Түнгі қорылдың қатты естілуіне тыныс жолымен өткен ауаның жұмсақ таңдайды тұрақсыз тербетуі себеп болуы мүмкін. Швеция ғалымдары ауа қозғалысы, ауыз қуысындағы жұмсақ тіндердің дірілі және дыбыстың пайда болуын бір уақытта көрсететін үш өлшемді модель жасады, деп хабарлайды turkystan.kz.
Швецияның Корольдік технология институтының (KTH) зерттеушілері ұйқы кезінде тыныс тоқтамайтын, яғни апноэмен байланысты емес қарапайым қорылдың қалай пайда болатынын зерттеген. Қорыл кең таралғанымен, оның дыбыстық механизмі толық зерттелмеген. Бұған дейінгі модельдерде ауа ағыны тым қарапайым көрсетіліп немесе оның жұмсақ тіндермен өзара әсері ескерілмей келген.
Зерттеушілер адамның жоғарғы тыныс жолының жеңілдетілген үш өлшемді моделін жасап, ауаның ауыз арқылы өтуін модельдеген. Бағдарлама бір мезгілде үш процесті бақылауға мүмкіндік берген:
- тыныс жолындағы ауа қозғалысын;
- жұмсақ тіндердің тербелісін;
- осы тербелістен пайда болатын дыбысты.
Ғалымдар жұмсақ таңдайға ерекше назар аударған. Бұл – ауыз қуысының артқы жағында орналасқан, жұтыну мен сөйлеуге қатысатын қозғалмалы тін. Модель ауа жұмсақ таңдайды айналып өткен кезде ағыс тұрақсызданып, тіндерді тербеліске түсіретінін көрсетті. Ең қатты дыбыс ауа ағыны мен жұмсақ таңдай қозғалысы бір-бірін күшейткен сәтте пайда болған. Қарапайым тілмен айтқанда, тыныс кезінде өткен ауа жұмсақ таңдайды желдегі жұқа мата секілді дірілдетеді. Осы тербелістен қысым толқындары пайда болып, олар біз еститін қорылға айналады.
Жаңа модель қорылдың күшін азайтудың ықтимал жолдарын бағалауға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесі бойынша жұмсақ таңдайдың шамадан тыс тербелісін бәсеңдету немесе оған түсетін аэродинамикалық қысымды өзгерту дыбысты әлсіретуі мүмкін. Мұны жұмсақ таңдайдың қаттылығын арттыратын медициналық процедураларды, ауызға тағылатын құрылғыларды немесе тыныс жолындағы ауа қозғалысын өзгертетін басқа әдістерді зерттеу кезінде пайдалануға болады. Дегенмен ғалымдар әзірге нақты емдеу тәсілін ұсынған жоқ. Компьютерлік модель белгілі бір әдістің адамға тиімді әрі қауіпсіз екенін дәлелдемейді. Ол қорыл кезінде жүретін физикалық процестерді түсінуге арналған.
Зерттеу жеңілдетілген тыныс жолына негізделген. Ал нақты адамның ауыз қуысы мен жұтқыншақ құрылысы, жұмсақ тіндерінің қалыңдығы мен серпімділігі әртүрлі болады. Қорылға адамның ұйықтау қалпы, дене салмағы, мұрынның бітелуі, алкоголь қолдану, жас ерекшелігі және ұйқы кезінде бұлшықеттердің босаңсу деңгейі де әсер етуі мүмкін. Компьютерлік модель бұл факторлардың барлығын толық қамтымаған. Келесі кезеңде зерттеушілер жұмсақ таңдайдың қаттылығын біртіндеп өзгертіп, оның тербеліс жиілігі мен дыбыс деңгейіне қалай әсер ететінін тексермек. Бұл қорылды азайтуға қажетті механикалық жағдайларды дәлірек анықтауға көмектесуі ықтимал.
Зерттеу тыныс тоқтамайтын таңдайлық қорылға арналған. Бірақ кей жағдайда қатты қорыл обструктивті ұйқы апноэсінің белгісі болуы мүмкін. Бұл кезде ұйқы барысында тыныс жолы қайта-қайта жабылып, адамның дем алуы қысқа уақытқа тоқтайды. Егер қорыл тыныстың үзілуімен, ауа жетпей оянумен, түнде тұншығумен, таңертеңгі бас ауруымен немесе күндізгі қатты ұйқышылдықпен қатар жүрсе, дәрігерге қаралған жөн. Мұндай белгілерді АҚШ-тың Ұлттық жүрек, өкпе және қан институты ұйқы апноэсіне тән белгілер қатарына жатқызады.
Зерттеу Physics of Fluids журналында жарияланды. Жұмыстың авторы – KTH зерттеушісі Пэн Ли бастаған ғылыми топ.
