АҚШ еңбек нарығында тарихи өзгеріс байқалды. 2026 жылғы маусымда әйелдер ауыл шаруашылығынан тыс жалақылы жұмыс орындарының 50,1 пайызын иеленді. Елдегі әйелдер атқаратын мұндай жұмыс орындарының саны 79,6 миллионға жетті. Осылайша әйелдерге тиесілі қызмет орындарының саны ерлер көрсеткішінен үшінші рет асып отыр, деп хабарлайды turkystan.kz fortune.com-ға сілтеме жасап.
АҚШ Еңбек статистикасы бюросының бұл есебі адамдарды емес, жұмыс орындарын санайды. Бір адам екі кәсіпорында қатар еңбек етсе, ол екі рет есепке алынады. Сондай-ақ көрсеткішке өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің бір бөлігі және үй шаруашылығында жалданып істейтін адамдар кірмейді.
1990 жылдардың басында америкалық ерлер әйелдерге қарағанда шамамен 7 миллионға көп жалақылы жұмыс орнын иеленген. Кейінгі отыз жылда бұл айырмашылық біртіндеп қысқарды. 2026 жылдың басында әйелдер алға шықса, маусым айындағы ресми дерек өзгерістің әлі де сақталып отырғанын көрсетті.
Мұндай жағдай бұған дейін екі рет тіркелген. Әйелдер 2009–2010 жылдардағы жаһандық қаржы дағдарысы кезінде және 2019 жылдың соңында ерлерден көп жұмыс орнын иеленді. Алайда екі жағдайда да басымдық ұзаққа созылмаған. Қазіргі өзгерістің ерекшелігі, ол рецессияның салдарынан емес, еңбек нарығындағы ұзақ мерзімді құрылымдық үдерістерден туындап отыр.
2025 жылғы ақпаннан 2026 жылғы ақпанға дейін ерлер иеленетін жұмыс орындарының саны 142 мыңға азайған. Осы кезеңде әйелдер атқаратын жұмыс орындарының саны 298 мыңға көбейді. Ал 2024 жылғы ақпаннан 2026 жылғы ақпанға дейін АҚШ-та ашылған 1,2 миллион жұмыс орнының шамамен үштен екісі әйелдерге тиесілі болды.
Әйелдердің алға шығуын олардың еңбек нарығына жаппай жаңадан келуімен ғана түсіндіруге болмайды. Indeed Hiring Lab сарапшысы Лаура Уллрихтің талдауынша, негізгі өзгеріс ерлердің еңбек нарығына қатысу деңгейінің үздіксіз төмендеуіне байланысты.
1948 жылы АҚШ-тағы ересек ерлердің 86,7 пайызы жұмыс істеген немесе жұмыс іздеген. 2026 жылдың басында бұл көрсеткіш 67,2 пайызға дейін төмендеді. Әйелдер арасындағы көрсеткіш осы аралықта 32 пайыздан 57,2 пайызға өскен. Соған қарамастан еңбек нарығына қатысатын ерлердің үлесі әлі де әйелдерден жоғары.
2000 жылдан бері ерлердің еңбек нарығына қатысу деңгейі 8 пайыздық тармаққа төмендесе, әйелдер көрсеткіші 2,8 тармаққа ғана азайған. Демек айырмашылық әйелдердің бұрынғыдан әлдеқайда көп жұмыс істеуінен ғана емес, ерлердің еңбек нарығынан жылдамырақ кетуінен қысқарып отыр.
Әйелдер көрсеткішінің өсуіне жаңа жұмыс орындарының қай салаларда ашылып жатқаны әсер етуде. АҚШ-тағы жұмыспен қамту өсімінің негізгі бөлігі денсаулық сақтау, әлеуметтік көмек, білім беру және қызмет көрсету салаларына тиесілі. Бұл салаларда әйелдер дәстүрлі түрде басым.
Мысалы, денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек саласындағы қызметкерлердің шамамен 79 пайызы әйелдер. 2025 жылғы наурыздан 2026 жылғы наурызға дейін осы секторда 680,5 мың жаңа жұмыс орны ашылған.
Ал ерлер көбірек жұмыс істейтін өндіріс, ақпараттық технологиялар мен бірқатар өнеркәсіп салаларында жұмыс орындарының өсуі баяулаған. 2026 жылғы маусымда АҚШ-тың өңдеу өнеркәсібінде жұмыспен қамту іс жүзінде өзгермесе, ақпарат саласында тағы 9 мың жұмыс орны қысқарды. Осы уақытта денсаулық сақтау мен әлеуметтік көмек саласы 46,6 мың қызмет орнын қосты.
Бұл өзгеріс білім беру жүйесінен де көрінеді. Денсаулық сақтау, әлеуметтік қызмет және адамдарға тікелей күтім көрсететін мамандықтарды әйелдер жиірек таңдайды. Сондықтан экономиканың дәл осы секторларға сұранысы артқан сайын, еңбек нарығындағы әйелдердің үлесі де көбейеді.
Fortune басылымы бұл құбылысты «үйде отыратын жігіттің экономикалық феноменге айналуы» деп сипаттады. Бірақ ресми статистика жұмыс істемейтін ерлердің барлығы үй шаруасымен айналысатынын көрсетпейді. «Жұмыс күшіне кірмейтіндер» санатына студенттер, зейнеткерлер, денсаулығына байланысты еңбек ете алмайтындар, бала немесе отбасы мүшелерін күтетіндер және жұмыс іздеуден бас тартқан адамдар кіреді.
2025 жылы АҚШ-тағы 18–24 жастағы жастардың 58 пайызы ата-анасымен бірге тұрған. 25–34 жастағылар арасында бұл көрсеткіш 16 пайызды құрады. Алайда бұл мәліметтер жастардың міндетті түрде жұмыссыз немесе отбасының толық қаржылық қолдауында екенін білдірмейді.
Жас ерлердің бос уақытты өткізу тәсілі де ғылыми зерттеулердің назарында. 2017 жылы жарияланып, кейін Journal of Political Economy журналында басылған зерттеу 21–30 жастағы ерлердің бос уақытының өсуіне бейнеойындар мен компьютерлік ойын-сауықтың дамуы ықпал еткенін көрсетті. Авторлар ойын технологияларының жақсаруы жас ерлердің бос уақыты өсімінің шамамен жартысын түсіндіруі мүмкін деп есептеген. Бірақ бұл зерттеу бұрынғы кезеңнің деректеріне негізделген және қазіргі еңбек нарығындағы барлық өзгерісті ойындармен түсіндіруге болмайды.
Әйелдердің жалақылы жұмыс орындары бойынша алға шығуы отбасылардағы дәстүрлі рөлдер толығымен өзгерді дегенді білдірмейді. Ерлердің еңбек нарығына қатысу деңгейі әлі де жоғары. Жұмыс істемейтін әйелдердің жалпы саны да ерлерден көп, бұған халықтың жас құрылымы, әйелдердің ұзақ өмір сүруі және отбасы күтіміндегі айырмашылықтар әсер етеді. 2026 жылғы маусымда еңбек нарығына кірмейтін әйелдер саны 61,6 миллион, ерлер саны 43,4 миллион болған.
Дегенмен жалақылы жұмыс орындарының құрылымы өзгеріп жатқаны анық. Экономика өндіріс пен ауыр өнеркәсіптен денсаулық сақтау, білім беру, күтім және қызмет көрсету салаларына қарай ауысқан сайын, осы мамандықтарға даярланған әйелдердің еңбек нарығындағы рөлі күшейеді.
