арналған энергия тұтыну бағасын бүкіл 2010–2020 жылдар аралығына қолданған. Есепте салқындату орталықтары, тұрғындарға жіберілетін ыстық туралы ескертулер және жергілікті биліктің аптапқа қарсы жоспарлары толық ескерілмеген.
Зерттеу кондиционердің жалпы денсаулыққа таза әсерін де есептемеген. Электр энергиясы қазба отыннан өндірілсе, құрылғылардың көп қолданылуы ауаның ластануын және парниктік газдар шығарындыларын арттыруы мүмкін. Бұған қоса, электр желісіне шамадан тыс жүктеме түсіп, аптап кезінде жарықтың өшу қаупі жоғарылайды.
Сондықтан авторлар кондиционерді ыстықтан қорғанудың маңызды құралы ретінде қарастырады, бірақ оны жалғыз шешім деп ұсынбайды. Қолжетімді әрі энергияны үнемдейтін салқындату жүйелері ғимараттарды дұрыс жобалау, жылу оқшаулау және қалаларды көгалдандыру шараларымен бірге қолданылуға тиіс.
